Στο λιμάνι της Γενεύης, μία μουντή εξαώροφη αποθήκη δεν προδίδει με την αισθητική του εξωτερικού της το πολύτιμο περιεχόμενο που κρύβει στο εσωτερικό της. Πίνακες αξίας εκατομμυρίων, πολύτιμοι λίθοι και ράβδοι χρυσού, παλαιωμένο κρασί υψηλής ποιότητας ή δεσμίδες με χαρτονομίσματα των 1.000 ελβετικών φράγκων (το πιο μεγάλης αξίας χαρτονόμισμα που κυκλοφορεί αυτή τη στιγμή παγκοσμίως) κρύβονται μέσα στους υψίστης ασφαλείας αποθηκευτικούς χώρους.
Το ετήσιο ενοίκιο για το μικρότερο τέτοιο ασυνήθιστο «χρηματοκιβώτιο», μεγέθους 10 τετραγωνικών μέτρων, ανέρχεται σε 17.800 ευρώ. Συνήθως όμως οι ένοικοι κλείνουν δεκάδες ή εκατοντάδες τετραγωνικά μέτρα, προκειμένου να φυλάξουν εκεί τα πολύτιμα περιουσιακά τους στοιχεία. Ο λόγος; Οι αποθήκες αυτές είναι κρυφές (τουλάχιστον για τις κρατικές Αρχές εκτός Ελβετίας) και αδασμολόγητες από τους ίδιους τους Ελβετούς. Και, σε αντίθεση με τις τραπεζικές θυρίδες, οι «καταθέσεις» που περιέχουν δεν προβλέπεται να κυκλοφορήσουν ευρύτερα στη δημοσιότητα σε λίστες καταθετών, όπως η περίφημη «λίστα Λαγκάρντ», εκθέτοντας δηλαδή τους ζάπλουτους ιδιοκτήτες τους σε φορολογικούς ελέγχους και απρόσκοπτη δημοσιότητα.
Αυξάνονται
Η εμφάνιση τέτοιων αποθηκών στην Ελβετία -στα παραλίμνια λιμάνια της Γενεύης και της Ζιρίχης- καθώς επίσης και στη μακρινή Σιγκαπούρη και, στο μέλλον, στο Λουξεμβούργο σηματοδοτούν μία νέα τάση των πολυεκατομμυριούχων και των δισεκατομμυριούχων του πλανήτη ως προς τη διαχείριση της περιουσίας τους. Δηλαδή όλο και περισσότερο, εν μέσω κρίσης, οι βαθύπλουτοι αποσύρουν τις καταθέσεις μετρητών από τους τραπεζικούς λογαριασμούς και τις θυρίδες, και προτιμούν να αγοράζουν πολύτιμα τιμαλφή ή -κυρίως- έργα τέχνης, η αξία των οποίων όχι μόνο εκτοξεύεται αυτό το διάστημα στη διεθνή αγορά, αλλά αποτελούν -τουλάχιστον για κάποιους από τους επενδυτές- λιγότερο ανιχνεύσιμες επενδυτικές επιλογές.
Ασύλληπτα μεγέθη
Ο Αμπράμοβιτς
Οι περισσότερες από τις επενδύσεις αυτές γίνονται στην ανερχόμενη αγορά σύγχρονης τέχνης. Μετά την «ανακάλυψή» της από τους νέους Κινέζους πολυεκατομμυριούχους, εκτιμάται ότι οι πωλήσεις σε έργα τέχνης παγκοσμίως μέσα στο 2012 έφτασαν τα 43 δισεκατομμύρια ευρώ. «Στα πιο υψηλά βαλάντια, η τέχνη λειτουργεί ως επένδυση» εξηγεί στην εφημερίδα «Die Zeit» ο Ιθαν Βάγκνερ, Αμερικανός συλλέκτης και συγγραφέας του βιβλίου «Συλλέγοντας τέχνη για την αγάπη (της τέχνης), για το χρήμα και για άλλα»). Στην Ελβετία, τα εξαγόμενα έργα τέχνης είναι αδασμολόγητα, γεγονός που καθιστά την ετήσια έκθεση σύγχρονης τέχνης «Art Basel» στη Βασιλεία μία από τις πιο δημοφιλείς σε όλον τον πλανήτη. Είναι ενδεικτικό ότι στη φετινή έκθεση, που πραγματοποιήθηκε στα μέσα Ιουνίου, ο Ρώσος μεγιστάνας Ρομάν Αμπραμόβιτς έκανε ολόκληρο κύκλο με το ιδιωτικό του τζετ παρακάμπτοντας τη Γαλλία (όπου εκείνο το διάστημα είχαν απεργία οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας), προκειμένου να παρευρεθεί στην πρώτη μέρα της έκθεσης, τότε, δηλαδή, που γίνονται οι παρουσιάσεις σε αποκλειστικούς πελάτες και εξασφαλίζονται πωλήσεις εκατομμυρίων – όπως η πώληση ενός κινούμενου τρισδιάστατου γλυπτού του Αλεξάντερ Κάλντερ αντί 12.000.000 δολαρίων ή ενός πρώιμου πίνακα του Γκέρχαρντ Ρίχτερ για 3.500.000 δολάρια.
Υψηλές τιμές
Ο γκαλερίστας της Νέας Υόρκης που πραγματοποίησε τη συναλλαγή, ο Ντέιβιντ Ζβίρνερ, σχολίασε ότι «πρόκειται αναμφίβολα για μία περίοδο υψηλών τιμών», ενώ, σύμφωνα με το διευθυντή του μουσείου της Βασιλείας Fondation Beyeler Σαμ Κέλερ, ο οποίος είχε διατελέσει επί σειρά ετών διευθυντής της Art Basel, «οι καλλιτέχνες σήμερα προσελκύουν την ίδια προσοχή που απολάμβαναν κάποτε οι ροκ σταρ»!
Βρόμικο χρήμα
Πολλά από τα έργα αυτά μεταφέρονται απευθείας, όχι σε περίοπτες ιδιωτικές συλλογές των ιδιοκτητών, αλλά σε αποθήκες, ενώ, σύμφωνα με τις αστυνομικές Αρχές, το διεθνές εμπόριο τέχνης αποτελεί πλέον για κάποιους επιτηδείους ένα κανάλι ξεπλύματος βρόμικου χρήματος. «Σε γενικές γραμμές, η διακριτικότητα και η αδιαφάνεια επικρατούν στο εμπόριο έργων τέχνης και οι συναλλαγές γίνονται συχνά με μετρητά» ανέφερε σε έκθεσή της το 2008 η ελβετική ομοσπονδιακή αστυνομία. Οι ίδιοι άνθρωποι αναφέρουν ενδεικτικά και το σκάνδαλο της νεοϋορκέζικης γκαλερί Helly Nahmad Gallery, της βαθύπλουτης οικογένειας των Εβραιολιβανέζων μεγαλοσυλλεκτών τέχνης, που, όπως αποδείχθηκε τον περασμένο Απρίλιο, χρηματοδοτούσε μέσω της Nahmad – Trincher Organization ένα διεθνές δίκτυο παράνομων στοιχημάτων με πελάτες τους υπερπλούσιους συλλέκτες.
Στο χορό οι τράπεζες UBS, Deutsche Bank και οι Κινέζοι
Είναι γεγονός ότι η τέχνη προσελκύει τους πλούσιους επενδυτές. Ισως γι’ αυτόν τον λόγο η ελβετική τράπεζα UBS είναι βασικός σπόνσορας της έκθεσης Art Basel, με μόνιμη παρουσία σε αυτήν. Η γερμανική Deutsche Bank έχει εισέλθει στην αγορά τέχνης χρηματοδοτώντας τη βρετανική έκθεση Frieze Art Fair, ενώ και ο οίκος δημοπρασιών Christie’s έχει πλέον μόνιμη παρουσία στο λιμάνι της Σιγκαπούρης, η οποία ακολουθεί την ίδια στρατηγική ανάπτυξης αποθηκών υψίστης ασφαλείας με την Ελβετία.
Σύμφωνα με τη φετινή λευκή βίβλο των «επενδύσεων πάθους» στην Κίνα (passion investments, όπως ονομάζονται αυτού του είδους οι εναλλακτικές επενδύσεις) που έγινε από την Industrial Bank και την εταιρία οικονομικών ερευνών Hurun Report, η τέχνη παραμένει η πιο δημοφιλής εναλλακτική επένδυση για τους Κινέζους πολυεκατομμυριούχους.
Ηδη το 56% αυτών απαντά ότι επιλέγει τις «επενδύσεις πάθους» παράλληλα με τις επενδύσεις σε ακίνητα και μετοχές. Και από αυτούς, το 64% προτιμά την τέχνη, το 48% τα πολύ καλά κρασιά, το 60% τον νεφρίτη και τους πολύτιμους λίθους και το 22% τα ακριβά ρολόγια.
Στις «επενδύσεις πάθους» ή στα «πολύτιμα περιουσιακά στοιχεία» συγκαταλέγονται επίσης τα συλλεκτικά γραμματόσημα και τα ακριβά αυτοκίνητα, ενώ είναι χαρακτηριστικό ότι κάποιοι αποθηκευτικοί χώροι διαθέτουν ειδικά γκαράζ γι’ αυτήν τη μορφή επένδυσης.
Στην ίδια λογική, προσφέρουν και κελάρια με ειδικές συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας για την αποθήκευση των πολύτιμων φιαλών κρασιού. Φυσικά οι ράβδοι χρυσού εξακολουθούν να αποτελούν μία παραδοσιακή μορφή επένδυσης -έστω και αν μεταφέρονται κι αυτοί από τις θυρίδες στις αποθήκες-, ενώ φορτία διαμαντιών με ειδικά αεροσκάφη, που έχουν λάβει το παρατσούκλι «diamond bombers», φέρεται ότι μεταφέρουν τους πολύτιμους λίθους από τους κοπείς διαμαντιών της βελγικής Αμβέρσας προς τη Ζιρίχη.
Ειδικά πάντως μεταξύ των Κινέζων επενδυτών δεν λείπουν και οι πιο εκκεντρικές επενδυτικές επιλογές. Ετσι, σύμφωνα με τον «Economist», οι Κινέζοι επενδύουν και σε περιστέρια αγώνων – συνήθως σε εκείνα βελγικής… ανατροφής, που θεωρούνται τα καλύτερα. Και το BBC έχει αναφέρει, μεταξύ άλλων, την προτίμησή τους να αγοράζουν και να αποθηκεύουν σπάνιο πεπαλαιωμένο τσάι.
Μυρτώ Μπούτση