Η πολιτική της αυστηρής λιτότητας που επιβάλλει η τρόικα παραβιάζει σε πολλά σημεία τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα! Την προειδοποίηση κάνουν τα τελευταία χρόνια (από τότε δηλαδή που έχουν τεθεί σε εφαρμογή πακέτα άγριας λιτότητας) όλοι οι διεθνείς οργανισμοί που ασχολούνται με την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Αυτή την εβδομάδα όμως, για πρώτη φορά, ένας έγκριτος νομικός, ο Γερμανός πανεπιστημιακός Αντρέας Φίσερ-Λεσκάνο, εκδίδει γνωμοδότηση που -ούτε λίγο ούτε πολύ- υποστηρίζει ότι όσον αφορά την Ελλάδα θα μπορούσε να γίνει με επιτυχία μια προσφυγή ακύρωσης συγκεκριμένων μέτρων στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων! Υποστηρίζει δε ότι την προσφυγή θα μπορούσε να ασκήσει το ίδιο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εναντίον «των ενεργειών των κρατών που παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας».
Ενδεικτικά, σύμφωνα με την έκθεση του καθηγητή -που συντάχθηκε κατόπιν εντολής του Αυστριακού Επιμελητηρίου Εργαζομένων, της Ομοσπονδίας Αυστριακών Συνδικάτων και της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Συνδικάτων-, ειδικά οι μειώσεις μισθών παραβιάζουν το θεμελιώδες δικαίωμα της ελεύθερης σύναψης συλλογικής σύμβασης εργασίας. Παραβιάσεις διαπιστώνονται στα ανθρώπινα δικαιώματα στην εργασία, στην κατοικία, στην Κοινωνική Ασφάλιση και την ιδιοκτησία, ενώ οι περικοπές στο σύστημα υγείας και στους κατώτατους μισθούς δεν καλύπτονται νομικά από το ευρωπαϊκό δίκαιο. Ο ίδιος, μάλιστα, λέει ακόμη ότι θα μπορούσε να υπάρξει μια πιθανή προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο ή ακόμη κατά μεμονωμένων κρατών στη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ILO) και στα Ηνωμένα Εθνη.
Με βάση τα λεγόμενα του Γερμανού καθηγητή, μια δεύτερη έκθεση από το Συμβούλιο της Ευρώπης, που δόθηκε στη δημοσιότητα την Τετάρτη, υπογραμμίζει ακριβώς αυτές τις παραβιάσεις. Την έκθεση με τον τίτλο «Προστατεύοντας τα ανθρώπινα δικαιώματα σε καιρούς οικονομικής κρίσης» υπογράφει ο επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του συμβουλίου Νιλς Μούιζνιεκς. Οι δικές του επικρίσεις απευθύνονται τόσο προς τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που «έχουν ξεχάσει τις υποχρεώσεις τους για σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων» όσο και προς τους διεθνείς δανειστές, που «παρέλειψαν να συμπεριλάβουν τα ζητήματα προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε πολλά από τα προγράμματα βοήθειας που εφάρμοσαν σε ευρωπαϊκές χώρες».
«Οι Ευρωπαίοι ζουν την πιο βαθιά οικονομική ύφεση από την εποχή του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου» επισημαίνει η έκθεση, τονίζοντας ότι από το 2008 κι έπειτα έχει επικρατήσει μια «νέα πολιτική πραγματικότητα της λιτότητας».
Πιο αναλυτικά, σημειώνει ότι αρχικά, το διάστημα 2007-2009, τα πρώτα μέτρα που ελήφθησαν επιδίωκαν την κοινωνική προστασία των πολιτών. Η στροφή έγινε από το 2010 και μετά, οπότε «πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έκαναν τη μείωση του ελλείμματος βασική τους προτεραιότητα». Τρία χρόνια έπειτα από αυτή τη στροφή, τα μέτρα που έχουν ληφθεί (και έχουν επικεντρωθεί στις περικοπές των δημοσίων δαπανών) «δεν πέτυχαν τους δηλωμένους στόχους τους».
Παραβιάσεις
Οσο για τις συγκεκριμένες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που απορρέουν από την εφαρμογή τους, αναφέρονται αναλυτικά στην έκθεση: Πρώτη απώλεια, το δικαίωμα στην εργασία, με ποσοστά ανεργίας επιπέδου ύφεσης στην Ελλάδα, στην Ισπανία και την Πορτογαλία. Ακολουθεί το δικαίωμα στην Κοινωνική Ασφάλιση και την κοινωνική προστασία, το δικαίωμα στη στέγαση -εδώ αναφέρονται συγκεκριμένα οι εξώσεις για τις μη αποπληρωμές στεγαστικών και ο πολλαπλασιασμός του αριθμού των αστέγων-, ακόμη και το δικαίωμα σε επαρκή τροφή και νερό (επισημαίνοντας την αύξηση στις χρεώσεις της ύδρευσης, σε χώρες όπως η Ιρλανδία).
Οι περικοπές στις δαπάνες για την παιδεία πλήττουν το δικαίωμα στην εκπαίδευση, συνεχίζει ο επίτροπος, ενώ ειδικά στην Ελλάδα η απαίτηση της τρόικας, ώστε οι δημόσιες δαπάνες για την υγεία να μην ξεπερνούν το 6% του ΑΕΠ, μπορεί να έχει μακροχρόνιες συνέπειες στη δημόσια υγεία!
Δεν είναι η πρώτη παρόμοια προειδοποίηση που έρχεται από το Συμβούλιο της Ευρώπης. Τον Νοέμβριο του 2012 ο επίτροπος Μούιζνιεκς (έπειτα από επίσκεψή του τότε στην Πορτογαλία) επισήμανε ότι μέχρι τότε η κρίση υπήρξε «μια χαμένη ευκαιρία», αφού δεν είχε ως αποτέλεσμα μια ριζική επαναξιολόγηση των συνθηκών που οδήγησαν στην κρίση». Θα πρέπει να δοθεί έμφαση στην προστασία των ευάλωτων ομάδων, προειδοποιούσε τότε. Εκτοτε, δημοσίευσε παρόμοιες προειδοποιήσεις και για την Ισπανία, αναφερόμενος, τον Ιούνιο του 2013, στην αύξηση της παιδικής φτώχειας στη χώρα κατά 30% και φέτος τον Οκτώβριο στην «ανησυχητική αύξηση της οικογενειακής φτώχειας στην Ισπανία».
Από το 2011 «φώναζε» ο ΟΗΕ για την Ελλάδα
Αντίστοιχα σήματα κινδύνου έχει στείλει και ο ΟΗΕ, κυρίως διά στόματος του ανεξάρτητου εμπειρογνώμονα του οργανισμού για τα ανθρώπινα δικαιώματα και το χρέος Σέφας Λούμινα. Ηδη το 2011 έκθεση του τμήματος Οικονομικών και Κοινωνικών Υποθέσεων του ΟΗΕ επισήμαινε ότι «τα μέτρα λιτότητας που λαμβάνουν κάποιες χώρες, όπως η Ελλάδα και η Ισπανία, για να αντιμετωπίσουν το μεγάλο δημόσιο χρέος τους, όχι μόνο απειλούν την απασχόληση στον δημόσιο τομέα και τις κοινωνικές δαπάνες, αλλά κάνουν την οικονομική ανάκαμψη πιο εύθραυστη και αβέβαιη».
Στη συνέχεια, ο εμπειρογνώμονας κάλεσε την ελληνική κυβέρνηση να ανταποκριθεί στα «βασικά δικαιώματα του λαού». «Η εφαρμογή του δεύτερου πακέτου μέτρων λιτότητας και διαρθρωτικών αλλαγών, που περιλαμβάνει μια “χονδρική” ιδιωτικοποίηση των κρατικών επιχειρήσεων και περιουσιακών στοιχείων, είναι πιθανό να έχει σοβαρές συνέπειες στις βασικές δημόσιες υπηρεσίες, και επομένως στην απόλαυση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τον ελληνικό λαό» τόνιζε, καλώντας την ελληνική κυβέρνηση να βρει «μια προσεκτική ισορροπία ανάμεσα στη λιτότητα και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».
Τον Μάιο του 2012 ακολούθησε έκθεση του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, η οποία επισημαίνει ρητά το δικαίωμα αυτοδιάθεσης των κυβερνώντων κάθε κράτους, ώστε να διασφαλίζουν ότι οι πολιτικές που ακολουθούν σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα των πολιτών του: «Κάθε κράτος έχει την πρωταρχική ευθύνη να προωθεί την οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική ανάπτυξη των πολιτών του. Και, εν τέλει, έχει το δικαίωμα και την ευθύνη να επιλέγει τα μέσα και τους σκοπούς της ανάπτυξης, και δεν πρέπει να υποβάλλεται σε εξωτερικές, συγκεκριμένες “συνταγές” οικονομικής πολιτικής»!
Τελικά τον Μάιο του 2013 ο κ. Λούμινα επανέρχεται στο θέμα της Ελλάδας. Διαπιστώνει ότι βρίσκονται σε κίνδυνο οι προοπτικές ενός σημαντικού αριθμού Ελλήνων να διασφαλίσουν ένα επαρκές επίπεδο διαβίωσης, ένα επίπεδο που είναι να εναρμονισμένο με τις διεθνείς προδιαγραφές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. «Η Ελλάδα παραμένει η μόνη χώρα της ευρωζώνης από την οποία λείπει ένα ολοκληρωμένο σύστημα κοινωνικής προστασίας που θα χρησιμεύει ως δίχτυ προστασίας τελευταίας καταφυγής» γράφει με αυστηρότητα, καταλήγοντας: «Η ανάπτυξη δεν μπορεί να είναι βιώσιμη, αν δεν λαμβάνονται επαρκώς υπ’ όψιν τα ανθρώπινα δικαιώματα».
Αυτήν ακριβώς την παρατήρηση, που έχει ως βασικούς γνώμονες τον ανθρωπισμό αλλά και την κοινή λογική, συνεχίζουν να αγνοούν οι λεγόμενοι «policy makers», όσοι χαράσσουν πολιτική με κοινή συνισταμένη το δόγμα της λιτότητας.
Μυρτώ Μπούτση
