Σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι βρίσκεται η Τουρκία ύστερα από έντεκα χρόνια απόλυτης κυριαρχίας του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και του AKP. Από την έκβαση της κρίσης και τις πολιτικές αποφάσεις που θα ληφθούν θα εξαρτηθούν πολλά που δεν θα έχουν να κάνουν μόνο με την πορεία της Τουρκίας, καθώς θα επηρεάσουν την ευρύτερη περιοχή, τις σχέσεις της Τουρκίας με τις ΗΠΑ, την Ελλάδα αλλά και την Κύπρο.
Το κλίμα στη γείτονα είναι εκρηκτικό. Η μετωπική σύγκρουση του Ερντογάν με τους πολιτικούς εχθρούς του και το κίνημα του Φετουλάχ Γκιουλέν εξελίσσεται απροσδόκητα, παίρνοντας μορφή χιονοστιβάδας. Ο ανασχηματισμός στον οποίο προχώρησε ο Ερντογάν, καρατομώντας δέκα υπουργούς της κυβέρνησής του, ανάμεσά τους και ο πανίσχυρος μέχρι σήμερα υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Εγκεμέν Μπαγίς, δεν στάθηκε ικανός να κατευνάσει την τουρκική κοινή γνώμη και βέβαια το σύνολο σχεδόν της αντιπολίτευσης, που ζητεί την παραίτησή του. Οι εισαγγελείς στην Τουρκία, πολλοί από τους οποίους ελέγχονται από το κίνημα Γκιουλέν, προχωρούν ακάθεκτοι σε νέες συλλήψεις και ανοίγουν νέο κύκλο αίματος στην πολιτική ζωή της χώρας. Το δεύτερο κύμα συλλήψεων, σύμφωνα με τον τουρκικό Τύπο, έχει να κάνει με μίζες 100 δισ. δολαρίων που διακινήθηκαν μεταξύ πολιτικών, των παιδιών τους, αξιωματούχων της κυβέρνησης Ερντογάν αλλά και επιχειρηματιών. Σε αυτή τη νέα μετωπική σύγκρουση η αστυνομία δεν είναι αρωγός, καθώς ήδη ο Ερντογάν είχε φροντίσει να προχωρήσει στην απομάκρυνση δεκάδων αστυνομικών, μεταξύ αυτών του διευθυντή της αστυνομίας της Κωνσταντινούπολης. Σύμφωνα με την εφημερίδα «Τaraf», εξαιτίας της στάσης αυτής της αστυνομίας, να μην εκτελεί τα εντάλματα, η εισαγγελία της Κωνσταντινούπολης διέταξε έρευνα εναντίον του νομάρχη, του νέου διοικητή ασφαλείας και εναντίον του διοικητή της διεύθυνσης δίωξης οικονομικού εγκλήματος.
Ο ίδιος ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιμένει ότι δεν τίθεται θέμα διαφθοράς και κάνει λόγο για σχέδιο εναντίον της κυβέρνησής του. «Είναι μια επιχείρηση εναντίον της λαϊκής βούλησης» ισχυρίζεται ο πρωθυπουργός της Τουρκίας. Ο Ερντογάν απαντά και στα δημοσιεύματα, σύμφωνα με τα οποία η εισαγγελική έρευνα περιλαμβάνει και την υπόθεση της κατασκευής φοιτητικής εστίας στην Κωνσταντινούπολη, που παραχωρήθηκε σε ίδρυμα, στη διοίκηση του οποίου βρίσκεται ο γιος του πρωθυπουργού. «Μέσω του ιδρύματος θέλουν να φτάσουν σε μένα» λέει ο ίδιος. Για τον ιρανικής καταγωγής επιχειρηματία Ρεζά Ζαράφ, ο οποίος βρίσκεται στο επίκεντρο της υπόθεσης διαφθοράς και φέρεται ότι έχει δωροδοκήσει πολλά άτομα, μεταξύ των οποίων συγγενικά πρόσωπα υπουργών αλλά και υπουργούς, ο Ερντογάν λέει: «Ο Ζαράφ κάνει εξαγωγή χρυσού. Γνωρίζω ότι συμβάλλει στην οικονομία της χώρας και ότι μετέχει σε δραστηριότητες φιλανθρωπίας». Αναφερόμενος στον ισχυρισμό περί εισόδου του Ζαράφ δύο φορές στη διάρκεια του 2013 στο γραφείο του πρώην υπουργού Ευρωπαϊκών Θεμάτων Εγκεμέν Μπαγίς στην Κωνσταντινούπολη, που περιλαμβάνεται στην εισαγγελική έρευνα, σημείωσε: «Πώς μπορεί να κατηγορηθεί κανείς επειδή εισήλθε κάπου με μια τσάντα και εξήλθε χωρίς αυτήν; Μπορεί η τσάντα να περιείχε βιβλία…».
Ο Τούρκος πρόεδρος Αμπντουλάχ Γκιουλ διαμηνύει ότι η διαφθορά στην Τουρκία δεν θα συγκαλυφθεί, αλλά θα αντιμετωπιστεί από την ανεξάρτητη δικαιοσύνη. «Τα φερόμενα ζητήματα διαφθοράς έχουν παραπεμφθεί στα δικαστήρια. Ανεξάρτητα δικαστήρια θα εξετάσουν το ζήτημα και θα αποφανθούν. Στην Τουρκία έχουν γίνει πολλές μεταρρυθμίσεις. Σε μια χώρα που έχουν σημειωθεί τέτοιες μεταρρυθμίσεις αν υπήρχε διαφθορά και σφάλματα δεν θα συγκαλύπτονταν» πρόσθεσε ο Γκιουλ.
Μέχρι σήμερα έχουν απαγγελθεί κατηγορίες για ξέπλυμα μαύρου χρήματος, απάτη και κατάχρηση δημόσιου χρήματος σε 24 πρόσωπα, μεταξύ αυτών οι γιοι του υπουργού Εσωτερικών Μουαμέρ Γκιουλέρ και του υπουργού Οικονομίας Ζαφέρ Τσαγλαγιάν, όπως και ο διοικητής της δημόσιας τράπεζας Halkbank Σουλεϊμάν Ασλάν. Ολοι έχουν προφυλακιστεί.
Ο μύθος που γκρεμίστηκε
Η σημερινή κρίση ανατρέπει την εικόνα που επί χρόνια προέβαλε η Τουρκία ως μια μουσουλμανική χώρα ευημερίας που βασίζεται σε δημοκρατικές αρχές, είναι μέλος του ΝΑΤΟ και παρά τις όποιες αναταράξεις αντιμετωπίζεται από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη ως μια δύναμη σταθερότητας στην ταραχώδη Μέση Ανατολή. Μια χώρα που επιδίωξε να παίξει έναν σημαντικό ρόλο στις κρίσεις στη Συρία, στην Αίγυπτο αλλά και στο Ιράν.
Οι δύο πρώην φίλοι νίκησαν μαζί τον στρατό και τώρα πολεμούν μεταξύ τους
Με τα σημερινά δεδομένα και την παντοδυναμία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υπό αμφισβήτηση, ο ρόλος της Τουρκίας στην περιοχή αλλά και η σχέση της με τη Δύση αμφισβητούνται. Δεν είναι η πρώτη φορά, βέβαια, που η Τουρκία διανύει μια δύσκολη πολιτικά περίοδο. Σε μια χώρα που έχει ζήσει πολλά πραξικοπήματα αλλά και μάχες για την εξουσία, η σημερινή κρίση θα μπορούσε να αποτελεί ένα ακόμη επεισόδιο. Τα πράγματα, όμως, δεν είναι ακριβώς έτσι. Κι αυτό γιατί η σημερινή κρίση είναι νέο φαινόμενο, μια σύγκρουση κορυφής μεταξύ δύο ισλαμιστών, πρώην φίλων που ένωσαν τις δυνάμεις τους για να «καθαρίσουν» τον στρατό από την πολιτική ζωή του τόπου και που σήμερα έγιναν εχθροί. Ο Ερντογάν και ο Γκιουλέν, που εκπροσωπούν δύο διαφορετικές παραδόσεις του Ισλάμ, συγκρούονται και μάλιστα άγρια. Οπως λέει στους «New York Times» ο Kερέμ Οκτέμ, καθηγητής στο Κέντρο Ευρωπαϊκών Σπουδών στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, «στους κόλπους του AKP η κατάσταση φαίνεται ότι είναι εκτός ελέγχου». Οι περισσότεροι φιλελεύθεροι αλλά και οι υποστηρικτές του κοσμικού κράτους έχουν πάψει να υποστηρίζουν το AKP. Η σύγκρουση είναι επίσης ένα τεστ αντοχής του πολιτικού Ισλάμ, που έρχεται μάλιστα σε μια κρίσιμη συγκυρία, την ώρα που άλλα ισλαμιστικά κινήματα προσπάθησαν να κρατηθούν στην εξουσία, όπως στην Αίγυπτο και την Τυνησία. Αναλυτές, όπως ο Κερέμ Οκτέμ, πιστεύουν ότι η σημερινή σύγκρουση στην Τουρκία μπορεί να ενισχύσει τις κοσμικές δυνάμεις. Αλλοι εξακολουθούν να θεωρούν την τουρκική αντιπολίτευση ανίσχυρη και μη αξιόπιστη πολιτική δύναμη. Οι ΗΠΑ, για την ώρα, δεν παίρνουν ξεκάθαρη θέση. Παρ’ όλα αυτά, είναι γεγονός ότι οι σχέσεις της Ουάσινγκτον με την Αγκυρα δεν είναι ο μήνας του μέλιτος. Το αντίθετο. Τα τελευταία χρόνια οι σχέσεις του Μπαράκ Ομπάμα με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχουν διαταραχθεί με αρκετές αφορμές. Η βασικότερη όμως αιτία ήταν η απόφαση του Τούρκου πρωθυπουργού να διαλύσει στην κυριολεξία τις σχέσεις της χώρας του με το Ισραήλ, καθώς και οι τάσεις ηγεμονίας του Ερντογάν στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής.
Οι τελευταίες εξελίξεις δημιουργούν ανησυχίες και ερωτήματα και ως προς το πώς θα επηρεαστεί η εξωτερική πολιτική της χώρας. Η προοπτική της επανέναρξης των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό αλλά και τα ελληνοτουρκικά μπορεί να μην επηρεάζονται άμεσα από την πολιτική αναταραχή στην Τουρκία, έμμεσα όμως οι εξελίξεις μπορεί να αποτελέσουν τροχοπέδη. Ακόμη κι αν η δημοκρατία της Τουρκίας είναι μια δημοκρατία τύπου Ερντογάν, το γεγονός ότι βρίσκεται υπό τον έλεγχο των οργάνων της Ε.Ε. αποτελεί ένα μέσο πίεσης. Η πολιτική αναταραχή αναπόφευκτα θα έχει και σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις στην Τουρκία. Ομως, συμφέροντα της Ελλάδας και της Κύπρου εξυπηρετούνται μόνο από μια πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά σταθερή Τουρκία, η οποία δεν θα θελήσει να αποκοπεί από το ευρωπαϊκό άρμα.
Στέλλα Θεοδώρου
