Προσδοκά να βρίσκεται στην εξουσία το 2023, όταν θα συμπληρωθούν 100 χρόνια τουρκικής δημοκρατίας. Το αποτέλεσμα της προεδρικής κάλπης τον φέρνει να αγγίζει το όνειρό του και να υλοποιεί την προσωπική φιλοδοξία του: να είναι ο πρόεδρος μιας Τουρκίας ηγέτιδας της ευρύτερης Μέσης Ανατολής. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο 12ος κατά σειρά και μόλις πρώτος που αναδεικνύεται με τη λαϊκή ψήφο πρόεδρος της Τουρκικής Δημοκρατίας, κατάφερε να δαμάσει τα κύματα της διαφθοράς και των σκανδάλων στα οποία πρωταγωνίστησε ο ίδιος, συνεργάτες, υπουργοί του και οι γιοι του και να πείσει χωρίς δυσκολία ότι αυτός είναι ο άνθρωπος που θα δώσει σάρκα και οστά στη νέα Τουρκία. Μια Τουρκία που θα βασίζεται πρωτίστως στη σταθερή οικονομική ανάπτυξη και ευημερία. Ο Ερντογάν μιλά για κοινωνική συμφιλίωση, έχοντας όμως περισσότερο κατά νου τη συμφιλίωση με τους Κούρδους, που του έδωσαν το 1/3 των ψήφων στις νοτιοανατολικές επαρχίες, παρά το 48% των Τούρκων που δεν τον ψήφισε. Αλλωστε, αυτό που ανέδειξαν αυτές οι εκλογές δεν ήταν μόνο νικητές και ηττημένους στην κάλπη, αλλά μια άνευ προηγουμένου πόλωση στο εκλογικό σώμα αλλά και την ίδια την πολιτική ζωή.
Ο Ερντογάν όμως είναι νικητής με το 52% και αυτό δεν αλλάζει. Η επόμενη της νίκης του τον βρίσκει ενώπιον προκλήσεων και σημαντικών αποφάσεων. Ο ίδιος πρέπει να αναλάβει πρωτοβουλίες για να γεφυρώσει το χάσμα που δημιουργήθηκε από την πόλωση που δημιούργησε δύο Τουρκίες. Αυτή της παλαιάς ελίτ, όπως συνηθίζει να αποκαλεί ο Ερντογάν τους «εχθρούς» του, είτε ανήκουν σε αυτούς που ζητούν δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις είτε σε παλαιούς του συντρόφους που του κατάφεραν χτυπήματα κάτω από τη μέση, και της Τουρκίας που βρίσκεται στα βάθη της Ανατολίας, αλλά και των επιχειρηματιών που απολαμβάνουν τα οφέλη τού να βρίσκονται στην «αυλή» του Ερντογάν. Ο Ερντογάν καλείται να διαψεύσει όλους όσοι εκτιμούν, όχι άδικα, ότι η εκλογική νίκη του θα ενισχύσει την αυταρχική συμπεριφορά του.
Πρακτικά, η αποχώρηση Ερντογάν από την πρωθυπουργία ανοίγει το παιχνίδι διαδοχής στο εσωτερικό του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP). Ο νέος πρόεδρος θα συγκαλέσει συνέδριο του AKP στις 27 Αυγούστου για να εκλέξει νέο ηγέτη και πρωθυπουργό. Το πρόσωπο που θα επιλεγεί θα δώσει το στίγμα για την κατεύθυνση της κυβερνητικής πολιτικής. Το ερώτημα που τίθεται είναι εάν θα προχωρήσει η κυβέρνηση με μια συντηρητική ατζέντα ή θα επανέλθει σε ένα περισσότερο μετριοπαθές και μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα. Το ίδιο το κόμμα βρίσκεται εδώ και μήνες σε μια φάση εσωτερικής διχόνοιας, με τον κίνδυνο της διάσπασης να παραμένει ακόμη υπαρκτός.
Οι πρόωρες κάλπες
Η επόμενη απόφαση που θα κληθεί να λάβει ο Ερντογάν είναι εάν θα θελήσει τελικά να οδηγήσει τη χώρα σε πρόωρες βουλευτικές εκλογές, έτσι ώστε το κυβερνών κόμμα να κερδίσει ακόμη πέντε χρόνια διακυβέρνησης και αυτός να έχει το «κεφάλι του ήσυχο». Ταυτόχρονα, θα ξεκινήσει μια μεγάλη συζήτηση για τις νομοθετικές πρωτοβουλίες και πιθανές συνταγματικές αλλαγές που θα ενισχύσουν τον ρόλο του προέδρου. Αυτό θα ενισχύσει την πολιτική αντιπαράθεση.
Ο νέος πρόεδρος, όμως, καλείται να φέρει τη σταθερότητα στην οικονομία της Τουρκίας που παρουσιάζει επιβράδυνση. Ανοικτό για τον Ερντογάν είναι και το κουρδικό ζήτημα, το οποίο θα πρέπει να επιλύσει. Το γεγονός ότι έλαβε από τους Κούρδους πολλές ψήφους ίσως και να ενισχύσει την πολιτική των συμβιβασμών.
Οι εξελίξεις σε Ιράκ, παλαιστινιακά εδάφη, Συρία και Λιβύη, καθώς και στην Ουκρανία, βάζουν τα θέματα εξωτερικής πολιτικής ψηλά στην ατζέντα της Τουρκίας. Πρόεδρος και πρωθυπουργός έχουν να διαχειριστούν μια λεπτή κατάσταση πραγμάτων στην ευρύτερη περιοχή με ουσιαστικές επιπτώσεις στην ίδια την Τουρκία και βέβαια καλούνται να εξομαλύνουν τις σχέσεις τόσο με την Ευρωπαϊκή Ενωση όσο και με τις Ηνωμένες Πολιτείες, που έχουν περάσει από σαράντα κύματα τα τελευταία χρόνια.
Ενα άλλο ζήτημα είναι ποιες θα είναι οι επόμενες κινήσεις του Αμπντουλάχ Γκιουλ. Ο ίδιος δήλωσε ότι θα επιστρέψει στην ενεργό πολιτική όταν λήξει η θητεία του στις 28 Αυγούστου. Ο Γκιουλ, που από πολλούς θεωρείται ότι θα αναλάβει την πρωθυπουργία, πρόσθεσε ότι θέλει να διαδραματίσει έναν ρόλο στο κυβερνητικό κόμμα, του οποίου άλλωστε είναι συνιδρυτής.
Πώς μοιράζονται πλέον οι σημαντικές θέσεις
Πολλοί είναι αυτοί που επισημαίνουν ότι ο Ταγίπ Ερντογάν μπορεί να κέρδισε από τον πρώτο γύρο, αλλά δεν πήρε το ποσοστό που θα του επέτρεπε να αγνοήσει τον Γκιουλ και να προχωρήσει μόνος του με τα πολιτικά του σχέδια. Στη συνέχεια ο Ταγίπ Ερντογάν, ως πρόεδρος της χώρας πλέον, θα δώσει εντολή για σχηματισμό νέας κυβέρνησης, η οποία θα πρέπει να λάβει την ψήφο εμπιστοσύνης της Βουλής. Μεταβατικός πρωθυπουργός αναμένεται να αναλάβει ο Μπουλέντ Αρίντς και προσωρινός πρόεδρος του κόμματος ο αντιπρόεδρος του AKP Μεχμέτ Αλί Σαχίν. Ο νέος πρόεδρος του κόμματος, ο οποίος θα εκλεγεί μετά το έκτακτο συνέδριο, θα είναι εκείνος που θα ηγηθεί της προεκλογικής εκστρατείας για τις γενικές εκλογές του Ιουνίου του 2015 και θα αναλάβει την πρωθυπουργία της χώρας. Πάντως απομένουν άλλοι 10 μήνες για τις επόμενες βουλευτικές εκλογές.
Η (παταγώδης) αποτυχία της αντιπολίτευσης και η έκπληξη με τον Ντεμιρτάς
Σύμφωνα με αναλύσεις πολλών Τούρκων παρατηρητών, στην ουσία ο Ταγίπ Ερντογάν κέρδισε επειδή απέτυχε η αντιπολίτευση. Τα δύο κόμματα της αντιπολίτευσης (CHP και MHP), με υποψήφιο τον Εκμελεντίν Ιχσάνογλου, απέτυχαν όχι μόνο επειδή ο υποψήφιός τους πήρε χαμηλότερα ποσοστά (38,5%) απ’ ό,τι και τα δύο κόμματα μαζί στις τελευταίες δημοτικές εκλογές (45,1%), αλλά κυρίως επειδή ο Ιχσάνογλου πήρε 5.000.000 ψήφους λιγότερες από ό,τι πήραν και τα δύο κόμματα μαζί στις δημοτικές, πράγμα που σημαίνει ότι μεγάλος αριθμός ψηφοφόρων των δύο κομμάτων δεν πήγαν να ψηφίσουν. Αυτό επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι η συμμετοχή ήταν ιδιαίτερα χαμηλή για τα τουρκικά δεδομένα. Οι παρατηρητές σημειώνουν ότι υπεύθυνοι για την αποτυχία είναι οι ηγέτες των δύο κομμάτων. Η επιλογή του Εκμελεντίν Ιχσάνογλου, ο οποίος ήταν ένας άγνωστος για τον λαό και δεν είχε σχέση με πολιτική, αποδείχτηκε καταστροφική. Σχολίαζαν επίσης ότι η προεκλογική εκστρατεία του Ιχσάνογλου θύμιζε εικόνες της δεκαετίας του ’80, αντίθετα με εκείνη του Ταγίπ Ερντογάν, που ήταν μεγαλοπρεπής.
Ο πραγματικός νικητής των εκλογών όμως είναι ο Σελαχατίν Ντεμιρτάς, ο οποίος κατάφερε να αυξήσει όχι μόνο τα ποσοστά του, από 6% στο σχεδόν 10%, σε σχέση με τις δημοτικές εκλογές, αλλά κατάφερε να αυξήσει και τις ψήφους του κατά 1.000.000. Παρόλο που η προεκλογική εκστρατεία του ήταν ερασιτεχνική, ο ίδιος τα κατάφερε επειδή, μεταξύ άλλων, θεωρείται χαρισματικός. Κατάφερε για πρώτη φορά στην ιστορία των Κούρδων της Τουρκίας να διεισδύσει ακόμη και στην Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη, αυξάνοντας κατά πολύ τα ποσοστά του.
Στέλλα Θεοδώρου
