Αν η παιδεία, η υγεία, η άμυνα και τόσοι άλλοι τομείς έχουν διαλυθεί στη χώρα μας λόγω των περικοπών των Μνημονίων, αυτό δεν σημαίνει ότι πλείστοι άλλοι τομείς έχουν παύσει να κατατρύχονται από τη συνήθη ανεπάρκεια και ανικανότητα της πολιτικής ηγεσίας, τομείς που ελάχιστα ή καθόλου επηρεάζονται από οικονομικούς παράγοντες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο τομέας της διαστημικής πολιτικής της χώρας, σε μία περίοδο όπου οι διαστημικές εφαρμογές έχουν αυταπόδεικτη χρησιμότητα και χρήσεις στον τομέα της πολιτικής, της οικονομίας και της εθνικής ασφάλειας. Το θέμα ήλθε στην επικαιρότητα με αφορμή πάλι την ελληνική προεδρία, στην οποία είχαμε αναφερθεί στο φύλλο της «κυριακάτικης δημοκρατίας» της 20ής Ιουλίου 2014 («Η Ελλάδα κέρδισε τελικά το ευρωπαϊκό στοίχημα για τις σύγχρονες απειλές») σχετικά με τις επιτυχημένες παρεμβάσεις της προεδρίας μας για όλες τις νέες μορφές εγκλήματος.
Στο πλαίσιο αυτό έγινε η εκδήλωση «Space and Security – Διάστημα και Ασφάλεια» (19-20 Ιουνίου 2014) που συνδιοργανώθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τη Γενική Γραμματεία Ερευνας και Τεχνολογίας (ΓΓΕΤ) και το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών.
Η έρευνα
Με σχεδόν εικοσαετή ενασχόληση με το θέμα, δεν αποφύγαμε τον πειρασμό να προσπαθήσουμε να ενημερωθούμε για τις δικές μας δραστηριότητες στους αντίστοιχους τομείς, με αποτέλεσμα να προκύψει η αναφερθείσα στην αρχή απογοήτευση.
Το πρώτο πρόγραμμα, το «Galileo», αποτελεί ευθύνη του υπουργείου Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων. Το «Galileo» θα είναι ένα σύστημα παγκόσμιας εμβέλειας, με 30 δορυφόρους (σ.σ.: σήμερα υπάρχουν μόνον οι τέσσερις πρώτοι) σε τροχιά ύψους 23.600 χλμ. που θα επιτρέπει από το 2017-18 τον καθορισμό θέσεως οποιουδήποτε αντικειμένου στη Γη με ακρίβεια τεσσάρων μέτρων. Το πρόγραμμα αυτό θα παρέχει πέντε υπηρεσίες με ανοικτή ή μερικώς περιορισμένη πρόσβαση, με πλέον σημαντική αυτήν των κυβερνητικών υπηρεσιών (PRS-Public Regulated Services). H συγκεκριμένη παρεχόμενη υπηρεσία είναι κρυπτογραφημένη και ανθεκτική στις παρεμβολές και προορίζεται κυρίως για τις ανάγκες των δημοσίων φορέων στους τομείς της πολιτικής προστασίας, της εθνικής ασφάλειας και της τηρήσεως του νόμου, όπου απαιτείται απόλυτη προστασία της λειτουργίας της. Η ακρίβεια εντοπισμού εκτιμάται ότι στο 95% των περιπτώσεων θα είναι στα δύο τρία μέτρα.
Το θέμα προφανέστατα ενδιαφέρει και το ΥΠΕΘΑ, δεδομένου ότι έως σήμερα το βασικό σύστημα που χρησιμοποιούν οι ελληνικές Ε.Δ. είναι το στρατιωτικό αμερικανικό GPS (σ.σ.: το οποίο μπορεί να «κλείνει» ή να περιορίζεται η ακρίβειά του σε περιπτώσεις κρίσεων κ.λπ. κατά το δοκούν και τα συμφέροντα των Αμερικανών). Με δεδομένο, κατά την άποψή μας, το ενδιαφέρον των Ε.Δ. για το συγκεκριμένο πρόγραμμα, προσπαθήσαμε να πληροφορηθούμε εάν εξετάζεται η χρήση του και σε ποιους τομείς. Η κατάληξη; Μάθαμε ότι για το συγκεκριμένο θέμα έχει συγκροτηθεί και ειδική διυπουργική επιτροπή. Τι άλλο μάθαμε; Οτι η θητεία της επιτροπής αυτής έχει… λήξει εδώ και έναν χρόνο και ουδείς ασχολείται με το θέμα.
Το δεύτερο πρόγραμμα, το «Copernicus» -μετονομασία του προγράμματος «Παγκόσμια Παρακολούθηση του Περιβάλλοντος και της Ασφάλειας» (γνωστό πριν με τα αρχικά GMES)-, για την παρατήρηση της Γης, εκτελείται στο πλαίσιο εταιρικής σχέσεως με τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος. Το σύστημα αποτελείται από επίγειο τμήμα, διαστημικό τμήμα (πέντε δορυφόροι με την ονομασία Sentinel, εκ των οποίων εκτοξεύτηκε φέτος ο πρώτος) και υπηρεσίες για την παροχή υπηρεσιών στους τομείς παρακολουθήσεως της ατμόσφαιρας, του θαλάσσιου περιβάλλοντος, της ξηράς, της αλλαγής κλίματος, της διαχειρίσεως καταστάσεων εκτάκτου ανάγκης και της ασφάλειας.
Το «Copernicus» είναι ένα μη στρατιωτικό πρόγραμμα και, αν θυμόμαστε καλά, υπό την προηγούμενη ονομασία του GMES, είχε χαρακτηρισθεί η αντίστοιχη πολιτική προσπάθεια του στρατιωτικού προγράμματος MUSIS, της ευρωπαϊκής δηλαδή πρωτοβουλίας που θα αντικαταστήσει σταδιακά από το επόμενο έτος μέχρι το 2030 τα υφιστάμενα στρατιωτικά προγράμματα παρατηρήσεως της Γης, ήτοι το κοινοπρακτικό (ουσιαστικά γαλλικό) Helios-2, το γερμανικό SAR-Lupe και το ιταλικό COSMO/Skymed, και στο οποίο (MUSIS) η Ελλάδα είχε δηλώσει το ενδιαφέρον της για συμμετοχή στις μελέτες το 2006.
Δέκα χρόνια ζωής
Σημειώνεται ότι το ΥΠΕΘΑ συμμετέχει στο Helios-2 με ένα ποσοστό 2,5%, ότι ο πρώτος δορυφόρος του συστήματος εκτοξεύτηκε τον Δεκέμβριο του 2004, άρα σύντομα συμπληρώνει 10 χρόνια ζωής (με «ονομαστική» διάρκεια ζωής τα 5-7 χρόνια), ότι ο δεύτερος εκτοξεύτηκε το 2009 και ότι δεδομένα από τους δύο αυτούς δορυφόρους συλλέγονται από τον επίγειο σταθμό του ΓΕΕΘΑ στο αεροδρόμιο της Τανάγρας από το πρώην ΕΚΔΕ (Εθνικό Κέντρο Διαστημικών Εφαρμογών) που, από εθνικό κέντρο με σημαντικές αρμοδιότητες, κατάντησε να χειρίζεται έναν επίγειο σταθμό…
Ποια είναι η θέση και η δραστηριότητα της Ελλάδας για το θέμα του MUSIS; Το πρόγραμμα, από ελληνικής πλευράς, ουσιαστικά είναι στον αέρα, γιατί το μόνο που βρήκαμε ήταν μία επιβεβαίωση του ελληνικού ενδιαφέροντος επί υπουργίας (στο ΥΠΕΘΑ) Ε. Βενιζέλου για συμμετοχή της τάξεως του 10%, με κόστος 200.000.000-250.000.000 ευρώ, με όση αξία μπορεί να έχει μία δήλωση Βενιζέλου. Μία προσπάθειά μας να προσεγγίσουμε το Γραφείο Διαστήματος, το οποίο υπάγεται στη Γενική Διεύθυνση Πολιτικής Εθνικής Αμυνας και Διεθνών Σχέσεων του ΥΠΕΘΑ (με Γ. διευθυντή τον δικηγόρο (!) Π. Αδαμίδη, αν οι πληροφορίες είναι ακριβείς), για να πληροφορηθούμε για την τύχη της ελληνικής συμμετοχής, έμεινε στη μέση. Γιατί πληροφορηθήκαμε ότι το γραφείο αυτό είναι… κλειστό εδώ και έναν χρόνο και ουδείς (εν προκειμένω ο επικεφαλής της Γ. Διευθύνσεως Π. Αδαμίδης) φρόντισε να το ενεργοποιήσει, παρότι τούτο παρέμεινε κλειστό και επί της ελληνικής προεδρίας.
Μία από τα ίδια και στις τηλεπικοινωνίες
Στην τρίτη βασική περιοχή των διαστημικών εφαρμογών, τις τηλεπικοινωνίες, η κατάσταση που προέκυψε από την έρευνά μας ήταν αντάξια της προαναφερθείσης επάρκειας στους δύο προηγούμενους τομείς. Συγκεκριμένως, αρμόδιος φορέας χειρισμού των δορυφορικών επικοινωνιών μέσω της εκμεταλλεύσεως του Hellas Sat είναι το υπουργείο Υποδομών Μεταφορών και Δικτύων, το οποίο έχει διαθέσει δωρεάν έναν αναμεταδότη για τις ανάγκες του δημόσιου τομέα και ακόμη έναν για τις απαιτήσεις του ΥΠΕΘΑ στην περιοχή συχνοτήτων Ku-band.
Τι έγινε εδώ; Ο ένας αναμεταδότης για το Δημόσιο (ως αντάλλαγμα για τη χρήση της θέσεως της Ελλάδας στη γεωστατική τροχιά) είναι… κενός και αχρησιμοποίητος επί χρόνια (ελάχιστη χρήση έχει γίνει από την ΕΑΒ και το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη). O άλλος, που παραχωρήθηκε στο ΥΠΕΘΑ, έχει ακόμη χειρότερη τύχη, διότι η απαίτηση για τη δημιουργία της αναγκαίας επίγειας υποδομής (που περιελήφθη σε μία σειρά ΕΜΠΑΕ), η οποία ξεκίνησε το 2004, ουδέποτε ολοκληρώθηκε ή, μάλλον, δεν ξεκίνησε καν! Ακόμη χειρότερα, μάθαμε ότι η ειδική διυπουργική επιτροπή που παρακολουθούσε την υλοποίηση της συμβάσεως για τον Hellas-Sat έχει παύσει να λειτουργεί εδώ και χρόνια!
Κατά τα άλλα, σε δελτίο Τύπου της ΓΓΕΤ της 16ης Ιουλίου για την παραπάνω εκδήλωση διαβάσαμε την εξής αμφισβητούμενης σοβαρότητας (εκτός εάν πρόκειται για χιούμορ) δήλωση: «Η ελληνική προεδρία επιθυμεί να συνεισφέρει στον γενικό προβληματισμό, στις συνέργειες στα θέματα Ασφάλειας και του Διαστήματος, αλλά και στην ενεργοποίηση του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, στην κατεύθυνση της αξιοποίησης του Διαστήματος και των εφαρμογών προς όφελος του ανθρώπου».
Δηλαδή, δεν φτάνει που έχουν διαλύσει τα πάντα (βλ. όλα τα αρμόδια γραφεία και οι επιτροπές είναι κλειστά και υπάρχει πλήρης στασιμότητα και αδράνεια και στους τρεις τομείς των διαστημικών δραστηριοτήτων), μας δουλεύουν και από πάνω…
Μάνος Ηλιάδης
