Οι εκκλησίες, οι μονές και τα ανεξερεύνητα παραθαλάσσια και μη χωριουδάκια
Από τη Δήμητρα Αθανασοπούλου
Η θέα από το κατάστρωμα του πλοίου προς το νησί, απαύγασμα της θρησκευτικότητας, λειτουργεί ήδη κατευναστικά για την ψυχή. Κι ας ταλαντεύεται η Χώρα της Τήνου ανάμεσα στην κατάνυξη και την κιτς αισθητική μιας πολεοδομικής βεντάλιας, που λαμβάνει αναπάντεχες αποχρώσεις και σχήματα όσο προχωρούμε στην ενδοχώρα.
Παραμονή Δεκαπενταύγουστου. Η εικόνα είναι ίδια, όσο κι αν αλλάζει η χρονολογία. Ανήκει στο χθες, στο τώρα, στο πάντα, παρά τις όποιες μεταλλάξεις του τοπίου. Το καράβι δένει κάβους στο λιμάνι της Τήνου, «στο χειροποίητο νησί» όπως το αποκαλούσε ο Κορνήλιος Καστοριάδης. Ανθρωποι όλων των ηλικιών αποβιβάζονται, πέφτουν στα γόνατα και μπουσουλάνε σαν νήπια μέχρι την Παναγία. Κοιμούνται έξω από τον μεγαλοπρεπή ναό, για να έχουν προτεραιότητα στο προσκύνημα.
Παράδοση
Ξημερώνει. Τα τάματα κρέμονται μέσα στον ιερό ναό, απόδειξη βαθιάς ανθρώπινης πίστης. Γυναίκες και άνδρες συνωστίζονται για να περάσουν κάτω από τη θαυματουργή εικόνα, φτάνουν στο προαύλιο σχεδόν έρποντας κάτω από τον καυτό ήλιο και πάνω στο ειδικό χαλί που έχει τοποθετηθεί για τους προσκυνητές του ναού, ο οποίος σύμφωνα με τη θρησκευτική παράδοση χτίστηκε σε σημείο όπου βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας έπειτα από το σχετικό όραμα της Οσίας Πελαγίας.
Γύρω από τον Ναό της Μεγαλόχαρης υπάρχουν όμως κι άλλες πολλές μικρότερες και μυρτοστόλιστες εκκλησίες και μοναστήρια, καθώς το χτίσιμο ναών είναι παράδοση από τη βυζαντινή περίοδο.
Οπως υποστηρίζουν οι γνώστες της τηνιακής κουλτούρας, αφορμή για την ανέγερση μιας εκκλησίας μπορεί να είναι από μια θεϊκή προτροπή μέχρι ένα θαύμα! Γι’ αυτό και οι οικογένειες με ιδιωτικά ξωκλήσια αυξάνονται διαρκώς. Συνήθως δεν είναι καν μόνιμοι κάτοικοι του νησιού αλλά επισκέπτες, που έρχονται ξανά και ξανά για να το ασβεστώσουν και να ανάψουν το καντήλι με ευλάβεια, ευγνωμοσύνη και συνέπεια.
Η γοητεία της Τήνου -λένε εξάλλου εκείνοι που τη γνωρίζουν- βρίσκεται στην πίστη των ανθρώπων, στα τάματα των προσκυνητών, στις προσευχές ορθοδόξων και καθολικών… αλλά και στα δεκάδες διατηρημένα χωριά, στους περιστερώνες, στους αγροτικούς δρόμους, στα χειροποίητα μονοπάτια, στις ανεξάντλητες ακρογιαλιές.
Για τους κατοίκους του νησιού η Παναγία διέσωσε την Τήνο από τον μαζικό τουρισμό, καθώς η κιτς αισθητική της χώρας απομάκρυνε τους τουρίστες για χρόνια. Ετσι το νησί για καιρό ήταν μονοπώλιο του προσκυνηματικού τουρισμού της Μεγαλόχαρης, όλων εκείνων που αναζητούσαν καταφύγιο σε μοναστήρια και εκκλησίες, που «ακουμπούσαν τις ζωές» τους -έστω για λίγο- σε μια ανώτερη δύναμη.
Η Τήνος δεν ανήκει πια όμως μόνο στους θρησκευόμενους αλλά στους ταξιδιώτες της πίστης. Γι’ αυτό είναι και θεοφόρα. Το αποδεικνύουν τα καθολικά μοναστήρια και εκκλησίες που συνυπάρχουν αρμονικά με τις ορθόδοξες. Η πίστη εξάλλου δεν έπεσε ποτέ στην παγίδα της απομάγευσης, όπως οι θρησκείες, και οι επισκέπτες της -θρήσκοι και μη- δείχνουν ότι ξέρουν να πιστεύουν στα θάματα και να υπογράφουν ένα «νέο αφήγημα» για το νησί…
Το γοητευτικό «πρόσωπο» πέρα από τη Χώρα
Η αληθινή Τήνος ξεκινά μετά την απομάκρυνση από τη Χώρα -μια βιτρίνα τσιμεντένια και τουριστική-, όπως την αποκαλούν οι ίδιοι οι ντόπιοι.
Αφήνουμε πίσω μας τα «τάματα»… Το νησί της τέχνης ανατέλλει στην ενδοχώρα, εκεί όπου ζουν οι καλλιτέχνες των Κυκλάδων, οι καλύτεροι σμιλευτές του μαρμάρου. Στον Πύργο, το χωριό του Γιαννούλη Χαλεπά, με την καλοδιατηρημένη κατοικία του κορυφαίου γλύπτη ανοιχτή στο κοινό.
Με το νεκροταφείο, που θυμίζει μουσείο γλυπτικής, και με την παραμυθένια πλατεία με το υπεραιωνόβιο πλατάνι… απ’ όπου κανείς δεν μπορεί να περάσει δίχως να σταματήσει. Λίγο πριν από την κάθοδο στον Πάνορμο, το μαγευτικό ψαροχώρι με τα πολύχρωμα τραπεζάκια πάνω στο κύμα.
Ανακαλύπτουμε τη «σεληνιακή Τήνο» στον Βώλακα, το χωριό με τους ολοστρόγγυλους ογκόλιθους – τους ηφαιστειογενείς βράχους που μας ταξιδεύουν σε άλλους πλανήτες.
Είναι το χωριό των καλαθοπλεχτών, που φιλοξενεί ποιήματα στους τοίχους των μισογκρεμισμένων σπιτιών.
Διασχίζουμε τον Ταραμπάδο με τους περιστεριώνες του -τα σπάνια δείγματα λαϊκής καλλιτεχνίας, την Καρδιανή, τον παραδοσιακό οικισμό με τα λευκά σπιτάκια μέσα στις βουκαμβίλιες, και παίρνουμε μια ανάσα στα Υστέρνια, ένα από τα πιο όμορφα μπαλκόνια του Αιγαίου.
Οι αμμουδερές παραλίες -συχνά παραδομένες στους ανέμους- δεν έχουν αλωθεί από τους βαρβάρους. Από τον Αγιο Ιωάννη Πόρτο και τον Αγιο Σώστη μέχρι την Κολυμπήθρα και την Παχιά Αμμο.
Με πυξίδα πάντα τον επιβλητικό όγκο του Εξώμβουργου, κάτω από τον οποίο βρίσκεται το αρχαιότερο χωριό, ο Τριπόταμος του Καστοριάδη, βρίσκουμε «θαλπωρή» στο κατάλευκο Χωριό Αγάπη με τις γραφικές καμάρες, τις φυσικές πηγές και τα ανηφορικά πλακόστρωτα.
