Του Νίκου Μουρκογιάννη*
Από την εφημερίδα Εστία
Η ΕΚΛΟΓΗ του Τραμπ φέρνει στην κορυφή της παγκόσμιας ατζέντας την επανεξέταση των σχέσεων των ΗΠΑ με την Κίνα και τις κινεζικές επιχειρήσεις. Πόσο όμως καταλαβαίνουμε στη Δύση τη στρατηγική της Κίνας; H Κίνα είναι τόσο μεγάλη και διαφορετική, που κάνει τον Δυτικό να επανεξετάσει τα όρια της σκέψης του. Στη δική μου περίπτωση, με οδήγησε στην αναδιαμόρφωση όσων έμαθα και έγραψα πάνω στις έννοιες της Στρατηγικής και του Σκοπού.
Στην Κίνα δεν υπάρχει η έννοια του Σκοπού. Αυτό είναι που την κάνει πραγματική Ανατολή. Διότι η έννοια του Σκοπού είναι θεμελιώδης και πανταχού παρούσα στον Δυτικό τρόπο σκέψης. Ο Πλάτωνας αναφέρεται στο «είδος» και στο «τέλος». Κατά τον Αριστοτέλη, «το τέλος» ορίζει το είδος. Το «τέλος» ορίζει το «καλό» και το «ωραίο». Στα Ελληνικά, όπως και σε πολλές Ινδοευρωπαϊκές γλώσσες, «το τέλος» σημαίνει τόσο «λήξη» όσο και «σκοπός».
Στις θρησκευτικές μας παραδόσεις υπάρχει πάντα μια τελική κρίση και κατάληξη, – όπως για παράδειγμα ο χριστιανικός παράδεισος-, καθ’ οδόν προς την οποία πρέπει να τηρούνται ορισμένες ηθικές επιταγές. Και, για να μη ξεχάσουμε και την οικονομία και τη στρατηγική της, η διάκριση μεταξύ μέσων και σκοπών είναι κεντρικό θέμα για τον Κλάουσεβιτς, τον πατέρα της σύγχρονης στρατηγικής.
Η Κίνα, όμως, δεν στοχάστηκε ποτέ τον Σκοπό ή την κατάληξη σαν βάση της στρατηγικής της. Ο αρχαίος Κινέζος στρατηγός, όπως και ο σύγχρονος Κινέζος επιχειρηματίας, επικεντρώνεται στις συνθήκες της κατάστασης και πώς να τις μεταβάλει προς όφελος του. Δεν εμπλέκεται με τον αντίπαλο, προτού τον έχει διασπάσει και εξαντλήσει. Δεν κινείται πριν ο αντίπαλος έχει εξουθενωθεί. Στην Κινεζική σκέψη, η εμπλοκή σε μάχη είναι αποτέλεσμα μιας αποτυχημένης στρατηγικής, όχι μέσο προς εξυπηρέτηση ενός στόχου για την επίτευξη ενός Σκοπού, όπως γράφει ο Κλάουσεβιτς.
Η έλλειψη Σκοπού είναι αυτό που κάνει ακατάληπτη τη στρατηγική των Κινεζικών επιχειρήσεων για πολλούς Δυτικούς. Οι ενέργειες των κινεζικών επιχειρήσεων φαίνονται συχνά αντιφατικές. Για παράδειγμα, η ίδια επιχείρηση, που μελετά χρόνια πώς να κατασκευάσει στην Κίνα ένα προϊόν με το λιγώτερο δυνατό κόστος, επενδύει γρήγορα για ν’ αναπτύξει ένα αεροδρόμιο, ένα λιμάνι η ένα ηλεκτροπαραγωγικό εργοστάσιο σε μια μακρινή χώρα στη Δύση.
Η αντίφαση, όμως, υπάρχει μόνο για τον Δυτικό που αναζητεί τη λογική συνέπεια των αρχών που υπαγορεύει η έννοια του Σκοπού. Η στρατηγική της Κίνας δεν δεσμεύεται από τους νόμους του κόσμου των αρχών, αλλά αντιγράφει τη φύση. Η μίμηση της φύσης, και όχι οι αρχές, είναι η βάση της σκέψης της Κίνας.
Το να παρακολουθεί, λοιπόν, κανείς μια κινεζική επιχείρηση ή και ολόκληρη την Κίνα, προσομοιάζει στο να παρατηρεί κανείς τη ροή του νερού. Το νερό θα πάει πρώτα εκεί που συναντά τη μικρότερη αντίσταση. Οι κινεζικές επιχειρήσεις προσπαθούν να παράγουν όλο και φτηνότερα προϊόντα, γιατί αυτό τους ζητά η καταναλωτική μας κοινωνία. Επενδύουν δε σε έργα υποδομής στη Δύση, επειδή ξέρουν ότι εδώ και είκοσι πέντε χρόνια η Δύση έχει μεγάλη δυσκολία στο να κάνει μακροχρόνιες επενδύσεις. Και στις δυο περιπτώσεις αποφεύγουν τη σύγκρουση, ανταποκρίνονται σε μια πρόσκληση. Εφαρμόζουν τη διδαχή του μεγάλου κινέζου διανοητή Λάο Τσε: «να βοηθάτε αυτό που έρχεται από μόνο του».
Δεν υπάρχουν λοιπόν αντιφάσεις στη στρατηγική της Κίνας και η μελέτη της στρατηγικής της κάθε κινεζικής επιχείρησης πρέπει να βασίζεται στην κατανόησή της. Διότι η Κίνα είναι μεγάλη και πολυπληθής αλλά η στρατηγική της είναι συμπαγής και βασίζεται σε παράδοση αιώνων. Οι αντιφάσεις μάλλον υπάρχουν στη Δύση, η οποία φαίνεται να έχει ξεχάσει τη δική της παράδοση. Η Οικονομία εμφανίζεται σαν να μην δεσμεύεται από την Ηθική. Σαν αποτέλεσμα, η κοινωνία πολυδιασπάται και χάνει τη δυνατότητα να κινητοποιηθεί πίσω από έναν Σκοπό. Η καλύτερη λοιπόν αντιμετώπιση της Κίνας υπό τον νέο πρόεδρο των ΗΠΑ, θα ήταν να αποκτήσουν οι ΗΠΑ έναν Σκοπό, ο οποίος θα τονώσει ξανά τον παραγωγικό τους ζήλο.
*Ο Νίκος Μουρκογιάννης ήταν πρόεδρος της Monitor Ευρώπης (1995 – 2005) και είναι συγγραφέας του βιβλίου «Purpose: The Starting Point of Great Companies».
