Πιστεύω βαθιά στην καταλυτική αξία της δημόσιας επιβράβευσης. Δομικά επηρεασμένοι ως λαός από μια ακλόνητη μητριαρχική κουλτούρα που διαπερνά τη λεκάνη της Μεσογείου από την εποχή της προϊστορίας και που φλερτάρει ανοιχτά με τις «εσχατολογικές» υποστάσεις της Μήδειας και της Κλυταιμνήστρας, είμαστε εύκολοι στον ψόγο και φειδωλοί στη δημόσια επιβράβευση. Και αυτό αναμφίβολα μας στενεύει την ψυχή.
Παρακολούθησα την εξαιρετική εκπομπή «360ο Μοίρες» της Σοφίας Παπαϊωάννου από τον τηλεοπτικό σταθμό του Alpha. Παρουσίαζε την Κάθριν Φλέμινγκ, καθηγήτρια Ελληνικής Κουλτούρας και Πολιτισμού στο πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης (NYU), κάτοχο της έδρας Αλέξανδρου Σ. Ωνάση και πρόεδρο του Ακαδημαϊκού Συμβουλίου του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Γνώριζα τη Φλέμινγκ από τη δουλειά της, κυρίως από τη σημαντική, κατά την άποψή μου, μονογραφία της «Ιστορία των Ελλήνων Εβραίων», εκδόσεις Οδυσσέας 2009. Δεν γνώριζα όμως την ειδική σχέση της με την Κρήτη και πιο συγκεκριμένα με έναν τόπο πολύ αγαπημένο, το Λουτρό Σφακίων. Κι αυτό, οφείλω να ομολογήσω, πιστοποίησε εντός μου την ειλικρινή αγάπη που μπορεί ένας τόπος να γεννήσει στην καρδιά του κάθε ταξιδευτή που θεωρεί ότι θα περάσει αλώβητος από τους «Λαιστρυγόνες και τους Κύκλωπες» των στιγμών και των αισθήσεων και στο τέλος καταλήγει να κουβαλά το γεωγραφικό αυτό στίγμα όπου κι αν πηγαίνει, όπου κι αν βρίσκεται ως κομμάτι πλέον της βαθιάς οντολογίας του. Είναι φανερό ότι η Φλέμινγκ κουβαλά μαζί της, στο βλέμμα της, ακόμα και στη συναρπαστική ελληνική προφορά της, το πέλαγος των Σφακίων, το ηλιοβασίλεμα του Λουτρού, τη μεγάλη πανσέληνο του Αυγούστου πάνω από τη Χώρα, κι αυτό την κατατάσσει όχι στην κάπως αποστασιοποιημένη κατηγορία του φιλέλληνα, αλλά σε μια Ελληνίδα κατ’ επιλογή. Αποτύπωση με ιδιαίτερη αξία, όπως μπορούμε όλοι να καταλάβουμε, ιδιαίτερα σε μια εποχή στην οποία «συνωστιζόμαστε στις αγορές», έτοιμοι και πρόθυμοι να εξακοντίσουμε πρώτοι εμείς τον ψόγο εναντίον της ίδιας μας της ψυχής και της βαθιάς μας οντολογίας.
Παρακολουθούσα το ξετύλιγμα μιας συναρπαστικής ζωής, αλλά στάθηκα με προσοχή στο σημείο που η Φλέμινγκ μίλησε για το σημαντικό έργο που τα ελληνικά πανεπιστήμια και οι Ελληνες πανεπιστημιακοί επιτελούν με ελάχιστα υλικά μέσα αλλά με υψηλό αίσθημα ευθύνης σε μια πατρίδα που αγκομαχά να ξεφύγει από το τέλμα της κρίσης. Πάντα όμως έτσι δεν ήταν σε αυτούς τους βράχους της Μεσογείου; Πάντα με μια χούφτα μόλις νερό δεν άνθιζε η ελιά στα απόκρημνα φαράγγια αυτής της πατρίδας;
Μετρήστε πόσες φορές οι λίγες αρνητικές ειδήσεις για το ελληνικό πανεπιστήμιο θα βγουν με ορμή στον «αέρα», ενώ τα πολλά και ουσιαστικά, οι επιτυχίες, οι πρωτογενείς δημοσιεύσεις, οι πρωτιές, οι αριστείες, το σημαντικό έργο που συντελείται μέσα στα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα όχι μόνο δεν προβάλλονται, αλλά και λοιδορούνται με το αφοπλιστικό «ε, και»; Μια απαξία, που και πάλι όμως δεν είναι ικανή να σιγήσει αυτή την εσωτερική φωνή στο μυαλό και στην ψυχή του Ελληνα πανεπιστημιακού, αυτό το αξεπέραστο σύνδρομο του Οδυσσέα που τον οδήγησε ξανά πίσω στον τόπο του από το όποιο νησί της Κίρκης, αφήνοντας καριέρες και προοπτικές, με μοναδικό πόθο να προσφέρει στις επόμενες γενιές και ίσως να ρουφά το φως του «Ηλιου του Ηλιάτορα» από το γραφείο του καθώς ξεκινά μια νέα μελέτη, μια νέα μονογραφία, μια νέα εισήγηση σε ένα διεθνές συνέδριο. Ενα δημόσιο «μπράβο» στην καθηγήτρια Φλέμινγκ που μας θύμισε το σημαντικό έργο που οι Ελληνες πανεπιστημιακοί επιτελούμε σε καιρούς χαλεπούς με πίστη σε μία και μόνο βεβαιότητα: Οτι το καινούργιο, που τόση ανάγκη έχει η Ελλάδα, γεννιέται μέσα στα αμφιθέατρά της με «μαιευτήρες» του καλού, του δημοκρατικού, του ουμανιστικού και του ορθολογικού εμάς. Ναι, σε καιρούς χαλεπούς χρειαζόμαστε έναν καλό λόγο. Ιδίως από καλούς συναδέλφους.
Σπύρος Ν. Λίτσας
* Επίκουρος Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων Πανεπιστημίου Μακεδονίας / Tweeter: @Spyros_Litsas
