Στο Eurogroup δεν έχουμε να κάνουμε με μια δημοκρατία πολιτών, αλλά με ένα σύστημα διαβαθμισμένης συμμετοχής, όπου η ισχύς, η επιρροή και η ευθύνη κατανέμονται ιεραρχικά
Στα Επτάνησα της Βενετοκρατίας, η εξουσία ασκούνταν με ωμή βία και καταλόγους. Το περίφημο Libro d’ Oro,η Χρυσή Βίβλος, δεν ήταν απλώς ένα μητρώο ονομάτων. Ηταν ο μηχανισμός που όριζε ποιος υπάρχει πολιτικά και κοινωνικά και ποιος όχι. Ποιος ανήκε στους «ευγενείς», ποιος δικαιούτο λόγο, ποιος συμμετείχε στη διοίκηση και ποιος παρέμενε οικογενειακώς και διά βίου υπήκοος και πληβείος. Η είσοδος στο Βιβλίο δεν ήταν αποτέλεσμα αρετής ή ικανότητας, αλλά αναγνώρισης από ένα κλειστό συμβούλιο, το οποίο αυτοαναπαραγόταν, νομιμοποιούσε τον εαυτό του και δεν λογοδοτούσε σε κανέναν.
Η σύγκριση με τη σημερινή Ευρωπαϊκή Ενωση, και ειδικά με το Eurogroup, δεν είναι απλώς γοητευτική – είναι αποκαλυπτική. Διότι και εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με δημοκρατία πολιτών, αλλά με ένα σύστημα διαβαθμισμένης συμμετοχής, όπου η ισχύς, η επιρροή και η ευθύνη κατανέμονται ιεραρχικά. Ενα σύγχρονο Libro d’ Oro όχι γραμμένο σε περγαμηνή, αλλά σε θεσμικές σιωπές, άτυπες συμφωνίες και κλειστές λέσχες γραφειοκρατίας και εξουσίας. Το Eurogroup αποτελεί τον κατεξοχήν χώρο αυτής της νεοαριστοκρατικής λειτουργίας. Δεν είναι πλήρως θεσμοθετημένο, δεν λογοδοτεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και δεν υπόκειται σε ουσιαστικό δημοκρατικό έλεγχο. Κι όμως, αποφασίζει για τη μοίρα οικονομιών, κοινωνιών και γενεών.
Οπως ακριβώς το συμβούλιο των ευγενών της Βενετίας στα Επτάνησα, λειτουργεί ως σώμα «εκλεκτών», όπου η συμμετοχή προϋποθέτει όχι ισότητα, αλλά αποδοχή των κανόνων του κλειστού κύκλου. Οι πραγματικές αποφάσεις δεν λαμβάνονται στις επίσημες συνεδριάσεις, αλλά πίσω από rolling doors, σε διαδρόμους εξουσίας, σε δείπνα χωρίς πρακτικά, σε κρυπτογραφημένες τηλεφωνικές γραμμές που δεν καταγράφονται, σε συναντήσεις όπου υπουργοί, τραπεζίτες, αξιωματούχοι και εκπρόσωποι αγορών μιλούν την ίδια γλώσσα.
Εκεί, όπως και στα Επτάνησα, δεν υπάρχει δημόσιο επιχείρημα· υπάρχει συναίνεση των μυημένων. Τα λόμπι και το χρήμα δεν είναι εξωτερικοί εισβολείς σε αυτό το σύστημα – είναι η ίδια του η δομή. Οι περίφημες revolving doors, από κυβερνητικά γραφεία σε τράπεζες και επενδυτικά funds και πίσω, θυμίζουν έντονα τις οικογενειακές διαδρομές των επτανησιακών οίκων, όπου η εξουσία κληρονομούνταν και ανακυκλωνόταν.
Η πολιτική δεν διαφθείρεται εκ των υστέρων – διαμορφώνεται εξαρχής εντός ενός κλειστού πλαισίου, όπου ορισμένες επιλογές θεωρούνται αυτονόητες και άλλες αδιανόητες. Μέσα σε αυτό το σύστημα ισχύει ένας άγραφος, αλλά απαρέγκλιτος κανόνας: τα μεγάλα κράτη αποφασίζουν, οι μεσαίοι δεν εκτίθενται και οι μικροί αναλαμβάνουν τους ρόλους που συνεπάγονται κόστος. Οπως στη Βενετοκρατία, οι πραγματικοί ευγενείς δεν λερώνουν τα χέρια τους με τη διαχείριση της καθημερινής δυσαρέσκειας.
Τη διοίκηση, τη φορολόγηση και την επιβολή των δύσκολων μέτρων τις αναλαμβάνουν οι τοπικοί άρχοντες, πρόθυμοι, εξαρτημένοι και αναλώσιμοι. Η υπόθεση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων αποκαλύπτει αυτή τη λογική με σχεδόν διδακτική καθαρότητα. Η πιθανή μετάβαση από τη δέσμευση στη χρήση ή και κατάσχεση κεφαλαίων συνιστά ιστορικό ρήγμα στο Διεθνές Δίκαιο και στην έννοια της ασφάλειας ιδιοκτησίας. Ενα τέτοιο προηγούμενο δεν θέλει κανείς από τους «ευγενείς» της Ενωσης να το φέρει ως στίγμα. Ετσι, η ευθύνη διαχέεται, προσωποποιείται αλλού και, αν χρειαστεί, θα θυσιαστούν οι αναλώσιμοι. Η απουσία πολλών υποψηφιοτήτων για καίριες θέσεις δεν είναι ένδειξη ομοφωνίας, αλλά ένδειξη επίγνωσης. Οπως ακριβώς στο Libro d’ Oro, δεν μπαίνουν όλοι, ούτε όποιος θέλει. Μπαίνουν όσοι είναι χρήσιμοι, πειθαρχημένοι και πρόθυμοι να φέρουν βάρος, χωρίς να έχουν λόγο στη χάραξη της πορείας.
Οι λογικές της εξουσίας έχουν μακρά μνήμη. Οταν η πολιτική αποσυνδέεται από τη λογοδοσία και η συμμετοχή από την ισότητα, τότε το σύστημα παύει να είναι δημοκρατικό και γίνεται αριστοκρατικό, έστω και χωρίς τίτλους ευγενείας. Το σύγχρονο Libro d’ Oro της Ε.Ε. δεν γράφει ονόματα – γράφει ρόλους. Και οι ρόλοι αυτοί καθορίζουν ποιος αποφασίζει, ποιος σιωπά και ποιος πληρώνει.
