Μια κοινωνία που πιέζεται χωρίς προοπτική, δεν επιστρέφει στην κανονικότητα. Διαρρηγνύεται. Ομως η βία δεν ξεκινά από τα «κάτω». Ξεκινά από την κορυφή
Η βία που διαπερνά σήμερα την ελληνική κοινωνία δεν είναι τυχαία, ούτε ανεξήγητη. Δεν πρόκειται για μεμονωμένα εγκλήματα, ούτε για «παρεκτροπές».
Αποτέλεσμα μιας βαθιάς, γενικευμένης θραύσης θεσμών, αξιών, εμπιστοσύνης, νοήματος. Η κοινωνία δεν νοσεί επειδή κάποιοι είναι «βίαιοι». Νοσεί επειδή το πολιτικό της σύστημα έχει καταρρεύσει ηθικά και λειτουργικά. Παιδιά δεκατεσσάρων ετών μαχαιρώνονται. Δολοφονίες, βιασμοί, ληστείες αντιμετωπίζονται πλέον με σχεδόν μηχανική ψυχρότητα.
Η ανθρώπινη ζωή έχει απολέσει το ειδικό της βάρος. Στους δρόμους η ένταση είναι η μόνιμη κατάσταση. Ενα βλέμμα, μια κουβέντα, μια παρεξήγηση αρκεί για να ξεσπάσει βία. Η κοινωνία μοιάζει έτοιμη να εκραγεί για το τίποτα, γιατί έχει ήδη εκραγεί στα ουσιώδη. Ο εγκλεισμός της πανδημίας λειτούργησε ως επιταχυντής. Οχι ως αιτία, αλλά ως καταλύτης. Ηταν ένα μαζικό πείραμα φόβου, πειθάρχησης και ελέγχου. Οταν τελείωσε, δεν υπήρξε αποκατάσταση, ούτε συλλογική επούλωση. Μόνο κόπωση, οργή και μια διάχυτη αίσθηση ότι τίποτα δεν ελέγχεται πια. Μια κοινωνία που πιέζεται χωρίς προοπτική, δεν επιστρέφει στην κανονικότητα. Διαρρηγνύεται.
Ομως η βία δεν ξεκινά από τα «κάτω». Ξεκινά από την κορυφή. Οταν βουλευτές ξυλοκοπούν πολίτες. Οταν η ατιμωρησία γίνεται καθεστώς. Οταν η εξουσία εκπέμπει περιφρόνηση και αλαζονεία. Οταν το κράτος δεν λειτουργεί ως εγγυητής δικαίου, αλλά ως μηχανισμός επιβολής το μήνυμα είναι ξεκάθαρο. Η ισχύς και η βία υπερισχύουν του νόμου. Και αυτό το μήνυμα διαχέεται σε όλη την κοινωνία. Το ελληνικό κράτος έχει υιοθετήσει πρακτικές που θυμίζουν οργανωμένο έγκλημα. Δημόσιοι και ευρωπαϊκοί πόροι (ΟΠΕΚΕΠΕ, ΕΛΓΑ, ΕΣΠΑ) διοχετεύονται σε κλειστά κυκλώματα εξουσίας. Οι ίδιοι ωφελούνται, οι ίδιοι προστατεύονται, οι ίδιοι δεν λογοδοτούν ποτέ. Αυτό δεν είναι δυσλειτουργία. Είναι δομή. Και όταν οι δομές σαπίζουν, καταρρέουν βίαια.
Η κοινωνική βία, σε αυτό το πλαίσιο, δεν είναι απλώς αντίδραση. Είναι προϊόν πολιτικής μηχανικής. Μια κοινωνία φοβισμένη, διχασμένη και εξαντλημένη δεν οργανώνεται, δεν σκέφτεται, δεν αμφισβητεί. Οταν οι πολίτες συγκρούονται μεταξύ τους, δεν στρέφονται εναντίον της εξουσίας. Η διάχυτη βία λειτουργεί ως μηχανισμός αποπροσανατολισμού και διατήρησης της κυριαρχίας και του ελέγχου.
Παρόμοια φαινόμενα εμφανίζονται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Στη Γερμανία και την Ιταλία καταγράφονται πολιτική απονομιμοποίηση και αυξανόμενη κοινωνική ένταση. Ομως εκεί οι θεσμοί, έστω λαβωμένοι, εξακολουθούν να λειτουργούν. Η ελληνική περίπτωση είναι διαφορετική. Εδώ δεν έχουμε απλώς ρωγμές. Εχουμε γενικευμένη θραύση δομών. Θραύση δικαιοσύνης, θραύση πολιτικής λογοδοσίας, θραύση κοινωνικού συμβολαίου, θραύση δημοκρατίας.
Η βία δεν περιορίζεται στο περιθώριο, διαπερνά το σύνολο της κοινωνίας, γιατί το ίδιο το κράτος έχει απολέσει τη νομιμοποίησή του. Ας μην αυταπατώμεθα. Η εναλλαγή κομμάτων δεν συνιστά λύση. Το πολιτικό προσωπικό της Μεταπολίτευσης έχει εξαντλήσει κάθε ηθικό και πολιτικό κεφάλαιο. Πενήντα χρόνια τα ίδια πρόσωπα, τα ίδια επώνυμα, οι ίδιες πρακτικές, μοναδικό ιστορικό φαινόμενο. Το αποτέλεσμα είναι μπροστά μας.
Η μόνη απάντηση είναι η ρήξη. Πλήρης ανασύνταξη του πολιτικού συστήματος. Απομάκρυνση του επαγγελματικού πολιτικού προσωπικού και των οικογενειών. Νέα πρόσωπα, έξω από κομματικούς μηχανισμούς και οικογένειες. Και συνταγματική απαγόρευση ενασχόλησης με τα κοινά για όσους υπηρέτησαν σε δημόσιες θέσεις από τη Μεταπολίτευση έως σήμερα. Οχι από εκδίκηση, αλλά από ανάγκη επιβίωσης μιας κοινωνίας που καταρρέει. Η εμπιστοσύνη που δείχνουν οι πολίτες σε πρόσωπα εκτός πολιτικής, όπως η Μαρία Καρυστιανού, δεν είναι συγκυριακή. Είναι κραυγή. Είναι το σημείο όπου η κοινωνία δηλώνει ότι δεν αντέχει άλλο. Οταν η νομιμοποίηση μεταφέρεται έξω από το σύστημα, το σύστημα έχει ήδη τελειώσει. Η βία που ζούμε δεν θα αντιμετωπιστεί με περισσότερη Αστυνομία ή αυστηρότερους νόμους. Θα αντιμετωπιστεί μόνο αν αλλάξει η πηγή της. Και η πηγή είναι πολιτική. Ή θα σπάσουμε τις δομές που γεννούν τη βία ή θα ζήσουμε μέσα στα ερείπιά τους.
