Σε φάση ολοκλήρωσης εισέρχεται μία από τις πλέον σύνθετες εκκρεμότητες των τελευταίων ετών στο ασφαλιστικό πεδίο, καθώς περισσότεροι από 6.000 απόστρατοι των Ενόπλων Δυνάμεων αναμένεται να λάβουν αναδρομικά ποσά που αντιστοιχούν σε 27 μήνες κρατήσεων, έπειτα από τον επανυπολογισμό των περικοπών του ν. 4093/2012.
- Του Σπύρου Φρεμεντίτη
Οι πληρωμές δρομολογούνται μέσω του e-ΕΦΚΑ και, σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες της «δημοκρατίας», οι πρώτες πιστώσεις θα γίνουν εντός των προσεχών ημερών.
Τα αναδρομικά αφορούν την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου 2021 έως 31 Μαρτίου 2023 και προκύπτουν από τη νομοθετική κατάργηση των μειώσεων που επιβάλλονταν στα μερίσματα των μετοχικών ταμείων, τα οποία μέχρι πρότινος συνυπολογίζονταν στο συνολικό ποσό σύνταξης για την επιβολή των περικοπών.
Το «ψαλίδι»
Με βάση το πλαίσιο που είχε θεσπιστεί με τον ν. 4093/2012, οι συντάξεις -ή το άθροισμα συντάξεων και μερισμάτων- που υπερέβαιναν τα 1.000 ευρώ υπόκειντο σε κλιμακωτές μειώσεις, οι οποίες άρχιζαν από 5% και έφταναν έως και 20%, ανάλογα με το συνολικό ύψος των αποδοχών.
Κρίσιμο στοιχείο του συστήματος ήταν ότι στο άθροισμα περιλαμβάνονταν και τα μερίσματα που κατέβαλλαν τα Μετοχικά Ταμεία Στρατού, Ναυτικού και Αεροπορίας. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα πολλοί απόστρατοι να ανεβαίνουν κλίμακα περικοπής, με άμεσο αντίκτυπο στην κύρια σύνταξή τους.
Οι συνέπειες
Η κατάσταση αυτή ανατράπηκε με το άρθρο 34 του ν. 5018/2023, το οποίο προέβλεψε ότι οι μειώσεις του ν. 4093/2012 παύουν να εφαρμόζονται στα μερίσματα, με αναδρομική ισχύ από 1/1/2021. Από τη στιγμή που τα μερίσματα εξαιρέθηκαν από τον υπολογισμό, χιλιάδες απόστρατοι βρέθηκαν αυτομάτως σε χαμηλότερη κλίμακα παρακράτησης. Η αλλαγή αυτή αποτυπώθηκε άμεσα στις μηνιαίες αποδοχές από 1ης Απριλίου 2023, όταν οι δικαιούχοι είδαν αυξήσεις στην κύρια σύνταξη. Ωστόσο, το μεγάλο ζητούμενο παρέμενε η επιστροφή των ποσών που είχαν παρακρατηθεί αδικαιολόγητα τα προηγούμενα χρόνια.
Επανεξέταση
Η αναδρομική εφαρμογή της διάταξης κατέστησε αναγκαίο τον εκ νέου υπολογισμό των περικοπών για το διάστημα από τις αρχές του 2021 έως το τέλος Μαρτίου 2023. Στην πράξη, οι υπηρεσίες κλήθηκαν να επανεξετάσουν τις κρατήσεις, αφαιρώντας το μέρισμα από το άθροισμα βάσει του οποίου επιβαλλόταν η μείωση.
Με έγγραφο της Γενικής Διεύθυνσης Συντάξεων του δημόσιου τομέα, είχε δοθεί ήδη από τον Οκτώβριο του 2023 εντολή προς τη Γενική Γραμματεία Πληροφοριακών Συστημάτων Δημόσιας Διοίκησης για την εκκίνηση της διαδικασίας. Η πολυπλοκότητα του εγχειρήματος, σε συνδυασμό με τον μεγάλο αριθμό των δικαιούχων, οδήγησε στη δημιουργία ειδικής μηχανογραφικής εφαρμογής, σε συνεργασία με εξωτερικό ανάδοχο.
Οι δικαιούχοι θα λάβουν κοντά στο 2.800 ευρώ
Τα αναδρομικά διαφοροποιούνται ανάλογα με το ύψος της κύριας σύνταξης και του μερίσματος. Σε γενικές γραμμές, τα ποσά που θα καταβληθούν κινούνται κατά μέσο όρο γύρω στα 2.800 ευρώ, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις είναι αισθητά υψηλότερα.
Ενδεικτική είναι η περίπτωση αποστράτου με κύρια σύνταξη 1.940 ευρώ και συνολικό εισόδημα 2.528 ευρώ μαζί με το μέρισμα. Με το προηγούμενο καθεστώς η περικοπή ανερχόταν στο 15%, οδηγώντας σε απώλεια 291 ευρώ μηνιαίως.
Μετά την εξαίρεση του μερίσματος η μείωση περιορίστηκε στο 10%, δηλαδή στα 194 ευρώ. Η διαφορά των 97 ευρώ τον μήνα μεταφράζεται σε αναδρομικά 2.619 ευρώ για τους 27 μήνες.
Η τρέχουσα πληρωμή δεν είναι η πρώτη. Ενα προηγούμενο κύμα αναδρομικών είχε πραγματοποιηθεί το καλοκαίρι του 2025, λειτουργώντας ως «πιλότος» για τη διαδικασία που ακολουθείται σήμερα. Μετά την ολοκλήρωση των πληρωμών προς τους 6.000 αποστράτους, ανοίγει ο δρόμος για την εκκαθάριση και άλλων εκκρεμοτήτων.
Επιπλέον, σύμφωνα με τον σχεδιασμό, περίπου 40.000 συνταξιούχοι θα αρχίσουν να λαμβάνουν σταδιακά αναδρομικά, όπως είχε γράψει η «δημοκρατία», ανάλογα με τα αποτελέσματα του επανυπολογισμού των κύριων συντάξεών τους. Η πλειονότητα των επόμενων δικαιούχων έχει ασφαλιστικό βίο άνω των 30 ετών, γεγονός που τους εντάσσει στις ευνοϊκότερες ρυθμίσεις του ν. 4670/2020. Ο νόμος αυτός βελτίωσε τα ποσοστά αναπλήρωσης για τα έτη ασφάλισης μετά το 30ό, διορθώνοντας τις στρεβλώσεις που είχαν προκύψει με το προηγούμενο πλαίσιο του ν. 4387/2016.
Στόχος να κλείσουν όλες οι υποθέσεις
Παρά τις καθυστερήσεις που σημειώνονται, κυρίως λόγω ελλιπών στοιχείων από τα πρώην Ταμεία, αναζητούνται κυριολεκτικά οι φυσικοί φάκελοι των ασφαλισμένων, χαμένοι σε ερμάρια, σάκους και κούτες. Η διοίκηση του ΕΦΚΑ εμφανίζεται αποφασισμένη να προχωρήσει σε συνεχή κύματα πληρωμών, ώστε να κλείσουν οριστικά οι ανοιχτές υποθέσεις-πληγές των αναδρομικών. Ειδικά για όσους έχουν τελεσίδικες δικαστικές αποφάσεις και τις κοινοποιούν στον ΕΦΚΑ η εντολή του διοικητή Αλέξανδρου Βαρβερη είναι να γίνονται άμεσα οι πληρωμές των αναδρομικών. Ετσι και τώρα για χιλιάδες αποστράτους η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί το τέλος μιας μακράς περιόδου αναμονής και δικαστικών διεκδικήσεων αλλά και συνδικαλιστικών πιέσεων.
Ερωτήσεις αναγνωστών
- Τι γίνεται με την επαγγελματική άδεια οδήγησης όταν κάποιος συνταξιοδοτηθεί;
Είμαι επαγγελματίας οδηγός φορτηγού και πρόκειται να υποβάλω αίτηση συνταξιοδότησης. Πρέπει να καταθέσω την επαγγελματική άδεια οδήγησης στον e-ΕΦΚΑ; (Κώστας από Τύρναβο)
Αγαπητέ Κώστα, πολλοί επαγγελματίες οδηγοί βρίσκονται στην ίδια θέση με εσένα και εύλογα αναρωτιούνται τι ισχύει σήμερα με την επαγγελματική άδεια οδήγησης κατά τη συνταξιοδότηση. Η νομοθεσία είναι πλέον ξεκάθαρη και απαλλάσσει τους επαγγελματίες οδηγούς από μια υποχρέωση που στο παρελθόν δημιουργούσε σύγχυση και ταλαιπωρία.
Συγκεκριμένα, οι επαγγελματίες οδηγοί φορτηγών και λεωφορείων, δημόσιας ή ιδιωτικής χρήσης, δεν έχουν υποχρέωση να καταθέσουν την επαγγελματική άδεια οδήγησης στον e-ΕΦΚΑ κατά την υποβολή αίτησης συνταξιοδότησης. Αυτό προβλέπεται ρητά στο άρθρο 41 του ν. 4850/2021 και έχει διευκρινιστεί με την εγκύκλιο 23/2022.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται, ωστόσο, στη δήλωση πρόθεσης απασχόλησης. Αν κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης επιθυμείς να συνεχίσεις να εργάζεσαι ως επαγγελματίας οδηγός, οφείλεις να το δηλώσεις ρητά στην αίτηση συνταξιοδότησης. Η δήλωση αυτή είναι απαραίτητη ώστε να εφαρμοστούν σωστά οι διατάξεις περί απασχόλησης συνταξιούχων.
Επιπλέον, εάν μετά τη συνταξιοδότησή σου λόγω γήρατος αποφασίσεις να εργαστείς εκ νέου ως επαγγελματίας οδηγός φορτηγού ή λεωφορείου, δημόσιας ή ιδιωτικής χρήσης, έχεις υποχρέωση να το δηλώσεις μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας «Δήλωση Απασχόλησης Συνταξιούχου», σύμφωνα με το άρθρο 114 του ν. 5078/2023 και την εγκύκλιο 1/2024. Η δήλωση αυτή είναι κρίσιμη για να αποφευχθούν κυρώσεις ή περικοπές στη σύνταξη.
- Τι γίνεται με την αναπηρική όταν φτάνεις τα χρόνια για τη γήρατος;
Είμαι συνταξιούχος αναπηρίας. Ο χρόνος συνταξιοδότησης λόγω αναπηρίας από το τ. ΙΚΑ-ΕΤΑΜ μπορεί να ληφθεί υπόψη για τη χορήγηση σύνταξης λόγω γήρατος; Μήπως πρέπει να κάνω κάτι; (Παντελής από Αθήνα)
Αγαπητέ Παντελή, το ερώτημά σου απασχολεί χιλιάδες ασφαλισμένους που λαμβάνουν σύνταξη αναπηρίας και πλησιάζουν το όριο ηλικίας για σύνταξη γήρατος. Η απάντηση είναι καθησυχαστική.
Ο χρόνος κατά τον οποίο λάμβανες σύνταξη αναπηρίας από το τ. ΙΚΑ-ΕΤΑΜ συνυπολογίζεται κανονικά για τη συμπλήρωση των ελάχιστων προϋποθέσεων συνταξιοδότησης λόγω γήρατος. Συγκεκριμένα, ο χρόνος αυτός προσμετράται για τη συμπλήρωση των 4.500 ημερών ασφάλισης (15 έτη), που απαιτούνται για τη χορήγηση σύνταξης γήρατος στην ηλικία των 67 ετών.
Δεν απαιτείται κάποια ιδιαίτερη ενέργεια εκ μέρους σου, πέραν της υποβολής της αίτησης για σύνταξη γήρατος όταν συμπληρώσεις το προβλεπόμενο όριο ηλικίας. Ο e-ΕΦΚΑ λαμβάνει υπόψη αυτόματα τον χρόνο συνταξιοδότησης λόγω αναπηρίας, αρκεί να πληρούνται οι γενικές προϋποθέσεις.
Παρ’ όλα αυτά συνιστάται να ελέγξεις εγκαίρως τον ασφαλιστικό σου χρόνο και τα στοιχεία σου στον e-ΕΦΚΑ, ώστε να αποφευχθούν καθυστερήσεις ή λάθη κατά την απονομή της σύνταξης.
- Η κοινωνική ασφάλιση λειτουργεί με αυστηρά θεσμικά κριτήρια
Είμαι 67 ετών. Εχω οκτώ χρόνια ασφάλισης. Στο νησί οι επιχειρήσεις μάς πλήρωναν «μαύρα» και δεν μου έβαζαν δυστυχώς ένσημα. Με τα ένσημα αυτά δικαιούμαι έστω περιορισμένη εθνική και ανταποδοτική σύνταξη λόγω γήρατος; (Χριστίνα από Σάμο)
Αγαπητή Χριστίνα, σε ευχαριστούμε για το μήνυμά σου. Η περίπτωσή σου αντικατοπτρίζει μια σκληρή πραγματικότητα που βίωσαν -και εξακολουθούν να βιώνουν- πολλοί εργαζόμενοι, ιδιαίτερα σε τουριστικές περιοχές. Δυστυχώς, η κοινωνική ασφάλιση λειτουργεί με αυστηρά θεσμικά κριτήρια.
Για τη χορήγηση σύνταξης λόγω γήρατος, εθνικής και ανταποδοτικής δεν αρκεί η ύπαρξη κάποιου χρόνου ασφάλισης. Απαιτείται η συμπλήρωση ελάχιστων νόμιμων προϋποθέσεων, τόσο ως προς την ηλικία όσο και ως προς τις ημέρες ασφάλισης. Για πλήρη σύνταξη στα 67 έτη απαιτούνται 15 έτη ή 4.500 ημέρες ασφάλισης. Για μειωμένη σύνταξη στα 62 έτη ισχύουν επίσης οι ίδιες ημέρες ασφάλισης, μαζί με ειδικές πρόσθετες προϋποθέσεις για μειωμένη σύνταξη, ενώ για πλήρη 40 χρόνια ασφάλισης.
Με οκτώ έτη ασφάλισης, δυστυχώς, δεν θεμελιώνεται δικαίωμα ούτε για πλήρη ούτε για μειωμένη σύνταξη γήρατος. Η νομοθεσία δεν προβλέπει «μερική» ή «αναλογική» σύνταξη κάτω από τα ελάχιστα όρια.
Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική εναλλακτική που αξίζει να εξετάσεις: τη σύνταξη ανασφάλιστου υπερήλικα μέσω ΟΠΕΚΑ. Πρόκειται για προνοιακή παροχή που απευθύνεται σε άτομα άνω των 67 ετών, τα οποία δεν πληρούν τις ασφαλιστικές προϋποθέσεις για σύνταξη. Σου προτείνω να ελέγξεις άμεσα αν πληροίς τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, ώστε να εξασφαλίσεις ένα σταθερό μηνιαίο βοήθημα. Η «δημοκρατία» είναι εδώ, μέσα από αυτή τη στήλη, για να σε βοηθήσει αν χρειαστεί επιπλέον πληροφορίες.
Κάθε εβδομάδα η «δημοκρατία» θα φιλοξενεί το ένθετο «Συντάξεις και Ασφαλιστικό» με θέματα του Σπύρου Φρεμεντίτη, δικηγόρου – δημοσιογράφου, ειδικού για ασφαλιστικά και εργατικά θέματα. Στείλτε τις ερωτήσεις σας διαδικτυακά, στο email [email protected] ή στο τηλέφωνο της εφημερίδας: 2130170400.
