Ο καγκελάριος, μέσω πρωτοβουλιών «σύγκλισης», θέλει να φέρει τη χώρα του σε υπερέχουσα θέση έναντι των πέντε μεγαλύτερων ευρωπαϊκών
Μέσα στον καταιγισμό των εξελίξεων πέρασε σχεδόν απαρατήρητο το γεγονός ότι η κυβέρνηση του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς διαμόρφωσε ένα σχέδιο πλήρους γερμανικής κυριαρχίας, το οποίο τοποθετεί τη Γερμανία σε υπερέχουσα θέση, έναντι των έξι μεγαλύτερων ευρωπαϊκών χωρών, συμπεριλαμβανομένης και της Γαλλίας.
- Από τη Μαρία Δεναξά
«Ηρθε η στιγμή για την Ευρώπη των δύο ταχυτήτων!» δήλωσε πριν από μια εβδομάδα ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών Λαρς Κλίνγκμπαϊλ, σε εκδήλωση που διοργάνωσε η εφημερίδα «Welt» στο Βερολίνο. Ο Κλίνγκμπαϊλ μόλις είχε αποστείλει επιστολή υπό μορφή οδηγίας για τη δημιουργία του εγχειρήματος προς τους αντίστοιχους υπουργούς από τη Γαλλία, την Πολωνία, την Ισπανία, την Ιταλία και την Ολλανδία.
Στην επιστολή αυτή ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών προσκαλεί τους ομολόγους του σε τηλεδιάσκεψη, προκειμένου να καθοριστεί «ένα φιλόδοξο και συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την ενίσχυση της κυριαρχίας, της ανθεκτικότητας και της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης». Η τηλεδιάσκεψη πραγματοποιήθηκε την προηγούμενη Τετάρτη. Το γερμανικό σχέδιο για μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων, το οποίο συζητήθηκε από τους υπουργούς Οικονομικών των έξι ευρωπαϊκών χωρών, προβλέπει μια στρατηγική βασισμένη σε τέσσερις άξονες. Μέσω αυτών η Γερμανία επιδιώκει ουσιαστικά να αποκτήσει έλεγχο και να θέσει στην υπηρεσία της τις μεγαλύτερες οικονομίες της ηπείρου.
Τέσσερις στόχοι
Οι τέσσερις κεντρικοί στόχοι είναι οι εξής:
• η ένωση των κεφαλαιαγορών (η οποία επιτρέπει την άντληση αποταμιεύσεων από όλες τις ευρωπαϊκές χώρες), ώστε να βελτιωθούν οι συνθήκες χρηματοδότησης των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, ιδίως των startup της ηπείρου,
• η ενίσχυση του ευρώ, που δεν είναι παρά το άλλο όνομα του γερμανικού μάρκου (ο Κλίνγκμπαϊλ καλεί σε μείωση της γραφειοκρατίας και ενίσχυση της κυριαρχίας στον τομέα των πληρωμών),
• καλύτερος συντονισμός των επενδύσεων στην άμυνα, την επιβολή, δηλαδή, της γερμανικής αμυντικής βιομηχανίας εις βάρος της αμυντικής βιομηχανίας των άλλων ευρωπαϊκών χωρών,
• η εξασφάλιση του εφοδιασμού σε πρώτες ύλες.
Η Γερμανία επιδιώκει να προωθήσει τη λεγόμενη Ευρωπαϊκή Ενωση των δύο ταχυτήτων, προκειμένου να ξεπεραστεί η αδράνεια στη λήψη αποφάσεων εντός του συνόλου των 27 κρατών-μελών και με απώτερο σκοπό, μεταξύ άλλων, να τονωθεί η οικονομία της. Το Βερολίνο καλεί έναν «σκληρό πυρήνα» χωρών ώστε να προχωρήσουν μαζί σε βασικές πολιτικές για την ενίσχυση της Ευρώπης και την αύξηση της στρατηγικής της αυτονομίας.
Παρόλο που η πραγματικότητα απέχει σημαντικά από τη γαλλική ρητορική περί «γαλλογερμανικού ζεύγους» και «Ενωμένης Ευρώπης», ο Κλίνγκμπαϊλ χρησιμοποιεί τη Γαλλία ως μοχλό για την προώθηση των γερμανικών συμφερόντων, υποστηρίζοντας ότι η δημιουργία ενός τέτοιου σχήματος αποτελεί κοινή απόφαση των δύο χωρών και ότι θα ωφελήσει όλα τα κράτη-μέλη. Ωστόσο, ο περιορισμός της εξάρτησης της Ε.Ε. ιδίως από την Κίνα και η διασφάλιση της πρόσβασης σε πρώτες ύλες θα ωφελήσουν πρωτίστως την επανεκκίνηση της γερμανικής βιομηχανίας.
Ασκήσεις επιβίωσης
«Για να επιβιώσει σε ένα ολοένα και πιο απρόβλεπτο γεωπολιτικό περιβάλλον, η Ευρώπη πρέπει να γίνει ισχυρότερη και πιο ανθεκτική» έγραψε ο Κλίνγκμπαϊλ στην επιστολή του προς τους ομολόγους του, επισημαίνοντας ότι το σημερινό μοντέλο δεν μπορεί πλέον να συνεχιστεί. Για τη διασφάλιση του εφοδιασμού σε στρατηγικές σπάνιες γαίες, ο Γερμανός υπουργός θεωρεί ότι πρέπει να ενταθούν οι προσπάθειες για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των αλυσίδων εφοδιασμού σε κρίσιμα μέταλλα, με αυξημένη στρατηγική δέσμευση προς διεθνείς εταίρους.
Σε ό,τι αφορά τις αμυντικές δαπάνες, το Βερολίνο υποστηρίζει στενότερη συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών και τη μόνιμη ένταξη της άμυνας ως βασικής προτεραιότητας στον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της Ε.Ε., που θα την καθιστά «κινητήρια δύναμη ανάπτυξης». Η γερμανική πρόταση διαψεύδει οριστικά τη ρητορική περί ευρωπαϊκής σύγκλισης και κοινού οράματος. Η πρωτοβουλία του Γερμανού υπουργού Οικονομικών δεν αποσκοπεί στη συλλογική ενδυνάμωση της Ευρώπης, αλλά στην εγκαθίδρυση μιας ιεραρχίας με στόχο τη γερμανική οικονομική και τη βιομηχανική ηγεμονία εντός της Ε.Ε.
Αλλωστε, αυτό μαρτυρά και η επιλογή του Βερολίνου να προχωρήσει στην ανάπτυξη του δικού του αμυντικού δικτύου δορυφόρων τύπου «Starlink», με το πρόγραμμα SATCOMBw Stufe 4, με προϋπολογισμό 8-10 δισεκατομμυρίων ευρώ, που θα επιτρέπει τη σύνδεση των χερσαίων, ναυτικών και αεροπορικών δυνάμεων της χώρας σε πραγματικό χρόνο.
Οικονομική και βιομηχανική ηγεμονία εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης
Το πρόγραμμα SATCOMBw Stufe 4 προβλέπει την ανάπτυξη περίπου 200 δορυφόρων χαμηλής τροχιάς (LEO), ενώ βασίζεται στο μοντέλο του αμερικανικού Starlink για την αξιοπιστία και την ταχύτητα επικοινωνιών. Το δίκτυο Starlink, που αναπτύσσει η SpaceX του Ιλον Μασκ, απέδειξε την αξία του κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Ουκρανία, προσφέροντας σταθερή επικοινωνία, παρά τις παρεμβολές και τις κυβερνοεπιθέσεις.
Οι δορυφόροι χαμηλής τροχιάς εξασφαλίζουν γρήγορη ανταπόκριση, εκτεταμένη κάλυψη και ταχεία ανάπτυξη, χαρακτηριστικά κρίσιμα για στρατιωτικές εφαρμογές. Η Bundeswehr θέλει να έχει πλήρη επιχειρησιακή ικανότητα ήδη από το 2029. Το πρόγραμμα αυτό αποδυναμώνει το ευρωπαϊκό IRIS², που συντονίζεται από την Ευρωπαϊκή Ενωση και περιλαμβάνει συνεργασίες με τη Eutelsat και την Airbus. Το IRIS² υπόσχεται ασφαλή δορυφορική συστοιχία από το 2030, ενώ το Βερολίνο κρίνει τον ορίζοντα πολύ μακρινό, με αποτέλεσμα να προχωρά μόνο του, παρακάμπτοντας τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Πάντως, εντός της Ε.Ε. φαίνεται να δημιουργείται ένας νέος άξονας, με τον Γερμανό καγκελάριο να δίνει προτεραιότητα σε στενή συνεργασία με την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι.
Στο διμερές κυβερνητικό συμβούλιο της 23ης Ιανουαρίου του 2026 στη Ρώμη, οι δύο ηγέτες υπέγραψαν κοινό σχέδιο δράσης, που εστιάζει στην απλοποίηση των ευρωπαϊκών κανονισμών, στην ενίσχυση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας και σε κοινές προσεγγίσεις για θέματα άμυνας, μετανάστευσης και ενέργειας. Η Μελόνι δήλωσε ότι «Ιταλία και Γερμανία έχουν ειδική ευθύνη» για μια «πιο αυτόνομη και ανταγωνιστική Ευρώπη», ενώ ο Μερτς τόνισε ότι οι δύο χώρες είναι «πιο κοντά από ποτέ».
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η κίνηση αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το παραδοσιακό «γαλλο-γερμανικό ζεύγος» εμφανίζει ρωγμές. Η Γαλλία του Εμανουέλ Μακρόν βρίσκεται αντιμέτωπη με πολιτική αστάθεια, υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα και καθυστερήσεις σε κοινά προγράμματα, όπως το μελλοντικό μαχητικό SCAF. Αντίθετα, η Γερμανία φαίνεται να προτιμά έναν εταίρο με πιο συντηρητική και δημοσιονομικά υπεύθυνη στάση, όπως η κυβέρνηση Μελόνι, που δείχνει σταθερή και προβλέψιμη στα μάτια του Βερολίνου.
