Ανεκτίμητο δώρο στον Ελληνισμό προσέφερε ο Βέλγος που έφερε στο φως τις επικές μορφές των πατριωτών που οδηγήθηκαν προς εκτέλεση στην Καισαριανή τη μαύρη Πρωτομαγιά του 1944
Οι φωτογραφίες ποτέ δεν φοβήθηκαν την Ιστορία, γιατί πάντα ήταν και παραμένουν αυτές που την αποτυπώνουν και τη διηγούνται ως ο πλέον αδιάψευστος μάρτυρας των γεγονότων.
- Από τον Γιώργο Τραπεζιώτη
Και το κάνουν με έναν δικό τους, «κωδικό», μα και εύγλωττο τρόπο, καθώς αυτό που πλέον «βλέπουμε μπροστά μας» με τα ίδια μας τα μάτια, δεν μας μιλά απλώς.
Κυρίως, μας υποχρεώνει αλλά και μας καλεί να χρησιμοποιήσουμε τις πιο ακριβείς των λέξεων, όσο φορτισμένες κι αν είναι πολιτικά. Γιατί σε καιρούς χαλεπούς, σαν τους σημερινούς, παραμένει κρίσιμο το να παραμείνει ολοζώντανη η μνήμη των ανθρώπων εκείνων που θυσιάστηκαν για την Ελλάδα. Για να μην επικρατήσουν οι παραχαράκτες της Ιστορίας και η «κοπτοραπτική» της, που τελικά οδηγεί στον ακρωτηριασμό της συλλογικής μνήμης.
Ακριβώς αυτό κάνουν και οι φωτογραφίες, τα οκτώ καρέ-ντοκουμέντα που ήρθαν στο φως της δημοσιότητας το Σάββατο, για να μας προσφέρουν όχι μόνο «την εικόνα» από το τι ακριβώς συνέβη στην Καισαριανή, τη μαύρη Πρωτομαγιά του 1944. Αλλά κυρίως για να μας συστήσει τα πρόσωπα εκείνων των 200 Ελλήνων πατριωτών.
Των ηρώων, κομμουνιστών στην συντριπτική τους πλειονότητα, που δεν λύγισαν ούτε για μια στιγμή, που δεν φοβήθηκαν, ούτε βέβαια παρακάλεσαν τον κατακτητή για να ζήσουν. Αντίθετα, αφού τους μετέφεραν με καμιόνια ως τον τόπο του μαρτυρίου τους από το Μπλοκ 15 του στρατοπέδου του Χαϊδαρίου, όπου κρατούνταν, εκείνοι περπάτησαν ευθυτενείς. Με αξιοπρέπεια και δωρική περηφάνια, με το θάρρος χιλίων στρατιωτικών μεραρχιών – μέχρι τον «τοίχο της Καισαριανής». Για να αντικρίσουν εκεί απέναντί τους τα χιτλερικά θρασίμια που στέκονταν πίσω από τα πολυβόλα τους, έτοιμα να τους γαζώσουν με σφαίρες.
Και στις φωτογραφίες αποτυπώνεται ακριβώς αυτό. Τα καθαρά βλέμματα. Η περηφάνια. Η υψωμένη γροθιά, μπροστά στο απόσπασμα. Των αγωνιστών που κουβαλούσαν τις τελευταίες ώρες της ζωής τους στις πλάτες και στις ψυχές τους όλο το βάρος της ιστορικής ευθύνης που ένιωθαν να έχουν απέναντι στην πατρίδα και στους αγωνιστές και στις αγωνίστριες, που δεν συμβιβάστηκαν ποτέ, δεν έγιναν δωσίλογοι, αλλά προτίμησαν να περπατήσουν τον δρόμο της Αρετής και της Αντίστασης – ακριβώς όπως τον υπαγορεύει η Ιστορία των αγώνων του έθνους.
Τα φωτογραφικά ντοκουμέντα που φέρεται ότι αποτυπώνουν εκείνες τις συγκλονιστικές τελευταίες στιγμές των «200 της Καισαριανής», ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα πολέμου που διέπραξαν οι ναζί στην πατρίδα μας, έρχονται για πρώτη φορά στο φως με έναν παράδοξο τρόπο. Κι αυτό διότι οι εικόνες αναρτήθηκαν προς πώληση στο eBay από πωλητή με έδρα το Βέλγιο, ο οποίος από την πλευρά του υποστήριξε ότι προέρχονται από την ιδιωτική συλλογή Γερμανού υπαξιωματικού της Βέρμαχτ.
Μάλιστα, σύμφωνα με την περιγραφή της αγγελίας, το υλικό αποδίδεται σε κάποιον λοχία των ναζί, τον Χέρμαν Χόιερ, που την περίοδο της Κατοχής υπηρετούσε σε μονάδα με έδρα τη Μαλακάσα. Οσο για την ύπαρξη της διαδικτυακής δημοπρασίας; Πρέπει να σημειωθεί πως έγινε γνωστή μέσα από ανάρτηση της σελίδας «Greece at WWII Archives» στο facebook.
Αυτό που μένει να αποδειχθεί και επιστημονικά (σ.σ.: θεωρείται παραπάνω από βέβαιο πως θα συμβεί) είναι αν αυτές οι φωτογραφίες είναι αυθεντικές. Κι όταν ολοκληρωθεί η διαδικασία, τότε το υλικό έρχεται να προσθέσει νέα οπτικά τεκμήρια σε ένα από τα πιο τραυματικά κεφάλαια της Κατοχής, ενώ θα βοηθήσει και στην αναγνώριση προσώπων από συγγενείς των εκτελεσθέντων. Παράλληλα όμως, ανοίγει ξανά το ζήτημα της διαχείρισης και της προστασίας ιστορικών τεκμηρίων που σχετίζονται με εγκλήματα πολέμου και την ιστορική συλλογική μνήμη. Οπως, βέβαια, ανοίγει πάλι και το θέμα της διεκδίκησης των γερμανικών πολεμικών αποζημιώσεων.
Ενα ζήτημα που αποτέλεσε πεδίο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης το 2019, όταν επί διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. υπερψηφίστηκε από τη Βουλή ψήφισμα για τις γερμανικές οφειλές, ενώ ο τότε πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας ανακοίνωσε και την αποστολή ρηματικής διακοίνωσης προς το Βερολίνο, χαρακτηρίζοντας μάλιστα το ζήτημα «ιστορικό και ηθικό χρέος».
Η Ν.Δ. του Κυριάκου Μητσοτάκη εκείνη την εποχή δεν έχασε, ωστόσο, την ευκαιρία και κατηγορούσε τον ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. για «προεκλογικό λαϊκισμό», καθώς εμφανώς, κάνοντας αντιπολιτευτική μικροπολιτική επάνω σε ένα τόσο ευαίσθητο και σημαντικό για την πατρίδα ζήτημα, ισχυριζόταν πως η κυβέρνηση Τσίπρα δεν πέτυχε καμία ουσιαστική πρόοδο επί των ημερών της.
Από το 2019 και μετά πάντως, υπό των δικών της ημερών πλέον, η φωνασκούσα ως αντιπολίτευση αλλά σιωπούσα ως κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας του Κυριάκου Μητσοτάκη αρκέστηκε η στάση της να παραμείνει διπλωματική και χαμηλών τόνων για το θέμα. Με έμφαση μεν στην «απαράγραπτη» φύση των αξιώσεων, αλλά χωρίς ρηξικέλευθες κινήσεις, που θα άλλαζαν τις ισορροπίες.
Η αντιπολίτευση ζητά την αγορά από το κράτος των ιστορικών ντοκουμέντων
Την ανάγκη οι φωτογραφίες-ντοκουμέντο που είδαν το φως της δημοσιότητας και απεικονίζουν τους 200 εκτελεσθέντες από του ναζί στην Καισαριανή τον Μάη του 1944 να αντιμετωπιστούν ως ιερό κι αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορικής κληρονομιάς ολόκληρου του ελληνικού λαού κι όχι ως εμπόρευμα ζητούν τα κόμματα της αντιπολίτευσης. «Η Ιστορία δεν μπαίνει σε πλειστηριασμό.
Το υπουργείο Πολιτισμού οφείλει να κινηθεί άμεσα για να διαπιστωθεί η αυθεντικότητα των φωτογραφιών και, αν αυτή επιβεβαιωθεί, να προχωρήσει στην αγορά τους» δήλωνε χθες ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ Κώστας Τσουκαλάς. Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., Σωκράτης Φάμελλος, από την πλευρά του, αφού επεσήμανε ότι οι συγκλονιστικές φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 αγωνιστών της 1ης Μαΐου 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής αποτελούν ιστορική κληρονομιά όλου του ελληνικού λαού, δήλωσε ότι η ελληνική Πολιτεία οφείλει να τα αποκτήσει και να τα αναδείξει ως αναπόσπαστο στοιχείο της Ιστορίας και της παιδείας.
Για το θέμα τοποθετήθηκε και το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ), καταθέτοντας πρόταση για την αξιοποίηση των φωτογραφικών ντοκουμέντων, σημειώνοντας πως «οι φωτογραφίες (…) αποτελούν ιστορικά τεκμήρια και ντοκουμέντα ανεκτίμητης αξίας». Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της Νέας Αριστεράς, Αλέξης Χαρίτσης, ζήτησε από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, οι φωτογραφίες να περιέλθουν στην κυριότητα του ελληνικού κράτους, αφού ελεγχθεί η αυθεντικότητά τους.
Και ο τέως πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας με επιστολή του προς τον Νικήτα Κακλαμάνη ζήτησε, επίσης, να ληφθούν οι απαραίτητες πρωτοβουλίες προκειμένου να αγοράσει το Ιδρυμα της Βουλής τις συγκεκριμένες φωτογραφίες ως φόρο τιμής στην αντίσταση και στους νεκρούς της.
Άγνωστοι βεβήλωσαν το μνημείο των ηρώων
Αποτροπιασμό προκαλεί η βεβήλωση του μνημείου της Καισαριανής για τους 200 εκτελεσθέντες, λίγες ώρες μετά τη δημοσίευση ιστορικών φωτογραφιών που αναδεικνύουν την ηρωική στάση τους, παραμένοντας όρθιοι στο εκτελεστικό απόσπασμα.
Το εξοργιστικό περιστατικό έγινε στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, όπου άγνωστοι προκάλεσαν υλικές φθορές στη μαρμάρινη πλάκα με τα ονόματα των 200 κομμουνιστών που εκτελέστηκαν την 1η Μαΐου 1944 από τις ναζιστικές δυνάμεις Κατοχής, σε αντίποινα για τον φόνο Γερμανού στρατηγού από Ελληνες αντάρτες. Την καταστροφή του μνημείου καταδίκασε με ανακοίνωσή του ο Δήμος Καισαριανής, τονίζοντας ότι «η ιστορική μνήμη δεν σβήνει όσο κι αν ενοχλεί κάποιους», ενώ δεσμεύτηκε για την πλήρη αποκατάσταση των φθορών.