Η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή δεν απειλεί μόνο τις ενεργειακές αγορές, αλλά ενδέχεται να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις και στις παγκόσμιες τιμές των τροφίμων, καθώς οι εμπορικές ροές μέσω του Στενού του Ορμούζ βρίσκονται ήδη υπό πίεση.
Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί έναν από τους πιο κρίσιμους θαλάσσιους διαδρόμους παγκοσμίως. Εκτός από τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου, από το συγκεκριμένο πέρασμα διακινούνται και τεράστιες ποσότητες λιπασμάτων, τα οποία είναι απαραίτητα για τη γεωργική παραγωγή σε πολλές περιοχές του πλανήτη. Η διατάραξη της ναυσιπλοΐας, σύμφωνα με αναλυτές που μίλησαν στο CNBC, θα μπορούσε να αυξήσει το κόστος της γεωργικής παραγωγής, να μειώσει τις αποδόσεις των καλλιεργειών και τελικά να μεταφραστεί σε ακριβότερα τρόφιμα για τους καταναλωτές.
«Η αύξηση του κόστους ενέργειας και εισροών κινδυνεύει να αναζωπυρώσει τον παγκόσμιο πληθωρισμό τροφίμων»
Η Διεθνής Υπηρεσία Πολιτικής Στρατηγικής (IFPRI) προειδοποιεί ότι η κατάσταση μπορεί να αναζωπυρώσει τις πληθωριστικές πιέσεις στην αγορά τροφίμων. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, «η αύξηση του κόστους ενέργειας και εισροών κινδυνεύει να αναζωπυρώσει τον παγκόσμιο πληθωρισμό τροφίμων, καθώς οι λιανικές τιμές επέστρεψαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα σε πολλές χώρες».
Ο Ρατζ Πατέλ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τέξας, υπογραμμίζει ότι οι επιπτώσεις μπορεί να είναι πιο άμεσες από όσο εκτιμούν πολλοί. «Η σύντομη απάντηση είναι: σημαντική και ταχύτερη απ’ ό,τι νομίζουν οι άνθρωποι» δήλωσε. Όπως εξήγησε, το Στενό του Ορμούζ αποτελεί κομβικό σημείο για τη διακίνηση λιπασμάτων σε παγκόσμιο επίπεδο: «Το Στενό του Ορμούζ είναι ένα σημείο πίεσης για τα λιπάσματα. Το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία, το Ομάν και το Ιράν μαζί παρέχουν ένα σημαντικό μερίδιο της παγκόσμιας εμπορικής αγοράς ουρίας και φωσφορικών, και σχεδόν όλο αυτό περνάει μέσω του Στενού του Ορμούζ».
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές τροφίμων ή λιπασμάτων ενδέχεται να δουν αυξήσεις τιμών ακόμη και μέσα σε λίγες εβδομάδες, ιδιαίτερα κατά τις κρίσιμες περιόδους σποράς.
Οι πρώτες επιπτώσεις στις χώρες του Κόλπου
Οι οικονομίες του Περσικού Κόλπου θεωρούνται οι πρώτες που θα επηρεαστούν άμεσα. Κράτη όπως το Κατάρ, το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και η Σαουδική Αραβία βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις εισαγωγές τροφίμων που μεταφέρονται δια θαλάσσης μέσω του Στενού του Ορμούζ.
Εάν οι θαλάσσιες μεταφορές παραμείνουν περιορισμένες, οι προμήθειες θα πρέπει να ανακατευθυνθούν μέσω εναλλακτικών θαλάσσιων ή χερσαίων διαδρομών, γεγονός που θα αυξήσει σημαντικά το κόστος. Όπως σημειώνει ο αναλυτής εμπορευμάτων της BMI, Μπιν Χουί Ονγκ, «Περιφερειακά, οι καταναλωτές του Κόλπου είναι οι πιο εκτεθειμένοι στις βραχυπρόθεσμες αυξήσεις των τιμών τροφίμων λόγω της έντονης εξάρτησής τους από τις θαλάσσιες εισαγωγές που περνούν μέσω του Στενού του Ορμούζ».
Υποσαχάρια Αφρική: η πιο ευάλωτη περιοχή
Πέρα από τον Κόλπο, ιδιαίτερα ευάλωτη εμφανίζεται η Υποσαχάρια Αφρική. Η περιοχή εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα λιπάσματα, ενώ τα νοικοκυριά δαπανούν μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους για τρόφιμα.
Ο Ρατζ Πατέλ προειδοποιεί ότι οι επιπτώσεις μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρές. «Η Υποσαχάρια Αφρική είναι η πιο ευάλωτη περιοχή», ανέφερε. Σύμφωνα με στοιχεία του Πανεπιστημίου του Τέξας, πάνω από το 90% των λιπασμάτων που χρησιμοποιούνται εκεί εισάγονται από άλλες περιοχές του κόσμου.
Καλλιέργειες που απαιτούν μεγάλες ποσότητες αζώτου, όπως το καλαμπόκι – βασικό διατροφικό προϊόν σε πολλές χώρες της περιοχής – κινδυνεύουν ιδιαίτερα από πιθανές ελλείψεις λιπασμάτων. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο για μειωμένες σοδειές και περαιτέρω άνοδο των τιμών των τροφίμων.
Πιέσεις και στην Ασία
Η Νότια και Νοτιοανατολική Ασία ενδέχεται επίσης να βρεθεί αντιμέτωπη με σημαντικές πιέσεις. Χώρες όπως η Ινδία, το Μπαγκλαντές, η Ταϊλάνδη και η Ινδονησία εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από λιπάσματα που εισάγονται από χώρες του Κόλπου.
Μια παρατεταμένη διαταραχή στη ναυσιπλοΐα θα μπορούσε να αυξήσει αισθητά το κόστος παραγωγής για τους αγρότες σε κρίσιμες περιόδους καλλιέργειας.
Πιθανός αντίκτυπος στην παγκόσμια παραγωγή
Η αύξηση των τιμών των λιπασμάτων μπορεί να έχει αλυσιδωτές συνέπειες. Εάν οι αγρότες επιλέξουν να μειώσουν τη χρήση τους για να περιορίσουν το κόστος, οι αποδόσεις των καλλιεργειών ενδέχεται να υποχωρήσουν, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω άνοδο των τιμών των τροφίμων.
Ακόμη και μεγάλες αγροτικές οικονομίες, όπως η Βραζιλία – ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς γεωργικών προϊόντων παγκοσμίως – ενδέχεται να αντιμετωπίσουν αυξημένα κόστη εάν περιοριστεί η πρόσβαση στις αγορές λιπασμάτων.
Παράλληλα, η ενέργεια αποτελεί βασικό παράγοντα σε ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής τροφίμων: από τη λειτουργία των γεωργικών μηχανημάτων και την παραγωγή λιπασμάτων μέχρι τη μεταφορά και την επεξεργασία των προϊόντων.
Όπως σημειώνει ο Τζόζεφ Γκλάουμπερ, ανώτερος ερευνητής στο Διεθνές Ινστιτούτο Πολιτικής Τροφίμων, «ο μεγαλύτερος αντίκτυπος στις τιμές για τους καταναλωτές δεν θα είναι η επίδραση στα γεωργικά προϊόντα, αλλά το γεγονός ότι η ενέργεια αποτελεί ένα μεγάλο ποσοστό του συνολικού κόστους των τροφίμων στο λιανικό εμπόριο».
Την ίδια ώρα, ο γεωργικός οικονομολόγος του Πανεπιστημίου Cornell, Κρις Μπάρετ, επισημαίνει ότι το εύρος των επιπτώσεων θα εξαρτηθεί κυρίως από τη διάρκεια της κρίσης στις θαλάσσιες μεταφορές. Όσο περισσότερο διαρκέσουν οι διαταραχές στο Στενό του Ορμούζ, τόσο μεγαλύτερος θα είναι ο αντίκτυπος στις παγκόσμιες αγορές τροφίμων.
