Για οκτώ δεκαετίες, το ΝΑΤΟ άντεξε εσωτερικές διαφωνίες, εχθρικά σχέδια και πολεμικές συγκρούσεις στη Βοσνία, το Κόσοβο και το Αφγανιστάν.
Ωστόσο, αν ο Ντόναλντ Τραμπ πραγματοποιήσει την απειλή του να αποχωρήσει μετά την άρνηση των συμμάχων να συμμετάσχουν στον πόλεμό του με το Ιράν, τότε η διατλαντική «οικογένεια» θα διαλυθεί.
Αυτό αναφέρει σε ανάλυσή του στην Telegraph ο ειδικός σε θέματα διεθνών σχέσεων Ρόλαντ Όλιφαντ, ο οποίος εκτιμά ότι σε μια τέτοια περίπτωση, η συμμαχία που αυτοχαρακτηρίζεται ως η πιο επιτυχημένη στην ιστορία ίσως οδηγηθεί σε «λουκέτο», με το κόστος να θυμίζει τα πιο οδυνηρά διαζύγια.
Οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί: οι Ηνωμένες Πολιτείες καλύπτουν πάνω από το 60% των συνολικών αμυντικών δαπανών του ΝΑΤΟ και παρέχουν το μεγαλύτερο μέρος της στρατιωτικής ισχύος του, ιδιαίτερα στη θάλασσα, στον αέρα και στην πυρηνική αποτροπή.
Διαθέτουν 1,3 εκατομμύρια εν ενεργεία στρατιωτικούς – περίπου ένα εκατομμύριο περισσότερους από την Τουρκία, που είναι η δεύτερη μεγαλύτερη δύναμη της Συμμαχίας.
Ωστόσο, οι ΗΠΑ δεν είναι απλώς το μεγαλύτερο και πλουσιότερο μέλος. Αποτελούν τον κεντρικό πυλώνα, τον άξονα γύρω από τον οποίο έχει οικοδομηθεί ολόκληρη η δομή. Διαθέτουν κρίσιμες δυνατότητες σε αερομεταφορές, ναυτιλιακή υποστήριξη, δορυφορικά συστήματα και πληροφορίες σημάτων, στις οποίες βασίζονται οι σύμμαχοι τόσο για να αναπτυχθούν σε επιχειρήσεις όσο και για να πολεμήσουν. Παράλληλα, διαχρονικά παρέχουν την ηγεσία που κρατά ενωμένη τη Συμμαχία.
Η πιο σοβαρή απειλή θα αφορά τα ευρωπαϊκά κράτη, που είναι οι κύριοι αποδέκτες της δέσμευσης του Άρθρου 5 ότι «ένοπλη επίθεση εναντίον ενός ή περισσότερων εξ αυτών στην Ευρώπη ή στη Βόρεια Αμερική θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων». Για πρώτη φορά εδώ και 80 χρόνια, θα έπρεπε να αντιμετωπίσουν τη Ρωσία χωρίς αυτή τη βασική εγγύηση ασφάλειας, ενώ ο πόλεμος συνεχίζεται στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Η Μόσχα, πάντως, δεν έχει αμφισβητήσει τη σοβαρότητα της Συμμαχίας. Για τέσσερα χρόνια έχει αποφύγει συστηματικά τον κίνδυνο άμεσης σύγκρουσης με δυνάμεις του ΝΑΤΟ, φτάνοντας στο σημείο να αποφεύγει –στο μεγαλύτερο μέρος– να πλήξει αεροπορικές βάσεις και σιδηροδρομικούς κόμβους στην Πολωνία που τροφοδοτούν την Ουκρανία.
Αν όμως αφαιρεθεί από την εξίσωση η συμβατική και πυρηνική ισχύς των ΗΠΑ, οι κίνδυνοι μιας τέτοιας σύγκρουσης θα φαίνονται πολύ πιο διαχειρίσιμοι.
Ο Βλαντιμίρ Πούτιν έχει εδώ και καιρό θέσει ως βασικό στόχο τη διάλυση του ΝΑΤΟ και τη δημιουργία μιας «νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας». Αυτό δεν σημαίνει ότι μια άμεση ρωσική επίθεση στην Ευρώπη θα ήταν αναπόφευκτη, αν οι ΗΠΑ αποχωρούσαν, αλλά οι πιθανότητες να επιχειρήσει ένα τέτοιο ρίσκο θα αυξάνονταν σημαντικά.
Γροιλανδία και Καναδάς
Η αποχώρηση από τη Συμμαχία δεν θα απάλλασσε μόνο τον Τραμπ από την υποχρέωση υπεράσπισης των συμμάχων. Θα άνοιγε, τουλάχιστον θεωρητικά, τον δρόμο για το ενδεχόμενο μια πρώην σύμμαχος χώρα να επιτεθεί σε άλλη – ένα σενάριο που το ίδιο το ΝΑΤΟ δεν θα μπορούσε να αντέξει.
Οι Καναδοί θα βρίσκονταν μπροστά σε νέες, δύσκολες πραγματικότητες. Ο Τραμπ, ο οποίος έχει διατάξει επιθέσεις σε 13 χώρες μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, έχει εκφράσει ανοιχτά την επιθυμία να μετατρέψει τον Καναδά –ιδρυτικό μέλος του ΝΑΤΟ– σε «51η πολιτεία».
Αποκομμένη από τον ισχυρό της γείτονα και εταίρο ασφάλειας, η Οτάβα δεν θα μπορούσε πλέον να θεωρεί δεδομένη την ασφάλεια της Βόρειας Αμερικής.
Παράλληλα, ένα πιθανό μέτωπο σύγκρουσης θα μπορούσε να ανοίξει στη Γροιλανδία. Πρόσφατα αποκαλύφθηκε ότι ο δανικός στρατός είχε καταρτίσει μυστικά σχέδια για την απόκρουση ενδεχόμενης αμερικανικής επίθεσης στο νησί, μετά από επανειλημμένες δηλώσεις του Τραμπ περί προσάρτησης.
Στρατιωτικές δυνάμεις εξοπλίστηκαν και έλαβαν εντολή να καταστρέψουν κρίσιμους διαδρόμους προσγείωσης, ενώ μεταφέρθηκαν ακόμη και ασκοί αίματος για την προσομοίωση περίθαλψης τραυματιών από μια πιθανή σύγκρουση.
Τα σενάρια αυτά δημιουργούν σοβαρά διλήμματα για τους υπόλοιπους συμμάχους, όπως η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία: θα έστελναν δυνάμεις για να αντιμετωπίσουν μια αμερικανική επίθεση ή θα επέλεγαν να αποφύγουν τη σύγκρουση λόγω εξάρτησης και φόβου απέναντι στην αμερικανική ισχύ;
Ιδιαίτερα οι Βρετανοί ηγέτες θα εύχονταν να μη χρειαστεί ποτέ να πάρουν μια τέτοια απόφαση. Από τα πυρηνικά τους όπλα, που συντηρούνται σε αμερικανικές εγκαταστάσεις, μέχρι το δίκτυο πληροφοριών GCHQ που συνεργάζεται στενά με την NSA, το βρετανικό σύστημα ασφάλειας είναι βαθιά διασυνδεδεμένο με τις ΗΠΑ.
Οι συνέπειες για την Αμερική
Όπως σε κάθε διαζύγιο, το κόστος δεν θα ήταν μονόπλευρο. Και οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες θα υφίσταντο απώλειες.
Από την ίδρυσή του, το ΝΑΤΟ επέτρεψε στις ΗΠΑ να προβάλλουν ισχύ σε παγκόσμιο επίπεδο. Αμερικανικές βάσεις στη Βρετανία και τη Γερμανία χρησιμοποιούνται ήδη για επιχειρήσεις, όπως αυτές εναντίον του Ιράν.
Επιπλέον, κράτη-μέλη της Συμμαχίας φιλοξενούν συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης. Η Ουάσιγκτον βασίζεται, για παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νορβηγία για την παρακολούθηση των ρωσικών πυρηνικών υποβρυχίων που επιχειρούν από τη χερσόνησο Κόλα και τη Θάλασσα του Μπάρεντς.
Παρά τις επιφυλάξεις ορισμένων χωρών, όπως η Γαλλία, η Ισπανία και η Ιταλία, σε σχέση με τον πόλεμο στο Ιράν, το ΝΑΤΟ έχει αποδειχθεί κρίσιμο σε άλλες επιχειρήσεις υπό αμερικανική ηγεσία.
Σε περίπτωση σύγκρουσης με την Κίνα στον Ειρηνικό, η απουσία τέτοιων συμμάχων θα ήταν ιδιαίτερα αισθητή.
Η επόμενη ημέρα
Για όλους αυτούς τους λόγους, υπογραμμίζει ο Όλιφαντ, αλλά και επειδή ο Τραμπ δεν μπορεί να αποσύρει τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ χωρίς την έγκριση πλειοψηφίας δύο τρίτων στη Γερουσία ή σχετική πράξη του Κογκρέσου, δεν είναι βέβαιο ότι τα πιο απαισιόδοξα σενάρια θα επιβεβαιωθούν.
Ακόμη και χωρίς τη Συμμαχία, οι ΗΠΑ θα χρειάζονταν συμμάχους και διμερείς σχέσεις. Η αγγλοαμερικανική συνεργασία προϋπήρχε του ΝΑΤΟ, ενώ η γαλλοαμερικανική συμμαχία χρονολογείται από το 1778.
Ήδη, πάντως, οι δηλώσεις του Τραμπ έχουν κλονίσει την αποτρεπτική ισχύ του Άρθρου 5, και ίσως η πλήρης κατάργησή του να μην άλλαζε δραματικά την κατάσταση.
Οι ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες αυξάνονται, ιδιαίτερα στην ανατολική και βόρεια Ευρώπη, και καμία σοβαρή ρωσική στρατιωτική ηγεσία δεν θα θεωρούσε μια σύγκρουση με την Πολωνία εύκολη υπόθεση.
Παρότι μικρότερο από το αμερικανικό, το πυρηνικό οπλοστάσιο της Βρετανίας παραμένει ισχυρό αποτρεπτικό μέσο, αν και θα απαιτούσε ανάπτυξη εγχώριων συστημάτων εκτόξευσης ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από τους αμερικανικούς πυραύλους Trident.
Υπάρχει επίσης το ενδεχόμενο η Συμμαχία να συνεχίσει να υφίσταται χωρίς τις ΗΠΑ, με τη διατήρηση βασικών δομών, όπως το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο και η ρήτρα συλλογικής άμυνας.
Ίσως, λοιπόν, να υπάρχει ένα στενό αλλά υπαρκτό μονοπάτι για να αντέξει μια τέτοια «διάλυση» χωρίς καταστροφικές συνέπειες. Ωστόσο, αν οι ΗΠΑ αρχίσουν να αντιμετωπίζουν τον Καναδά και την Ευρώπη ως αντιπάλους, ο κόσμος θα αλλάξει ριζικά, καταλήγει ο Όλιφαντ.
