Το δημογραφικό ζήτημα της Ελλάδας βρέθηκε στο επίκεντρο του δημόσιου ενδιαφέροντος κατά τη διάρκεια του τριήμερου διεθνούς συνεδρίου «Greece at Demographic Crossroads», που φιλοξενήθηκε στην Ιθάκη από τις 6 έως τις 8 Μαΐου υπό την αιγίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τη διοργάνωση ανέλαβαν το Ελληνικό Δίκτυο Μικρών Νησιών, ο Δήμος Ιθάκης, το Ελληνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων, το Παγκόσμιο Ιπποκράτειο Ινστιτούτο Ιατρών, η Ελληνική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής και η Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής.
Στις εργασίες του συνεδρίου έδωσαν το «παρών» υπουργοί, ευρωβουλευτές, διπλωμάτες, ακαδημαϊκοί και στελέχη της τοπικής αυτοδιοίκησης, αναδεικνύοντας τη δημογραφική κρίση ως ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα τόσο για την Ελλάδα όσο και για την Ευρώπη, με άμεσες επιπτώσεις στην κοινωνία, την οικονομία και την αναπτυξιακή προοπτική.
Κατά τη διάρκεια των παρεμβάσεων υπογραμμίστηκε ότι το δημογραφικό πρόβλημα δεν αφορά μόνο αριθμητικά δεδομένα, αλλά συνδέεται άμεσα με τη βιωσιμότητα, τη συνοχή της κοινωνίας και το μέλλον των επόμενων γενεών. Ο πρέσβης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Αθήνα, Σταύρος Αυγουστίδης, σημείωσε χαρακτηριστικά ότι η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζει το δημογραφικό ως ένα απλό κοινωνικό θέμα, αλλά ως ζήτημα στρατηγικής προοπτικής.
Την ανάγκη άμεσων παρεμβάσεων επισήμανε και ο καθηγητής Βύρων Κοτζαμάνης, διευθυντής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, προειδοποιώντας ότι η χώρα κινδυνεύει με «δημογραφική κατάρρευση» αν δεν υπάρξουν γρήγορα και ουσιαστικά μέτρα.
Παρουσιάζοντας τα στοιχεία του Ινστιτούτου, ανέφερε ότι έως το 2060 οι θάνατοι αναμένεται να υπερβαίνουν τις γεννήσεις κατά περίπου 60.000 ετησίως, γεγονός που θα οδηγήσει σε μείωση του πληθυσμού της Ελλάδας κατά 1,7 εκατομμύρια κατοίκους. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι στην πρόβλεψη αυτή δεν υπολογίζεται πιθανή αύξηση γεννήσεων μέσω της ενσωμάτωσης μεταναστών. Παράλληλα, χαρακτήρισε ιδιαίτερα ανησυχητική τη μείωση του αναπαραγωγικού πληθυσμού κατά 35%, επισημαίνοντας ότι αυτό περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα αντιστροφής της αρνητικής δημογραφικής πορείας.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στις διαφορετικές ανάγκες που παρουσιάζουν οι επιμέρους περιοχές της χώρας, με τους συνέδρους να επισημαίνουν ότι τα μεγάλα αστικά κέντρα, η περιφέρεια και οι μικρές νησιωτικές κοινότητες απαιτούν στοχευμένες και διαφοροποιημένες πολιτικές. Ο δήμαρχος Ιθάκης, Διονύσης Στανίτσας, στάθηκε στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα μικρά νησιά, ενώ ο πρόεδρος του Ελληνικού Δικτύου Μικρών Νησιών, Λευτέρης Κεχαγιόγλου, χαρακτήρισε το δημογραφικό «ζήτημα εθνικής και ευρωπαϊκής επιβίωσης».
Στο πλαίσιο των συζητήσεων αναδείχθηκε επίσης η ανάγκη ενίσχυσης του δημόσιου συστήματος υγείας, αποκέντρωσης βασικών υπηρεσιών και δημιουργίας κινήτρων για την επιστροφή νέων επιστημόνων που μετανάστευσαν στο εξωτερικό τα χρόνια της οικονομικής κρίσης. Ο πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών, Γιώργος Πατούλης, υπογράμμισε τη σημασία στήριξης των τοπικών κοινωνιών μέσω επαρκών υποδομών και υπηρεσιών υγείας.
Από την πλευρά της επιστημονικής κοινότητας, ο γενικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής, Κωνσταντίνος Πάντος, τόνισε την ανάγκη σωστής ενημέρωσης για θέματα γονιμότητας και ισότιμης πρόσβασης στις υπηρεσίες αναπαραγωγικής ιατρικής, σημειώνοντας ότι ολοένα περισσότεροι άνθρωποι άνω των 40 ετών αναζητούν υποστήριξη για την απόκτηση παιδιών.
Μεταξύ των σημαντικότερων ανακοινώσεων του συνεδρίου ήταν και η ίδρυση του Ithaka Demographic Forum, ενός νέου φορέα με έδρα την Ιθάκη, ο οποίος θα έχει ως στόχο την ανάδειξη τοπικών και περιφερειακών δημογραφικών προβλημάτων, την επεξεργασία εφαρμόσιμων προτάσεων και τη μεταφορά τεχνογνωσίας σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες που αντιμετωπίζουν αντίστοιχες προκλήσεις.
Στο συνέδριο συμμετείχαν επίσης κυβερνητικά στελέχη και πολιτικοί εκπρόσωποι, συμβάλλοντας στον διάλογο για τη διαμόρφωση πολιτικών απέναντι στο δημογραφικό πρόβλημα. Τοποθετήσεις πραγματοποίησαν η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως, ο υφυπουργός Υγείας Μάριος Θεμιστοκλέους, ο υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Θάνος Πετραλιάς, η υφυπουργός Εσωτερικών Βιβή Χαραλαμπογιάννη, η υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Έλενα Ράπτη, ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Παύλος Γερουλάνος, ο βουλευτής Κεφαλληνίας της Νέας Δημοκρατίας Παναγής Καππάτος και οι ευρωβουλευτές Νικόλαος Φαραντούρης και Σάκης Αρναούτογλου. Κοινό μήνυμα όλων ήταν ότι το δημογραφικό αποτελεί εθνική πρόκληση που απαιτεί συνεργασία, συνεννόηση και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Κατά τις εργασίες παρουσιάστηκαν ακόμη συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής, όπως οικονομικά κίνητρα για την επιστροφή μόνιμων κατοίκων, μέτρα στήριξης της στέγασης επαγγελματιών υγείας και εκπαιδευτικών, αναβάθμιση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, δράσεις ενημέρωσης για τη γονιμότητα και αξιοποίηση του πολιτιστικού πλούτου με στόχο τη βιώσιμη τοπική ανάπτυξη.
Το βασικό συμπέρασμα του συνεδρίου ήταν ότι το δημογραφικό πρόβλημα δεν συνιστά απλώς μια στατιστική πρόκληση, αλλά ένα κρίσιμο ζήτημα για το μέλλον της Ελλάδας και της Ευρώπης, το οποίο απαιτεί άμεσες, συντονισμένες και διαρκείς πολιτικές παρεμβάσεις.
