Αλλάζει η εκλογική διαδικασία στις Δημοτικές Εκλογές
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που παρουσιάστηκε για δημόσια διαβούλευση από τον υπουργό Εσωτερικών Θεόδωρο Λιβάνιο, σηματοδοτεί μια σειρά ριζικών αλλαγών στο θεσμικό πλαίσιο που διέπει την εκλογή, τη διακυβέρνηση και τη λειτουργία των Δήμων και Περιφερειών.
Οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις αυτές επιδιώκουν να αναδιαμορφώσουν τον τρόπο διεξαγωγής των αυτοδιοικητικών εκλογών, με στόχο την ενίσχυση της δημοκρατικής νομιμοποίησης και την απλοποίηση των διαδικασιών.
Οι σημαντικότερες αλλαγές περιλαμβάνουν μια συνολική αναθεώρηση της διαδικασίας των εκλογών, που θα πραγματοποιούνται πλέον σε μια μόνο Κυριακή το 2028, με κατάργηση του β’ γύρου και εισαγωγή της εναλλακτικής ψήφου.
Σύμφωνα με το νέο μοντέλο, οι εκλογές στους 332 Δήμους και τις 13 Περιφέρειες θα γίνονται κάθε πέντε χρόνια, με ένα μόνο γύρο, την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου.
Οι ψηφοφόροι θα μπορούν να επιλέγουν τον συνδυασμό, τον δήμαρχο ή περιφερειάρχη της προτίμησής τους, καθώς και τους συμβούλους, όπως γίνεται έως σήμερα.
Επιπλέον, στο κάτω μέρος του ψηφοδελτίου θα εμφανίζονται οι υπόλοιποι συνδυασμοί με σειρά ανακήρυξης, δίνοντας τη δυνατότητα στους ψηφοφόρους να δώσουν εναλλακτική ή συμπληρωματική ψήφο.
Μετά το κλείσιμο της κάλπης, η καταμέτρηση θα γίνεται όπως στις προηγούμενες εκλογές. Αν κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει πάνω από 42%, ενεργοποιείται η δεύτερη φάση, όπου προκρίνονται οι δύο πρώτοι.
Σε αυτήν, θα προστίθενται και οι εναλλακτικές ψήφοι από ψηφοφόρους που πρώτη επιλογή είχαν άλλους συνδυασμούς, και ο νικητής θα αναδεικνύεται αυτός που συγκεντρώνει τις περισσότερες ψήφους και στις δύο φάσεις.
Παράλληλα, εισάγεται η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψήφου, επιδιώκοντας την περαιτέρω διευκόλυνση της συμμετοχής.
Ως παράδειγμα, αν ένας συνδυασμός λάβει 40%, και ο άλλος 36%, με τους υπόλοιπους να συγκεντρώνουν 24%, και αν το 5% από αυτούς δώσει εναλλακτική ψήφο στον πρώτο, ενώ το 10% στον δεύτερο, το τελικό αποτέλεσμα μπορεί να ανατραπεί, με τον δεύτερο συνδυασμό να ανακηρύσσεται νικητής με 46%.
Ο υπουργός Εσωτερικών υποστηρίζει ότι το νέο σύστημα θα ενισχύσει τη δημοκρατική νομιμοποίηση, μειώνοντας ταυτόχρονα το διοικητικό και δημοσιονομικό βάρος και την αποχή, που παρατηρούνταν στη διπλή αναμέτρηση.
Στα στοιχεία που έχουν συγκεντρώσει οι αρμόδιες υπηρεσίες, διαπιστώνεται ότι στη δεύτερη Κυριακή επιστρέφουν στην κάλπη σχεδόν οι μισοί από τους ψηφοφόρους του πρώτου γύρου.
Χαρακτηριστικά, το 26,7% των ψηφοφόρων στον Δήμο Αθηναίων, το 32,5% στη Θεσσαλονίκη και το 44,5% στην Πάτρα συμμετέχουν στον β’ γύρο. Επίσης, η συμμετοχή των ετεροδημοτών καθίσταται δύσκολη λόγω των αποστάσεων, ενώ ο διοικητικός φόρτος επιβαρύνει τις αυτοδιοικητικές υπηρεσίες και τα δικαστήρια.
Ο νέος Κώδικας προβλέπει ενιαίο πλαίσιο διατάξεων, που συγκεντρώνει όλες τις βασικές ρυθμίσεις σε έναν ενιαίο κανόνα, αποφεύγοντας την κατακερματισμένη νομοθεσία. Επιπλέον, καταργούνται ή ενσωματώνονται παλαιότερες διατάξεις, εξασφαλίζοντας ομοιομορφία στην εφαρμογή και ερμηνεία.
Με έμφαση στην αποτελεσματικότητα, διαφάνεια και συμμετοχή των πολιτών, εισάγονται σύγχρονα εργαλεία και διαδικασίες, ιδιαίτερα ψηφιακού χαρακτήρα, καθώς και αναδιοργάνωση αρμοδιοτήτων και δημοσιονομικής διαχείρισης, με στόχο την ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας των δήμων και περιφερειών και την παροχή ποιοτικότερων υπηρεσιών στους πολίτες.
Η ύπαρξη ενός ενιαίου κώδικα:
-Μειώνει δραστικά τη γραφειοκρατία.
-Διευκολύνει τους αιρετούς και τα στελέχη.
-Επιτρέπει στον πολίτη να κατανοήσει πιο εύκολα το σύστημα.
-Απλοποιεί τις διαδικασίες, ώστε οι πολίτες να εξυπηρετούνται χωρίς καθυστερήσεις και ταλαιπωρία.
-Δίνει περισσότερες δυνατότητες συμμετοχής, ειδικά σε όσους δυσκολεύονται να συμμετέχουν με τον παραδοσιακό τρόπο (νέοι, άτομα που βρίσκονται μακριά).
-Ξεκαθαρίζει ποιος κάνει τι, ώστε να αποφεύγονται επικαλύψεις.
-Βοηθά τους δήμους και τις περιφέρειες να διαχειρίζονται καλύτερα τα χρήματά τους, άρα να αξιοποιούνται πιο σωστά οι πόροι.
-Ενισχύει τη διαφάνεια, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν πού πάνε τα χρήματα τους και πώς λειτουργεί η διοίκηση.
-Μειώνει τα περιθώρια αυθαιρεσίας, γιατί οι διαδικασίες γίνονται πιο αντικειμενικές και στενά ελέγξιμες.
-Βελτιώνει την ποιότητα των υπηρεσιών, άρα την ποιότητα της καθημερινότητας όλων.
Οι 10 πιο σημαντικές αλλαγές στην τοπική αυτοδιοίκηση
1. Οι Περιφέρειες της χώρας, δεκαπέντε (15) χρόνια μετά τη θεσμοθέτησή τους δεν είχαν αποκτήσει ένα ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο, με αποτέλεσμα ταυτόχρονα να διέπονται από διατάξεις που αφορούν τις κεντρικές κρατικές υπηρεσίες, τις πρώην κρατικές περιφέρειες και τις αιρετές νομαρχίες. Σε πολλές περιπτώσεις, το ίδιο ζήτημα μπορούσε να εμπίπτει στην αρμοδιότητα περισσότερων του ενός φορέων, χωρίς σαφή ιεράρχηση, γεγονός που οδηγούσε σε αναποτελεσματικότητα και σύγχυση. Αυτό τελειώνει με τη θεσμοθέτηση του ενιαίου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης για δήμους και περιφέρειες.
2. Συμμετοχή πολιτών στην οργάνωση και στη δράση των δήμων. Θεσμοθέτηση της διεξαγωγής συμβουλευτικού δημοτικού δημοψηφίσματος με ηλεκτρονική ψηφοφορία και θεσμικές εγγυήσεις για τη διαδικασία διεξαγωγής του. Αναβάθμιση των συμβουλίων νέων, με σαφείς κανόνες για την εκλογή τους και ηλεκτρονική διαδικασία ψηφοφορίας.
3. Ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας των αιρετών οργάνων. Η υποχρέωση δημοσιοποίησης των αποφάσεων, η αξιοποίηση των ψηφιακών μέσων και η ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου συμβάλλουν στη δημιουργία ενός πλαισίου που ενισχύει την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τη διοίκηση.
4. Αναδιοργάνωση του συστήματος διακυβέρνησης των δήμων και των περιφερειών. Με την αποσαφήνιση των αρμοδιοτήτων των συλλογικών οργάνων της αυτοδιοίκησης (δημοτικό και περιφερειακό συμβούλιο, δημοτική και περιφερειακή επιτροπή, λοιπές επιτροπές και συμβουλευτικά όργανα) και την καθιέρωση ενιαίων κανόνων λειτουργίας, επιδιώκεται η βελτίωση της αποτελεσματικότητας και η αποφυγή συγκρούσεων αρμοδιοτήτων.
5. Αποτελεσματικότητα και διαφάνεια στη λειτουργία των οικονομικών υπηρεσιών, ώστε να μην δημιουργούνται γκρίζες ζώνες επιδεχόμενες πολλαπλών ερμηνειών.
6. Αντικειμενικό και στοχευμένο σύστημα ελέγχου νομιμότητας αποκλειστικά (και σε καμία περίπτωση σκοπιμότητας) επί των πράξεων και των οργάνων διοίκησης της αυτοδιοίκησης, μέσω της λειτουργίας ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος και της Αυτοτελούς Υπηρεσίας Ελέγχου Νομιμότητας Ο.Τ.Α..
7. Σαφής προσδιορισμός της καταστατικής θέσης των οργάνων διοίκησης της αυτοδιοίκησης, δηλαδή της αντιμισθίας και των εξόδων παράστασης, της αναστολής της επαγγελματικής τους δραστηριότητας ή της λήψης ειδικής άδειας.
8. Καταγραφή και συστηματοποίηση των αρμοδιοτήτων των δήμων και των περιφερειών στο πλαίσιο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, με στόχο τη σαφή κατανομή τους μεταξύ των διαφορετικών επιπέδων διοίκησης. Με τον τρόπο αυτό, αποφεύγονται επικαλύψεις και κενά, ενώ ενισχύεται η συνεργασία μεταξύ των επιπέδων διακυβέρνησης προς όφελος του πολίτη.
9. Αλλαγή του τρόπου εκλογής αυτοδιοικητικών αρχών, με κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών και δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου, προκειμένου να ενισχυθεί η νομιμοποίηση των αιρετών αρχών και η συμμετοχή των δημοτών.
10. Ψηφιακός μετασχηματισμός της Αυτοδιοίκησης. Υπάρχει μια συνειδητή επιλογή στον Κώδικα να λειτουργούν ηλεκτρονικές εφαρμογές προς υποβοήθηση της συμμετοχής των πολιτών στα όργανα της αυτοδιοίκησης, αλλά και της εξυπηρέτησής τους στην καθημερινή διάδραση με την αυτοδιοίκηση. Έτσι, στο πλαίσιο του Κώδικα προβλέπεται η δημιουργία εφαρμογών με πολλαπλές διαλειτουργικότητες.
