Παρά τις κυβερνητικές διακηρύξεις περί οικονομικής προόδου και τη βελτίωση βασικών μακροοικονομικών δεικτών τα τελευταία χρόνια, η πραγματικότητα που βιώνουν εκατομμύρια πολίτες παραμένει πολύ διαφορετική. Στην Ελλάδα του 2026, η πρόσβαση στην υγεία, στη φροντίδα και σε βασικές κοινωνικές υπηρεσίες εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ύψος του εισοδήματος, με αποτέλεσμα να διευρύνεται το αίσθημα κοινωνικής αδικίας και εγκατάλειψης.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της νέας μελέτης του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ), η οποία αναδεικνύει τις βαθιές ανισότητες που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν το ελληνικό σύστημα υγείας και κοινωνικής φροντίδας.
Ανεκπλήρωτες ανάγκες υγείας
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά ιδιωτικών δαπανών υγείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μεταφέροντας μεγάλο μέρος του κόστους περίθαλψης απευθείας στα νοικοκυριά. Το αποτέλεσμα είναι οι οικονομικά ασθενέστεροι πολίτες να αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια ακόμη και στην κάλυψη βασικών αναγκών υγείας.
Ενδεικτικό είναι ότι το 32% των πολιτών που ανήκουν στο χαμηλότερο εισοδηματικό τεταρτημόριο δηλώνει πως έχει ανεκπλήρωτες ανάγκες υγείας, ποσοστό υπερτριπλάσιο από το αντίστοιχο 10% που καταγράφεται στα υψηλότερα εισοδηματικά στρώματα.
Η οικονομική ανισότητα αποτυπώνεται και στην ίδια την κατάσταση της υγείας των πολιτών. Σύμφωνα με τη μελέτη, το 30% των ατόμων με χαμηλά εισοδήματα δηλώνει ότι πάσχει από χρόνιο πρόβλημα υγείας, όταν το αντίστοιχο ποσοστό στα υψηλότερα εισοδηματικά στρώματα περιορίζεται στο 18%.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι διαφορές αυτές δεν αφορούν μόνο την πρόσβαση σε γιατρούς, εξετάσεις και θεραπείες, αλλά επηρεάζουν συνολικά το επίπεδο υγείας, την ποιότητα ζωής και το προσδόκιμο υγιούς διαβίωσης.
Μακροχρόνια φροντίδα ηλικιωμένων κι ατόμων με αναπηρία
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα στοιχεία για τη μακροχρόνια φροντίδα ηλικιωμένων, ατόμων με αναπηρία και πολιτών που χρειάζονται διαρκή υποστήριξη. Η Ελλάδα δαπανά μόλις το 0,16% του ΑΕΠ για δημόσιες υπηρεσίες μακροχρόνιας φροντίδας, όταν ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση φτάνει το 1,71%. Πρόκειται για μια από τις χαμηλότερες επιδόσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η χρόνια υποχρηματοδότηση έχει ως αποτέλεσμα το βάρος να μεταφέρεται σχεδόν αποκλειστικά στις οικογένειες. Χιλιάδες συγγενείς καλούνται να καλύψουν μόνοι τους ανάγκες που σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες αποτελούν ευθύνη οργανωμένων δημόσιων δομών, με τις γυναίκες να επωμίζονται συχνότερα τον ρόλο του φροντιστή.
Οι ανισότητες δεν περιορίζονται στην υγεία
Παράλληλα, η μελέτη δείχνει ότι οι ανισότητες δεν περιορίζονται στην υγεία. Παρότι ο δείκτης Gini μειώθηκε από 34,2% το 2015 σε 31,6% το 2025 και η ανεργία υποχώρησε από 24,9% σε 8,8%, η καθημερινότητα παραμένει ασφυκτική για μεγάλο μέρος της κοινωνίας.
Χαρακτηριστικό είναι ότι περίπου το 68% των ελληνικών νοικοκυριών δηλώνει πως δυσκολεύεται να τα βγάλει πέρα, όταν ο αντίστοιχος μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση ανέρχεται μόλις στο 19%.
Οι ερευνητές εντοπίζουν επίσης επίμονες ανισότητες στην εκπαίδευση, όπου η κοινωνική προέλευση εξακολουθεί να επηρεάζει τις δυνατότητες ανέλιξης, αλλά και στη στέγαση, καθώς η εκρηκτική άνοδος των ενοικίων και του στεγαστικού κόστους επιβαρύνει δυσανάλογα τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα.
Το τελικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ιδιαίτερα ηχηρό: πίσω από τη βελτίωση των αριθμών και των οικονομικών δεικτών, η πρόσβαση στην υγεία, στη φροντίδα και σε βασικά κοινωνικά αγαθά εξακολουθεί να καθορίζεται από το πορτοφόλι του πολίτη. Και όσο αυτό συμβαίνει, η κοινωνική ανισότητα παραμένει μια ανοιχτή πληγή που ούτε οι στατιστικές ούτε οι κυβερνητικές εξαγγελίες μπορούν να κρύψουν.