Στα μέσα της δεκαετίας του 2000 ο τελευταίος κύκλος αντικαταστάσεων, με την κρίση να οδηγεί τις εταιρείες στην επιλογή μεταχειρισμένων και μεγάλης ηλικίας μονάδων
Περισσότερα από 5 δισ. ευρώ υπολογίζει το συνολικό χρηματοδοτικό κενό για την πράσινη μετάβαση της ελληνικής επιβατηγού ναυτιλίας σε βάθος 25ετίας μελέτη της XRTC, την οποία διευθύνει ο Γιώργος Ξηραδάκης. Από το ποσό αυτό, περίπου 3 δισ. ευρώ αφορούν επενδυτικές δαπάνες, γνωστές ως CAPEX, ενώ περισσότερα από 2 δισ. ευρώ αντιστοιχούν σε πρόσθετες λειτουργικές δαπάνες, δηλαδή OPEX. Να διευκρινίσουμε ότι CAPEX χαρακτηρίζονται τα κεφάλαια που απαιτούνται για νέες ναυπηγήσεις, μεγάλες μετασκευές, νέες μηχανές, μπαταρίες, υβριδικά συστήματα και υποδομές εναλλακτικών καυσίμων.
Αντίθετα, το OPEX αφορά τα αυξημένα έξοδα της καθημερινής λειτουργίας, όπως το κόστος καθαρότερων καυσίμων, η αγορά δικαιωμάτων εκπομπών, η συντήρηση των νέων τεχνολογιών και η εκπαίδευση των πληρωμάτων.
Οι ανάγκες αυτές συνδέονται με συνολικά 326 επιβατηγά πλοία τα οποία πραγματοποιούν κάθε χρόνο πάνω από 185.000 ακτοπλοϊκές συνδέσεις, στοιχείο που καθιστά αναγκαία μια σταδιακή και πολυεπίπεδη επενδυτική στρατηγική. Με άλλα λόγια, η μεγαλύτερη πρόκληση για την ελληνική ακτοπλοΐα είναι η πρόσβαση σε μακροπρόθεσμα επενδυτικά κεφάλαια, όπως αναφέρει στην ετήσια μελέτη της η XRTC.
Στη μελέτη επισημαίνεται ότι ο τελευταίος κύκλος ανανέωσης του ελληνικού ακτοπλοϊκού στόλου ολοκληρώθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 2000 και έκτοτε, όταν παρουσιάστηκαν ανάγκες αντικατάστασης των πλοίων με σκοπό την εξυπηρέτηση των γραμμών λειτουργίας τους, δεν προχώρησαν στην κατασκευή νέων πλοίων, αλλά εμφανίστηκαν να αντικαθιστούν ή να προσθέτουν στον στόλο τους πλοία μεταχειρισμένα, μεγάλης ηλικίας κατά περίπτωση, ως αποτέλεσμα της αδυναμίας νέων επενδύσεων λόγω της οικονομικής κρίσης και της έλλειψης χρηματοδότησης.
Παράλληλα, η Πολιτεία καλείται να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της. Η μετάβαση σε μια πράσινη και ψηφιακή ακτοπλοΐα δεν μπορεί να επιτευχθεί αποκλειστικά μέσω των δυνάμεων της αγοράς. Απαιτείται ένα σύγχρονο πλαίσιο δημόσιας πολιτικής που θα συνδυάζει αποτελεσματική ρύθμιση, σταθερό επενδυτικό περιβάλλον, αξιοποίηση των ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων και ισχυρά κίνητρα για την ανανέωση του στόλου και των λιμενικών υποδομών. Το σημαντικό εύρημα της μελέτης είναι ότι μόνο το 20% του ελληνικού στόλου είναι κάτω των 20 ετών, γεγονός που μας βεβαιώνει πως οι ανάγκες ανανέωσης του στόλου είναι περισσότερο επιτακτικές από ποτέ.
Οσον αφορά τις ηλικίες ανάλογα με τα μεγέθη των πλοίων, το 75% των πλοίων είναι με μήκος μέχρι 95 μέτρα, το 81% των πλοίων με μήκος 96-149 μέτρα και το 90% των πλοίων με μήκος άνω των 150 μέτρων.
Με την προϋπόθεση ότι δεν υπάρχουν διαθέσιμα μεταχειρισμένα πλοία που να πληρούν τους περιβαλλοντικούς κανονισμούς, η μόνη λύση είναι η κατασκευή νέων πλοίων, τονίζει στη μελέτη της η XRTC και προσθέτει: Τα προβλήματα που τίθενται είναι ποικίλα, με τα σημαντικότερα να είναι το είδος καυσίμου που θα χρησιμοποιούν τα νέα αυτά πλοία και πώς θα χρηματοδοτηθούν.
Στην ετήσια έκθεση για τις ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες η XRTC επικεντρώνει σε είκοσι σημεία τα βασικά χαρακτηριστικά των εσωτερικών θαλάσσιων συγκοινωνιών.
1. Η ελληνική ακτοπλοΐα έχει ολιγοπωλιακή δομή και υψηλή συγκέντρωση, αφού μόλις δύο μεγάλες ακτοπλοϊκές εταιρείες/όμιλοι ελέγχουν περίπου το 60% του συνολικού στόλου στις μεσαίες και τις μεγάλες αποστάσεις.
2. Η μέση ηλικία των πλοίων παραμένει υψηλή, με ανάγκη για άμεσες επενδύσεις ανανέωσης.
3. Παρά την πλήρη απελευθέρωση της αγοράς από το 2002, καταγράφονται λίγες είσοδοι νέων εταιρειών, κάτι που περιορίζει τις εναλλακτικές επιλογές.
4. Νέες τετραετείς συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας (2025-2029) για τις άγονες γραμμές εγκρίθηκαν από το Ελεγκτικό Συνέδριο, με συνολική χρηματοδότηση 668 εκατ. ευρώ. Ο ετήσιος προϋπολογισμός αυξάνεται από 148 εκατ. ευρώ σε 167 εκατ. ευρώ από το 2026. Η συνεχής άνοδος όμως των κρατικών επιδοτήσεων δεν μεταφράζεται πάντα σε ανάλογη βελτίωση των υπηρεσιών.
5. Η ακτοπλοϊκή αγορά αποτελεί έναν κλάδο με έντονη εποχικότητα στους επιβάτες και Ι.Χ. οχήματα, με υψηλότερη κίνηση τους μήνες Ιούλιο με Σεπτέμβριο και χαμηλότερη τους μήνες Νοέμβριο με Φεβρουάριο. Αντίθετα, η κίνηση των φορτηγών αυτοκινήτων εμφανίζεται κατανεμημένη καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους με πολύ μικρότερη εποχικότητα.
6. Αύξηση επιβατικής κίνησης 2% το 2025 έναντι 4% το 2024 και οριακή άνοδο οχημάτων 1% έναντι 3% το 2024 σε σχέση με το 2024.
7. Η υποχρεωτική συμμετοχή των εταιρειών στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU ETS) στις ναυτιλιακές μεταφορές έως το 2026 καθώς και η ανακήρυξη της Μεσογείου ως SECA – Περιοχή Ελέγχου Εκπομπών Θείου αυξάνουν κατά πολύ το λειτουργικό κόστος των εταιρειών και κατά συνέπεια και των εισιτηρίων.
8. Η υποχρέωση παράδοσης δικαιωμάτων στον τομέα των θαλάσσιων μεταφορών έχει εισαχθεί σταδιακά κατά την περίοδο 2024-2026.
9. Οι ναυτιλιακές εταιρείες είναι υποχρεωμένες να αγοράζουν πιστοποιητικά και να τα καταθέτουν για το 40% το 2024, το 70% το 2025 και το 100% των εξακριβωμένων εκπομπών τους, βάσει του MRV κανονισμού, από το 2026 και μετά.
10. Από την υποχρέωση αυτή μπορούν να εξαιρεθούν μέχρι το 2030 πλόες που αφορούν τη σύνδεση νησιών με πληθυσμό μικρότερο από 200.000 μόνιμους κατοίκους με άλλα λιμάνια εντός της ίδιας χώρας που ανήκει το εν λόγω νησί.
11. Οπότε στην Ελλάδα η υποχρέωση αφορά στις πλόες προς/από Κρήτη και Αδριατική.
12. Το κόστος των εισιτηρίων έχει αυξηθεί δεδομένων των ανωτέρω δαπανών, οι οποίες μαζί με τα άλλα λειτουργικά έξοδα (ανταλλακτικά, επισκευές και συντήρηση, μισθοδοσία, ασφάλιση, αποπληρωμή δανείων κ.ά.) δημιουργούν αυξητικές πιέσεις.
13. Η τιμή του Marine Gas Oil στον Πειραιά αυξήθηκε δραματικά το 2026 λόγω γεωπολιτικών εντάσεων στη Μέση Ανατολή, ανερχόμενη σε 1.200 ευρώ/τόνο (Μάρτιος – Μάιος 2026) από 500-600 ευρώ/τόνο το 2025. Η επιπλέον μηνιαία επιβάρυνση του κλάδου ανήλθε σε 18-25 εκατ. ευρώ. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε αποζημίωση 56 εκατ. ευρώ για υποχρεωτικές εκπτώσεις εισιτηρίων.
14. Η μείωση των εκπομπών των ρύπων προϋποθέτει επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες τόσο στον στόλο όσο και στα λιμάνια. Απαιτούνται πολιτικές για υποστήριξη της πράσινης μετάβασης της ακτοπλοϊκής αγοράς για την εναρμόνιση με τις νέες ρυθμίσεις για τη χρήση καυσίμων.
15. Δυστοκία στην εξεύρεση χρηματοδοτικών πόρων, η οποία αποτελεί πανάκεια για τη ναυπήγηση, και αγορά πράσινων πλοίων.
16. Οι 30 μικρές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον χώρο, κυρίως σε άγονες και ενδονησιωτικές γραμμές, δεν μπορούν να αντλήσουν χρηματοδότηση εξαιτίας των περιορισμένων ιδίων κεφαλαίων και της έλλειψης εταιρικής διαφάνειας.
17. Το υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής κατοχυρώνει διαγωνισμούς για επιδοτούμενες άγονες γραμμές σε εταιρείες χωρίς να ελέγχει τα οικονομικά τους στοιχεία, γιατί δεν είναι υποχρεωτικό.
18. Ολοκληρώθηκε η διαδικασία πληρωμών της δράσης του μεταφορικού ισοδύναμου για επιβάτες και επιχειρήσεις νησιωτικών περιοχών της χώρας, με συνολικό ποσό που ανέρχεται σε 22,2 εκατ. ευρώ.
19. H Attica Group ανανεώνει τον στόλο της μέσω της πώλησης έξι παλαιότερων πλοίων μέσης ηλικίας 29,3 ετών και αγοράς τριών νεότερων πλοίων μέσης ηλικίας 7,3 ετών.
20. Η Seajets ολοκλήρωσε μπαράζ 15 αγορών πλοίων το 2025-2026, ενισχύοντας τον στόλο της. Μεταξύ αυτών η αγορά πέντε ταχυπλόων από Attica, εδραιώνοντας τη θέση της ως μεγαλύτερου στόλου ταχυπλόων παγκοσμίως.
Seajets: Κυριαρχεί διεθνώς στον κλάδο των ταχυπλόων
Στην κορυφή της ελληνικής ακτοπλοΐας βρίσκεται η Seajets, συμφερόντων του Μάριου Ηλιόπουλου, η οποία, σύμφωνα με τη μελέτη της XRTC, το 2025 διαθέτει στόλο 34 πλοίων, αποτελούμενο από 29 ταχύπλοα και πέντε συμβατικά, τον μεγαλύτερο στόλο ταχυπλόων παγκοσμίως. Η εταιρεία εξυπηρετεί 50 νησιά του Αιγαίου, προσφέροντας περίπου 400 διασυνδέσεις μεταξύ των λιμανιών τους, ενώ η ευελιξία του στόλου της αποτελεί βασικό πλεονέκτημα της επιχειρησιακής της στρατηγικής.
Τα περισσότερα ταχύπλοα χρησιμοποιούνται κατά την υψηλή τουριστική περίοδο, επιτρέποντας στη Seajets να προσαρμόζει τα δρομολόγιά της στις συνθήκες της ζήτησης, να σχεδιάζει εγκαίρως το θερινό της πρόγραμμα και να δημιουργεί νέες γραμμές. Το μοντέλο αυτό επιτρέπει στην εταιρεία να αξιοποιεί αποτελεσματικά τη δυναμικότητα του στόλου της, περιορίζοντας την εποχικότητα και ενισχύοντας την παρουσία της σε δημοφιλείς αλλά και νέους προορισμούς του Αιγαίου κάθε καλοκαίρι.
Στις μεγάλες ακτοπλοϊκές εταιρείες περιλαμβάνονται επίσης η Attica και οι Μινωικές Γραμμές, μέλος του ιταλικού Ομίλου Grimaldi. Ο Ομιλος Attica, με τα εμπορικά σήματα Superfast Ferries, Blue Star Ferries, Hellenic Seaways και Anek Lines, διαθέτει στόλο 37 πλοίων, εκ των οποίων 25 συμβατικά επιβατηγά – οχηματαγωγά, 10 ταχύπλοα και δύο φορτηγά – οχηματαγωγά. Οι Μινωικές Γραμμές, μέσω της Minoan Italia S.p.A., ανήκουν στον Ομιλο Grimaldi και δραστηριοποιούνται στη γραμμή Πειραιάς – Κρήτη με τρία συμβατικά επιβατηγά – οχηματαγωγά πλοία.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ DEAL (ΦΥΛΛΟ 14/8/2026)
