Το μήνυμα του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη, ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο από την Τήνο, ακούγεται σήμερα περισσότερο ως ειρωνεία παρά ως ρεαλιστική εθνική στάση. Η αποστροφή στο υπουργικό μήνυμα ότι η Ελλάδα βρίσκεται «στο απόγειο της ισχύος της» και η επωδός προς όσους την επιβουλεύονται «να τη θυμούνται αυτή την ισχύ» διαψεύστηκαν παταγωδώς μέσα σε λιγότερο από 24 ώρες.
Η πραγματικότητα, με την ανακήρυξη των δύο θαλάσσιων πάρκων από την Τουρκία με τα συγκεκριμένα γεωγραφικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά, ήρθε να υπενθυμίσει ότι η Αθήνα, εγκλωβισμένη στην πολιτική της «παθητικής αναμονής», πέφτει από τον έναν τουρκικό αιφνιδιασμό στον επόμενο. Και τρέχει να καταλάβει τι έχει συμβεί…
Κάθε φορά που η ελληνική διπλωματία θεωρεί ότι έχει διαχειριστεί επαρκώς μια τουρκική κίνηση, η Αγκυρα επανέρχεται με νέο αιφνιδιασμό, αφήνοντας την ελληνική πλευρά να ψελλίζει το ίδιο μονότονο ποίημα περί Διεθνούς Δικαίου, όμως χωρίς κανένα ουσιαστικό αντίκρισμα στο πεδίο των γεωπολιτικών συσχετισμών. Μοιάζει η Αθήνα σαν να ζει σε έναν κόσμο «αγγελικά πλασμένο», με πολιτισμένους γείτονες και αλληλοκατανόηση σε κάθε θέμα που προκύπτει.
Η ιστορία αυτής της μακράς σειράς από διπλωματικές και επιχειρησιακές «ανάποδες» δεν είναι τωρινή ούτε συμβαίνει σπανίως. Με κύριο χαρακτηριστικό το απρόβλεπτο, η Τουρκία ακολουθεί ένα συγκεκριμένο, καλά μελετημένο μοτίβο, το οποίο μάλιστα θεωρεί ότι διαθέτει την ισχύ να το επιβάλει.
1 Τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η αρχή αυτού του κύκλου αιφνιδιασμών σημειώθηκε τον Νοέμβριο του 2019 με την υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου. Η Αγκυρα, κινούμενη με απόλυτη μυστικότητα, υπέγραψε μια παράνομη συμφωνία με την κυβέρνηση της Τρίπολης, εξαφανίζοντας από τον χάρτη την ελληνική υφαλοκρηπίδα και τα κυριαρχικά δικαιώματα μεγάλων ελληνικών νησιών, όπως η Κρήτη και η Ρόδος.
Η Αθήνα πιάστηκε στον ύπνο. Η αντίδραση περιορίστηκε σε ρητορική καταδίκη της ενέργειας και στην απέλαση του Λίβυου πρέσβη, που αργότερα έγινε και ηγέτης της Λιβύης, έστω της Ανατολικής, που ουδέποτε ξέχασε την απέλαση και με τον καιρό εξελίχθηκε σε τυφλό όργανο της Αγκυρας και σε κανονικό υπονομευτή των ομαλών διμερών σχέσεων με την Ελλάδα. Η απάντηση της ελληνικής πλευράς δεν εμπόδισε την παραγωγή τετελεσμένων, τα οποία η Τουρκία χρησιμοποιεί μέχρι σήμερα ως νομική βάση για τις περαιτέρω διεκδικήσεις της. Η Αθήνα υποχρεώθηκε να υπογράψει «τσάτρα πάτρα» συμφωνίες οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με Αίγυπτο και Ιταλία, αποδεχόμενη μείωση της θαλάσσιας περιοχής που της αναλογεί προκειμένου να οικοδομήσει πειστική απάντηση στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
2 Υβριδική επίθεση στον Εβρο. Πριν προλάβει η ελληνική κυβέρνηση να συνέλθει από το σοκ της Λιβύης, τον Φεβρουάριο-Μάρτιο του 2020 βρέθηκε ενώπιον μιας πρωτόγνωρης υβριδικής επίθεσης στον Εβρο. Η Αγκυρα κινητοποίησε μεταναστευτικές μάζες εναντίον της χώρας μας, εργαλειοποιώντας με τον πλέον κυνικό τρόπο την υπαρκτή μεταναστευτική τάση προς την Ευρώπη.
Το τουρκικό σχέδιο ήταν η αιφνίδια μαζική οργανωμένη προώθηση στα ελληνικά σύνορα χιλιάδων «απελπισμένων», μετατρέποντας το μεταναστευτικό κύμα σε πολιορκητικό κριό. Παρότι η αποτροπή στο πεδίο υπήρξε απόλυτα θετική, η ουσία δεν αναιρεί τα χαρακτηριστικά του αιφνιδιασμού. Η Ελλάδα σύρθηκε σε μια παρατεταμένη κατάσταση νευρικότητας και αβεβαιότητας, αναγκασμένη να αμύνεται στο έδαφός της απέναντι σε μια ασύμμετρη απειλή που σχεδιάστηκε και εκτελέστηκε εξ ολοκλήρου από το τουρκικό βαθύ κράτος.
3 Η κρίση του «Oruc Reis». Καλοκαίρι και φθινόπωρο του ίδιου έτους (2020) η ένταση μεταφέρθηκε στη θάλασσα του Αιγαίου. Το τουρκικό ερευνητικό σκάφος «Oruc Reis», συνοδευόμενο από ισχυρή αρμάδα πολεμικών πλοίων, πραγματοποιούσε επί μήνες έρευνες εντός της δυνητικής ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Η ελληνική πλευρά παρακολουθούσε στενά, πλην όμως ανέχτηκε την παραβίαση με το περίφημο επιχείρημα ότι ο θόρυβος των τουρκικών μηχανών «εμπόδιζε τις έρευνες». Η «κόκκινη γραμμή» της ελληνικής επιχειρηματολογίας έγινε ροζ, αποδεικνύοντας ότι η Αγκυρα μπορούσε να επιβάλει την παρουσία της όπου και όποτε ήθελε στο ελληνικό Αρχιπέλαγος, αμφισβητώντας έμπρακτα τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
4 Η Αγία Σοφία, τζαμί. Παράλληλα με τις στρατιωτικές προκλήσεις, η Τουρκία συνέχισε την πολιτική των αιφνιδιασμών με πλήγματα συμβολικού-πολιτιστικού χαρακτήρα. Τον Ιούλιο του 2020 ο Τ. Ερντογάν υπέγραψε μονομερώς το διάταγμα για τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί, αλλάζοντας το καθεστώς ενός μνημείου παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Οι έντονες καταγγελίες της Αθήνας προς την αδρανή διεθνή κοινότητα δεν αποτρέπουν μέχρι σήμερα τον Ερντογάν να προσεύχεται στο τέμενος της Αγίας Σοφίας.
5 Η «κατάληψη» της Αμμοχώστου. Λίγους μήνες αργότερα, τον Οκτώβριο του 2020, η Τουρκία εξήγγειλε και προχώρησε στο άνοιγμα της περίκλειστης πόλης των Βαρωσίων στην Κύπρο. Η Αγκυρα ανέτρεψε με μια κίνηση το status quo δεκαετιών, γράφοντας στα παλαιότερα των υποδημάτων της τα ψηφίσματα του Σ.Α. του ΟΗΕ. Η ελληνική και η κυπριακή διπλωματία, ανίκανες να προκαλέσουν ουσιαστικό διεθνές κόστος στην Τουρκία, περιορίστηκαν άλλη μια φορά σε ρόλο παθητικού παρατηρητή και καταγγέλλοντα.
6 Το φιάσκο του GSI. Οι κυβερνητικές θριαμβολογίες για την «ισχυρή Ελλάδα» και τις διεθνείς συμμαχίες συνεχίστηκαν, αλλά η τουρκική στρατηγική δεν άλλαξε. Τον Ιούλιο του 2024 τουρκικές φρεγάτες ακινητοποίησαν ιταλικό σκάφος που πραγματοποιούσε για λογαριασμό Ελλάδας καιν Κύπρου έρευνες στο πλαίσιο του έργου πόντισης του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου εντός της ελληνικής ΑΟΖ, όπως είχε οριοθετηθεί με τη συμφωνία Ελλάδας – Αιγύπτου.
Η αστάθμητη, αφελής, κουτοπόνηρη ενέργεια της Αθήνας οδήγησε στο γνωστό «φιάσκο της Κάσου». Τα τουρκικά πολεμικά υποχρέωσαν το ιταλικό ερευνητικό «Ievoli Relume» να ζητήσει την «άδεια» της Αγκυρας, το οποίο κι έγινε, επιτρέποντας στην Τουρκία να καταγράψει μια τεράστια επιτυχία: την επιβολή της θεωρίας της ότι τίποτα δεν κινείται στην ανατολική Μεσόγειο χωρίς τη δική της συγκατάθεση.
7 Τα θαλάσσια πάρκα. Φέτος τον Αύγουστο (2026) η Αγκυρα δημοσίευσε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεώς της δύο Προεδρικά Διατάγματα με την υπογραφή του Τ. Ερντογάν, ανακηρύσσοντας δύο «εθνικά θαλάσσια πάρκα» στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο.
Τα πάρκα εκτείνονται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων, καταλαμβάνοντας διεθνή ύδατα και περιοχές που εμπίπτουν στην ελληνική υφαλοκρηπίδα, αποκόπτοντας ουσιαστικά το Καστελόριζο από τη Ρόδο, αλλά και τη Σαμοθράκη από τη Λήμνο. Η Τουρκία, χρησιμοποιώντας το πρόσχημα της περιβαλλοντικής προστασίας, εφάρμοσε τη δική της «θαλάσσια χωροταξία», εγκλωβίζοντας την Ελλάδα σε μία νέα πραγματικότητα τετελεσμένων.
Η αντίδραση του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών; Τι άλλο από μια ανακοίνωση που χαρακτηρίζει την ενέργεια «παράνομη», που «δεν παράγει έννομα αποτελέσματα», με στείρα επίκληση του Διεθνούς Δικαίου. Στο ίδιο έργο θεατές από το 2019. Και να πεις ότι η Αθήνα βρέθηκε ενώπιον μιας εξωπραγματικής εξαίρεσης. Μα και η κρίση των Ιμίων «αιφνιδιασμός» ήταν. Ούτε αυτά που μας συμβαίνουν δεν είναι σε θέση να αποκρυπτογραφήσουν…