Στα μη επανδρωμένα συνεργατικά μαχητικά αεροσκάφη (CCA: Collaborative Combat Aircraft) ή «αεροσκάφη – παραστάτες» επικεντρώνει το ενδιαφέρον της η Πολεμική Αεροπορία (ΠΑ).
Από τoν Περικλή Ζορζοβίλη
Τους τελευταίους μήνες έχουν πραγματοποιηθεί διερευνητικές επαφές με προμηθευτές της διεθνούς αγοράς, ενώ κατά το ίδιο διάστημα επιτροπή επιτελών της ΠΑ μετέβη στην Αυστραλία, ώστε να ενημερωθεί για την εξέλιξη του προγράμματος ανάπτυξης, του CCA της μακρινής χώρας, του MQ-28 Ghost Bat της Boeing.
Πρόκειται για μια αναμενόμενη εξέλιξη, καθώς σε σχέση με το συνεχώς αυξανόμενο Κόστος Κύκλου Ζωής (ΚΚΖ), δηλαδή προμήθειας, υποστήριξης και λειτουργίας των επανδρωμένων μαχητικών, τα CCA αποτελούν εναλλακτική σημαντικά χαμηλότερου κόστους που καθιστά πιο προσιτή οικονομικά την αύξηση της «μαχητικής μάζας» (combat mass) της ΠΑ (περισσότεροι αισθητήρες και όπλα). Εφόσον όλα εξελιχθούν ομαλά, περί τα τέλη της τρέχουσας δεκαετίας ο στόλος επανδρωμένων μαχητικών της ΠΑ θα αριθμεί:
■ 121 εκσυγχρονισμένα F-16C/-D Block 70/72 Viper (38 F-16C/-D Block 50 και 83, εφόσον η επισκευή του F-16C Block 72 Viper, που στις 9 Ιουλίου πραγματοποίησε αναγκαστική προσγείωση στο αεροδρόμιο της Ζακύνθου, κριθεί οικονομικά συμφέρουσα, F-16C/-D Block 52+ και 52+ Advanced).
■ 24 Rafale F3R.
■ 20 F-35A Lightning II (προβλέπεται η προμήθεια επιπλέον 20 μαχητικών του τύπου με χρηματοδότηση από το 2035 και μετά).
■ τα εναπομείναντα από την ονομαστική δύναμη 24 Mirage 2000-5 Mk. 2, τα οποία αντιμετωπίζουν αυξανόμενα προβλήματα υποστήριξης, με αποτέλεσμα τη μεγάλη μείωση της διαθεσιμότητάς τους. Η κατάσταση αναμένεται να επιδεινωθεί μετά το 2030 όταν αποσυρθούν τα γαλλικά Mirage 2000-5.
Τα F-16C/-D Block 30 (ονομαστική δύναμη 32 μαχητικά), που το 2029 θα φτάσουν τα 40 χρόνια σε ελληνική υπηρεσία, έχουν εκ των πραγμάτων τεθεί σε αποδρομή, καθώς μέχρι σήμερα δεν έχει ληφθεί απόφαση εκσυγχρονισμού τους, έστω και με απάρτια που αφαιρούνται από τα Block 52+ / -52+ Advanced που εκσυγχρονίζονται σε Viper. Ενώ τα F-4E PI 2000 (ονομαστική δύναμη 32 μαχητικά) που αντιμετωπίζουν αυξανόμενα προβλήματα υποστήριξης και μειωμένης διαθεσιμότητας έχει ληφθεί η απόφαση παροπλισμού τους τα τέλη του 2027. Η μεγάλη ελκυστικότητα των CCA δεν περιορίζεται μόνο στη με χαμηλότερο ΚΚΖ επίτευξη ή υπέρβαση της εξαγγελθείσας οροφής των 200 μαχητικών το 2030, αλλά και στο πολλαπλασιαστικό επιχειρησιακό αποτέλεσμα που θα έχει η εισαγωγή τους σε υπηρεσία ως συνεργατικά των επανδρωμένων μαχητικών και η δυνατότητα τους για διεξαγωγή αυτόνομων επιχειρήσεων. Καταρχάς θα αυξήσουν τη φονικότητα, την επιβιωσιμότητα και την επιχειρησιακή ευελιξία και εμβέλεια σε ό,τι αφορά τη συλλογή πληροφοριών, τη στοχοποίηση (επιτήρηση, εντοπισμό, αναγνώριση και προσβολή στόχων), τον ηλεκτρονικό πόλεμο (επιχειρήσεις αμυντικές, επιθετικές και υποστήριξης) των επανδρωμένων μαχητικών. Επίσης, θα αποτελέσουν το μέσο για την υλοποίηση ενός ανθεκτικού σε απώλειες, καθώς τα CCA έχουν σχεδιαστεί ως «αποδεκτής απώλειας» (attritable), κατανεμημένου δικτυοκεντρικού συστήματος αεροπορικής μάχης, όπου αισθητήρες, κόμβοι διοίκησης – ελέγχου (C2), μέσα διαβίβασης δεδομένων και φορείς όπλων διασυνδέονται ώστε ο κατάλληλος αισθητήρας ή κόμβος να δύναται να ενεργοποιήσει τον καταλληλότερο διαθέσιμο φορέα όπλων, χωρίς να απαιτείται όλες οι λειτουργίες να εκτελούνται από την ίδια πλατφόρμα. Θα μειώσουν την απαίτηση εκπαίδευσης ιπτάμενων, μιας υψηλού κόστους και μακρού χρόνου διαδικασίας, καθώς και την ανάγκη συντήρησης της πτητικής τους ικανότητας.
Εκτός αριθμού CCA που θα χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση των ιπτάμενων των επανδρωμένων μαχητικών στη συνεργασία με αυτά, την εκπαίδευση στην εκτέλεση αυτόνομων αποστολών και στην ανάληψη, σε συνεχή βάση ή κατ’ επιλογή, συγκεκριμένων αποστολών (επιτήρηση, επιφυλακή κ.ά.), στην πλειονότητά τους θα διατηρούνται «εν υπνώσει». Εγκιβωτισμένα σε κατάλληλα, για μακρού χρόνου αποθήκευση, εμπορευματοκιβώτια, θα μπορούν να ενεργοποιηθούν όταν απαιτηθεί. Ως συνέπεια οι απαιτήσεις συντήρησης και υποστήριξης εκμηδενίζονται, ενώ διατηρείται η δυνατότητα συνεχούς αναβάθμισής τους με νεότερες εκδόσεις του λογισμικού τους. Επίσης, καθίσταται ευκολότερη και διακριτικότερη η εξαρχής ή κατά βούληση διασπορά τους σε κύριες, δευτερεύουσες αεροπορικές βάσεις, πολιτικά αεροδρόμια ή και πεδία απο-προσγειώσεων, όπου μπορεί να αναπτυχθούν ή προτοποθετηθούν προσωπικό, οπλισμός και ο λοιπός εξοπλισμός που απαιτείται για τη διεξαγωγή επιχειρήσεων. Για τους προαναφερθέντες λόγους καθίσταται επίσης εφικτή η συνεχής, σταδιακή ανανέωση του στόλου των CCA με νεότερες εκδόσεις υψηλότερων επιχειρησιακών επιδόσεων.
Προς το παρόν δεν υπάρχουν επιβεβαιωμένες πληροφορίες για σύνταξη από την ΠΑ καταλόγου προεπιλογής (short list) CCA ή έναρξης διαδικασίας σύνταξης τεχνικών και επιχειρησιακών προδιαγραφών. Αποτελεί πάντως επιτακτική ανάγκη η χώρα να μην περιοριστεί στον ρόλο του πελάτη αλλά να διεκδικήσει ουσιαστική συμμετοχή στην ανάπτυξη και την παραγωγή του CCA που θα επιλέξει, ώστε να αναπτύξει εγχώριες αυτόνομες δυνατότητες. Σημειώνεται ότι σήμερα παγκοσμίως, σε περισσότερο ή λιγότερο προχωρημένο επίπεδο ανάπτυξης, καταγράφονται άνω των 30 ενεργών εθνικών, διμερών ή πολυεθνικών προγραμμάτων ανάπτυξης CCA ή ανάλογων, όπως τα μη επανδρωμένα μαχητικά αεροσκάφη (UCAV), με δυνατότητα σύζευξης με επανδρωμένες πλατφόρμες (MUM-T: Manned-Unmanned Teaming), ή οι τηλεκατευθυνόμενοι φορείς (Remote Carriers). Οι Αυστραλία, Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, ΗΠΑ, Ιαπωνία, Ινδία, Ισπανία, Ιταλία, Κίνα, Νότια Κορέα, Ρωσία και Τουρκία περιλαμβάνονται μεταξύ των χωρών που δραστηριοποιούνται σε εθνικό ή πολυεθνικό επίπεδο.
Τι περιλαμβάνει η πρόταση της SHIELD AI
Σύμφωνα με πληροφορίες της «κυριακάτικης δημοκρατίας», η αμερικανική Shield AI έχει πρόσφατα προτείνει στην ΠΑ το αεριωθούμενο, κάθετης αποπροσγείωσης (VTOL) X-BAT ως συνεργατικό μαχητικό αεροσκάφος.
Για να επιχειρήσει δεν απαιτεί διάδρομο απο-προσγείωσης και άρα επιτρέπει διασπορά επί πλοίων επιφανείας και οπουδήποτε στην ηπειρωτική και αρχιπελαγική χώρα.
Σημειώνεται ότι η Shield AI είναι μία από τις έξι εταιρίες που τον περασμένο Ιούλιο της ανατέθηκε σύμβαση παραγωγής του λογισμικού αυτόνομης διεξαγωγής αποστολών στο πλαίσιο της Φάσης 1 (Increment 1) του προγράμματος CCA της Αεροπορίας των ΗΠΑ. Είναι επίσης κατασκευάστρια του VTOL μη επανδρωμένου αεροσκάφους (MEA) V-BAT που έχει ενταχθεί σε υπηρεσία με τον Ελληνικό Στρατό και πρόκειται να ενταχθεί και στο Πολεμικό Ναυτικό, καθώς από τα 10 συστήματα, την προμήθεια των οποίων αποφάσισε στις 23 Ιουλίου το Κυβερνητικό Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας (ΚΥΣΕΑ), τα τέσσερα προορίζονται για τις μονάδες επιφανείας του Στόλου.
Το X-BAT διαθέτει έξι (δύο εξωτερικούς και τέσσερις εσωτερικούς) σταθμούς ανάρτησης οπλισμού, δυνατότητα μεταφοράς εσωτερικού φορτίου 1.361 κιλών, ηλεκτρική ισχύ 80kW για την τροφοδοσία φορτίων αποστολής, ταχύτητα πλεύσης 1.050 χλμ./ώρα, δυνατότητα πτήσης σε υψόμετρο 50.000 ποδών (15.240 χιλιόμετρα) και εμβέλεια 1.850 χλμ. με εσωτερικό οπλικό φορτίο (τέσσερα κατευθυνόμενα βλήματα αέρος αέρος AIM-120 AMRAAM ή αντίστοιχου βάρους κατευθυνόμενες βόμβες). Για τη μεταφορά και την αποθήκευσή του το X-BAT (με αναδίπλωση των πτερύγων του) μπορεί να εγκιβωτιστεί σε τυποποιημένο εμπορευματοκιβώτιο των 40 ποδών, ενώ για την εκτόξευση και την περισυλλογή του χρησιμοποιεί ειδικής σχεδίασης ρυμουλκούμενο (LRV: Launch and Recovery Vehicle).
Η πρόταση της Shield AI περιλαμβάνει επίσης την απόκτηση από την Ελλάδα καθεστώτος παρατηρητή στο πρόγραμμα X-BAT, που μεταξύ άλλων επιτρέπει και την ανάπτυξη ελληνικής έκδοσης του λογισμικού αυτονομίας Hivemind, που θα αποτελέσει πνευματική ιδιοκτησία του Ελληνικού ∆ημοσίου, με πλήρη εθνικό έλεγχο των μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης, των δεδομένων και της φιλοσοφίας επιχειρησιακής χρήσης (CONOPS).
