Η κατά την ημέρα διακεκριμένων επισκεπτών της πρόσφατης πολυεθνικής άσκησης MEDUSA 15 -στην οποία συμμετείχαν Ελλάδα, Κύπρος, Αίγυπτος, Ιταλία και Γαλλία- αποβατική επιχείρηση αποτέλεσε αντικείμενο δημόσιας συζήτησης που εστίασε στο είδος των μέσων (ελαστικές λέμβοι) που χρησιμοποίησαν για την έξοδό τους στην ακτή τα δύο πρώτα κύματα Πεζοναυτών.
- Από τον Περικλή Ζορζοβίλη
Ομως αποτελεί μία ακόμα αφορμή για τη συνολική επανεξέταση και τον ριζικό μετασχηματισμό της εθνικής δυνατότητας διεξαγωγής αμφίβιων επιχειρήσεων στο περιοριστικό πλαίσιο που θέτουν οι διατιθέμενοι ανθρώπινοι και οικονομικοί πόροι.
Για μία αρχιπελαγική χώρα, όπως η Ελλάδα, η δυνατότητας διεξαγωγής αμφίβιων επιχειρήσεων αποτελεί αδιαμφισβήτητη ανάγκη. Ομως το περιοριστικό πλαίσιο επιβάλλει να αποδεχθούμε τη διαφορά μεταξύ του κρινόμενου ως «επιθυμητού» και του «εφικτού» και, με κριτήριο την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα σε σχέση με το κόστος σε ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους, να αξιολογήσουμε εναλλακτικές και να επιλέξουμε τη βέλτιστη.
Από πλευράς διεύθυνσης, σχεδίασης, συγκρότησης δυνάμεων και διεξαγωγής, οι αμφίβιες επιχειρήσεις αποτελούν τις πιο πολύπλοκες διακλαδικές επιχειρήσεις. Πρόκειται για επιθετικές επιχειρήσεις που εκτοξεύονται με τη μέγιστη δυνατή ισχύ από τη θάλασσα, με ναυτικές και αποβατικές (επιχειρησιακή οργάνωση χερσαίων και αεροπορικών μονάδων Στρατού Ξηράς) δυνάμεις, προς εχθρική ή καταληφθείσα από τον εχθρό ακτή, υποστηριζόμενες από τις απαραίτητες για την επιτυχή εκπλήρωση της αποστολής αεροπορικές δυνάμεις.
Διεξάγονται από μία στρατιωτική δύναμη που ονομάζεται Αμφίβια Δύναμη Επιχειρήσεων (ΑΔΕ), η οποία συγκροτείται από δυνάμεις (προσωπικό και μέσα) προερχόμενες και από τους τρεις κλάδους των Ενόπλων Δυνάμεων, κατάλληλα εκπαιδευμένες, οργανωμένες και εξοπλισμένες από τον καιρό της ειρήνης.
Προϋποθέσεις για την επιτυχή διεξαγωγή τους είναι η απόκτηση τοπικής αεροπορικής υπεροχής ή ευνοϊκής αεροπορικής κατάστασης, η εξασφάλιση του θαλάσσιου ελέγχου επί του δρομολογίου κίνησης της ΑΔΕ και της περιοχής των επιχειρήσεων, καθώς και η επίτευξη υπεροχής σε τόπο και χρόνο των αποβατικών στρατευμάτων έναντι των εχθρικών που αμύνονται στην ακτή.
Στην περίπτωση της χώρας μας, η γεωγραφία και οι τεχνολογικές δυνατότητες που έχει αναπτύξει ο αντίπαλος επιδεινώνουν την εγγενή πολυπλοκότητα των αμφίβιων επιχειρήσεων. Μεγάλος αριθμός κύριων ελληνικών νήσων, μικρονήσων και βραχονησίδων κείται σε κοντινή απόσταση από τις μικρασιατικές ακτές, σημαντικά μικρότερη από την απόστασή τους από την ηπειρωτική χώρα.
Για παράδειγμα, η απόσταση σε ευθεία γραμμή από τον Βόλο, όπου εδρεύει η 32η Ταξιαρχία Πεζοναυτών (32 ΤΑΞ ΠΝ) «ΜΟΡΑΒΑΣ», που αποτελεί τον εξειδικευμένο για αμφίβιες επιχειρήσεις σχηματισμό του Ελληνικού Στρατού, μέχρι τον λιμένα του Καρλοβασίου, στη Σάμο, ανέρχεται σε περίπου 370 χλμ.
Η ευθεία απόσταση από το Ηράκλειο, όπου εδρεύουν μονάδες ελιγμού της 5ης Αερομεταφερόμενης Ταξιαρχίας (5 Α/Μ ΤΑΞ) «V Μεραρχία Κρητών», μέχρι το σύμπλεγμα της Μεγίστης (Καστελόριζο) ανέρχεται σε περίπου 410 χλμ., ενώ η ευθεία απόσταση από τον λιμένα της Ρόδου ως το Καστελόριζο, σε περίπου 125 χλμ. Για αντιπαραβολή, το πλάτος του Στενού της Μυκάλης, που χωρίζει τη Σάμο από τις μικρασιατικές ακτές, ανέρχεται σε περίπου 1,6 χλμ. ενώ η μικρότερη απόσταση του Καστελόριζου από τις τουρκικές ακτές σε περίπου 2,4 χλμ.
Αυτός ο υπό διαρκή επιτήρηση θαλάσσιος-εναέριος χώρος που είναι αναγκασμένη να διασχίσει η ελληνική ΑΔΕ για να εκτελέσει αμφίβια έφοδο ή καταδρομή/αεραπόβαση αποτελεί για τον αντίπαλο δυνάμει χώρο καταστροφής της. Κατευθυνόμενα όπλα εκτοξευόμενα από αέρος (μαχητικά, ελικόπτερα, μη επανδρωμένα αεροσκάφη – ΜΕΑ), επιφανείας (πλοία επιφανείας, μη επανδρωμένα οχήματα), ξηράς (πυραυλικό πυροβολικό) ή υπό την επιφάνεια της θάλασσας (υποβρύχια και μη επανδρωμένα υποβρύχια οχήματα), μη επανδρωμένα οχήματα αυτοκτονίας, περιπλανώμενα πυρομαχικά και ναυτικές νάρκες συνιστούν μείζονα απειλή που μπορεί να προκαλέσει σημαντικές απώλειες.
Μία απειλή, που συνεχώς ενισχύεται ποσοτικά, αναβαθμίζεται ποιοτικά και εμπλουτίζεται με νέα όπλα, όπως ο βαλλιστικός πύραυλος Tayfun Block-3, που τον περασμένο Ιούλιο ανακοινώθηκε ότι έπληξε με επιτυχία κινούμενο μη επανδρωμένο σκάφος επιφανείας. Επιπρόσθετα, λόγω της εγγύτητας στις μικρασιατικές ακτές, ο αντίπαλος μπορεί να προωθήσει και να εμπλέξει σε πολύ συντομότερο χρόνο τις εφεδρείες του, να εκτελέσει παράλληλα πολλαπλές επιχειρήσεις παραπλάνησης και να προβάλει την ισχύ οπλικών συστημάτων μικρότερου βεληνεκούς.
Για παράδειγμα, αναλόγως της περιοχής τάξης, μεγαλύτερο ή μικρότερο μέρος των νήσων Λέσβου, Χίου, Σάμου, Κω και Ρόδου βρίσκεται άνετα εντός του μέγιστου βεληνεκούς (40 χλμ.) των τουρκικών αυτοκινούμενων οβιδοβόλων T155 Firtina. Μείζον πρόβλημα για την εθνική δυνατότητα διεξαγωγής αμφίβιων επιχειρήσεων αποτελεί η έλλειψη σύγχρονων πλοίων αμφίβιων επιχειρήσεων (π.χ. αποβατικών δεξαμενόπλοιων) και αποβατικών μέσων. Σύμφωνα με τον ιστότοπο του Πολεμικού Ναυτικού σήμερα η
Διοίκηση Αμφιβίων Δυνάμεων (ΔΑΔ) του Αρχηγείου Στόλου διαθέτει τα ακόλουθα μέσα:
■ Πέντε αρματαγωγά ελληνικής ναυπήγησης (Ναυπηγεία Ελευσίνας) τύπου JASON, ηλικίας 26 έως 32 ετών.
■ Ενα ρωσικής σχεδίασης και ουκρανικής ναυπήγησης Πλοίο Ταχείας Μεταφοράς (ΠΤΜ) τύπου Κεφαλληνία (Zubr) που έχει συμπληρώσει σε ελληνική υπηρεσία 25 έτη και είναι το εναπομείναν από συνολικά τέσσερα ομοιότυπα.
■ Πνευστές ελαστικές λέμβους και αποβατικές ακάτους (ΑΒΑΚ) που μεταφέρονται επί των αρματαγωγών (4 ΑΒΑΚ ανά αρματαγωγό), για την έξοδο των Πεζοναυτών στην ακτή. Πρόκειται για μέσα στα οποία τα επιβαίνοντα τμήματα είναι ακάλυπτα και εκτεθειμένα στις καιρικές συνθήκες.
■ Επίτακτα εμπορικά πλοία.
Παρά το γεγονός ότι τα πέντε αρματαγωγά συνεχίζουν να προσφέρουν σημαντικό έργο, καθώς στις αποστολές τους περιλαμβάνεται η μεταφορά βαρέος υλικού από την ηπειρωτική προς την αρχιπελαγική χώρα και αντίστροφα και η προενίσχυση της αρχιπελαγικής χώρας, η επιχειρησιακή τους αξία στις αμφίβιες επιχειρήσεις βαίνει συνεχώς μειούμενη.
Η διάθεση επαρκών οικονομικών πόρων για την ανανέωση των πλοίων της ΔΑΔ στο πλαίσιο του Μακροπρόθεσμου Προγραμματισμού Αμυντικών Εξοπλισμών (ΜΠΑΕ) 2025-2036 δεν θεωρείται πιθανή. Το ίδιο ισχύει και για τα μέσα της 32ης ΤΑΞ ΠΝ. Το 2021 επιχειρήθηκε η προμήθεια μεταχειρισμένων οχημάτων αμφίβιας εφόδου AAV7A1 (τον Αύγουστο του 2026 ο τύπος παροπλίστηκε οριστικά από το Σώμα των Πεζοναυτών των ΗΠΑ), αλλά, ακόμη και αν τελεσφορούσε το εγχείρημα, θα παρέμενε το πρόβλημα της έλλειψης σύγχρονων πλοίων αμφίβιων επιχειρήσεων που θα αποτελούσαν τους φορείς τους.
Η «συνταγή» για έναν εφικτό σχεδιασμό
Με βάση τα σημερινά οικονομικά και τεχνολογικά δεδομένα, καθώς και την έλλειψη ανθρώπινων πόρων, οι συνθήκες είναι ώριμες για μία διαφορετική προσέγγιση (το «εφικτό»).
Ενας συνδυασμός:
■ ενίσχυσης από τον καιρό της ειρήνης των δυνάμεων και μέσων στις μείζονες νήσους,
■ προώθησης από τον καιρό της ειρήνης μονάδων (ταγμάτων) ή υπομονάδων (λόχων) της 32ης ΤΑΞ ΠΝ σε νήσους που λόγω θέσης λειτουργούν ως βατήρες για την ανάπτυξή τους σε μικρονήσους και βραχονησίδες (όπως το 521 Τάγμα Πεζοναυτών, που την περίοδο 1983-1995 είχε μετασταθμεύσει στη Σύρο), και
■ προμήθειας υψηλής ταχύτητας (ανώτερης των 40 κόμβων) αποβατικών μήκους τουλάχιστον 30 μέτρων, ώστε να είναι αξιόπλοα σε κατάσταση θάλασσας 5 (ύψος κύματος έως 4 μέτρα), με μεταφορική ικανότητα έως 50 Πεζοναύτες και τρία τετράτροχα οχήματα παντοδαπού εδάφους (ATV) ως φορείς βαρέων όπλων και με οπλισμό με πυροβόλο διαμετρήματος 30 χλστ., δύο πολυβόλα υψηλής ταχυβολίας (miniguns) διαμετρήματος 7,62 χλστ. και 12 θέσεων περιστρεφόμενο εκτοξευτή ρουκετών διαμετρήματος 2,75 ιντσών (70 χλστ.).
