Συνεχίζονται οι θυελλώδεις αντιδράσεις για την παράδοση της θρησκευτικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς με φαρδιά πλατιά την υπογραφή του Κυριάκου Μητσοτάκη. Σήμερα στις 10.30, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη, εκτυλίσσεται η τελική πράξη μιας βαθιά επιζήμιας διευθέτησης με φόντο μια επικοινωνιακή φιέστα προεκλογικού χαρακτήρα, παρουσία του Ελληνα πρωθυπουργού και του Βούλγαρου ομόλογου του, Ρούμεν Ράντεφ, οι οποίοι αναμένεται να σφραγίσουν τη συμφωνία του πρωτοκόλλου παράδοσης-παραλαβής κειμηλίων, με την Αθήνα να εκχωρεί το σημαντικότερο διαπραγματευτικό της όπλο, τα λείψανα του τσάρου Σαμουήλ από τις Πρέσπες. Το αντάλλαγμα που αποδέχεται το υπουργείο Πολιτισμού προκαλεί έντονη οργή, καθώς η ελληνική πλευρά, αντί να διεκδικήσει την πλήρη και ανεπιφύλακτη επιστροφή των κλεμμένων θησαυρών, όπως επιβάλλουν οι Διεθνείς Συνθήκες ήδη από το 1923, αποδέχεται να «αγοράσει» ελάχιστα ψίχουλα από τη δική της Ιστορία, προσφέροντας ως δώρο στη γείτονα πολύτιμα κειμήλια ανεκτίμητης αξίας.
Ειδικότερα, αυτή η συμφωνία που παρουσιάστηκε ως μεγάλη επιτυχία για τον επαναπατρισμό εκκλησιαστικών θησαυρών ανοίγει πλέον νέο, σοβαρό κεφάλαιο ερωτημάτων για τους χειρισμούς του υπουργείου Πολιτισμού. Την ώρα που η Λίνα Μενδώνη υπέγραφε με τη Βουλγαρία το μνημόνιο κατανόησης για την επιστροφή 48 κειμηλίων, άλλοι 50 πολύτιμοι θησαυροί από τις Μονές Παναγίας Καλαμούς και Παναγίας Αρχαγγελιωτίσσης έμεναν εκτός συμφωνίας. Και το πλέον ηχηρό: Η Ιερά Μητρόπολη Ξάνθης και Περιθεωρίου καταγγέλλει ότι πληροφορήθηκε την υπογραφή από τα μέσα ενημέρωσης. Η καταγγελία προκαλεί ευθέως ερωτήματα για τον τρόπο διεξαγωγής των διαπραγματεύσεων.
Η μητρόπολη κάνει λόγο για «μυστικές διαπραγματεύσεις» και διερωτάται γιατί η Ξάνθη, που εδώ και τριάντα χρόνια διεκδικεί την επιστροφή των συγκεκριμένων κειμηλίων, δεν βρέθηκε στο τραπέζι των συζητήσεων. Οι 50 θησαυροί, σύμφωνα με τη μητρόπολη, αφαιρέθηκαν κατά τη λεηλασία των δύο μονών από τα βουλγαρικά στρατεύματα κατοχής την περίοδο 1916-1919 και περιλαμβάνουν χειρόγραφα, παλαίτυπα και άλλα εκκλησιαστικά αντικείμενα.
Την ίδια ώρα, σοβαρές επιφυλάξεις έχει διατυπώσει ο μητροπολίτης Δράμας Δωρόθεος, ο οποίος τόνισε ότι δεν συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις και πληροφορήθηκε τη συμφωνία από τα ΜΜΕ, επισημαίνοντας ότι μόνο από την Εικοσιφοίνισσα διεκδικούνται εκατοντάδες κειμήλια και χειρόγραφα. Η Ιερά Σύνοδος χαιρέτισε την επιστροφή των 48, αλλά ταυτόχρονα εξέφρασε την ευχή να ακολουθήσουν νέες συμφωνίες για τον επαναπατρισμό και άλλων κειμηλίων.
Παράλληλα, ο μητροπολίτης Σιδηροκάστρου Μακάριος ζήτησε την επέκταση της συμφωνίας και στα κειμήλια των ιστορικών ναών του Μελενίκου. Η διεκδίκηση της Ξάνθης, πάντως, διαθέτει και τεκμηριωμένο ιστορικό υπόβαθρο, καθώς τα κειμήλια είχαν καταγραφεί ήδη από το 1905 από τον Χρυσόστομο Χατζησταύρου. Ο ,ητροπολίτης Παντελεήμων έχει ζητήσει από τη Μενδώνη και τον υπουργό Εξωτερικών την επιστροφή τους, «έξω από κάθε λογική ανταλλαγής». Η επικείμενη συνάντησή του με την υπουργό αποκτά έτσι ιδιαίτερη βαρύτητα.