Για τους περισσότερους η έννοια της μητρότητας είναι κάτι σαν ένας πόρος περιορισμένος, που μπορεί να μοιραστεί σε ένα, άντε δύο παιδιά, αλλά όχι παραπάνω. Γιατί στην πράξη χρειάζεται όλη μας η ενέργεια, όλη μας η αγάπη κι ο όλος μας ο χρόνος για τη φροντίδα ενός και μόνο παιδιού.
- Από τον Βασίλη Γαλούπη
Ομως, οι μητέρες με πολλά παιδιά βιώνουν τη μητρότητα όχι ως μια περιορισμένη ικανότητα αλλά ως μια αγάπη που διαρκώς επεκτείνεται. Η φροντίδα τους δεν «στερεύει» όταν το σπίτι γεμίσει παιδιά. Πολλαπλασιάζεται. Ετσι βίωνε τη μητρότητα η Μαρία Ευθυμίου, που ζούσε σε ένα χωριό του Αγρινίου, την Κυπάρισσο, και πέθανε την περασμένη εβδομάδα, σε ηλικία 89 ετών. Η συγκεκριμένη μητέρα είχε φέρει στον κόσμο 18 παιδιά!
«Το χωριό μας σήμερα συνοδεύει στην τελευταία της κατοικία μια γυναίκα που αξιώθηκε 18 φορές το δώρο της μητρότητας» την αποχαιρέτησε ο Πολιτιστικός Σύλλογος Κυπάρισσου την περασμένη Πέμπτη με συγκινητικό τρόπο. Το 1976 η περίπτωση της Μαρίας είχε απασχολήσει και την τηλεόραση. Τον Ιανουάριο εκείνης της χρονιάς είχε φέρει στον κόσμο το 16ο της παιδί. «Εχουμε εννέα κορίτσια και επτά αγόρια» δήλωνε από το μαιευτήριο. «Μπορεί να φτάσουμε και τα 24» έλεγε τότε, γιατί «έχουμε τα βιολογικά περιθώρια». Εκείνη τη χρονιά η Μαρία ήταν 38 χρονών και ο άντρας της, ο Γιώργος, 44. Τελικώς, απέκτησαν άλλα δύο παιδιά, φτάνοντας συνολικά στα 18.
Τα περιουσιακά στοιχεία του ζευγαριού ήταν όλα κι όλα μισό στρέμμα αμπέλι, ένα περιβολάκι και ένα σπίτι. Το σπίτι τους ήταν αναγκαστικά χωρισμένο σε δύο ζώνες. Ο πάνω όροφος ήταν ουσιαστικά «το παιδικό δωμάτιο», στην πράξη δύο δωμάτια που αποτελούσαν έναν ομαδικό κοιτώνα. Στο ισόγειο ήταν η κουζίνα του σπιτιού. Η οικογένεια νοίκιαζε χωράφια στα οποία καλλιεργούσε καπνά, κι έτσι τα έφερνε βόλτα.
Η Ελλάδα αντιμετωπίζει μια από τις σοβαρότερες δημογραφικές κρίσεις όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά παγκοσμίως. Η εικόνα που παρουσιάζει και που επανειλημμένα η «δημοκρατία» έχει αναδείξει χαρακτηρίζεται από τους ειδικούς «δημογραφική βόμβα»: Ο δείκτης γονιμότητας έχει υποχωρήσει σε 1,24 παιδιά ανά γυναίκα, πολύ κάτω από το όριο της αναπλήρωσης του πληθυσμού (2,1). Οι γεννήσεις καταγράφουν ιστορικά χαμηλά. Το 2025 ήταν μόλις 65.594. Περιοχές της χώρας, όπως η Δυτική Μακεδονία, η Θράκη και η Θεσσαλία έχουν μπει επισήμως σε τροχιά μαρασμού.
Η οικογένεια της Μαρίας Ευθυμίου ανήκει στο 0,6% των νοικοκυριών στη χώρα. Αυτό είναι το ποσοστό των πολυτέκνων στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛ.ΣΤΑΤ., στη χώρα υπάρχουν μόλις 23.000 πολύτεκνες οικογένειες. Ως τέτοιες λογίζονται αυτές με τέσσερα παιδιά και άνω. Από αυτές, οικογένειες με έξι παιδιά και πάνω είναι πολύ λίγες: μόλις 1.519. Και υπερπολύτεκνες οικογένειες, οι σπάνιες πλέον περιπτώσεις νοικοκυριών που έχουν πολύ μεγάλο αριθμό παιδιών, δηλαδή με 10 παιδιά ή και περισσότερα, είναι λιγότερες από 50.
Η υπογεννητικότητα στην Ελλάδα έχει ξεφύγει από το μέγεθος του σημαντικού προβλήματος. Αποτελεί πλέον μια καθαρή υπαρξιακή κρίση. Στο -καθόλου μακρινό- μέλλον η ζοφερή εικόνα δεν θα είναι μόνο η γήρανση του πληθυσμού, το κόστος για συντάξεις και πρόνοια, η συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού. Η χώρα συρρικνώνεται σε βαθμό εξαφάνισης.
Σε αυτό το τοπίο, οι υπερπολύτεκνες οικογένειες αποτελούν εμβληματικές περιπτώσεις. Από τις πιο γνωστές στην Ελλάδα είναι η οικογένεια του Σταύρου και της Βασιλικής Ζουγανέλη, με 19 παιδιά. Ο Σταύρος Ζουγανέλης από τη Γλυφάδα είχε μάλιστα μπει στο Βιβλίο των Ρεκόρ Γκίνες το 1984 ως ο πλέον πολύτεκνος πατέρας. Μαζί με τη σύζυγό του, Βασιλική, απέκτησαν από το 1958 έως το 1982 συνολικά 19 παιδιά (10 κορίτσια και 9 αγόρια). Η οικογένεια αυτή έφτασε να αριθμεί δεκάδες εγγόνια και δισέγγονα.
Η οικογένεια του Παναγιώτη και της Μαρίας Ψαρομμάτη, με καταγωγή από την Ελαφόνησο, είναι μία από τις μεγαλύτερες εν ζωή διευρυμένες οικογένειες στην ιστορία της Ελλάδας. Απέκτησαν 14 παιδιά και το εντυπωσιακότερο είναι ότι η οικογένεια επεκτάθηκε σε ένα ολόκληρο δίκτυο: με 14 γαμπρούς και νύφες, 58 εγγόνια και 82 δισέγγονα, ξεπερνώντας συνολικά τα 170 μέλη. Στο Πόρτο Ράφτη ζει σήμερα η οικογένεια Παπασάικα, μαζί με τα 14 παιδιά τους.
Ο Θοδωρής, οικονομολόγος στο επάγγελμα, και η σύζυγός του Παρασκευή, μαθηματικός, έχουν συχνά απασχολήσει τα ΜΜΕ για το πώς τα καταφέρνουν να αντεπεξέρχονται στις δυσκολίες της εποχής. Παρεμπιπτόντως, πανελλαδικά οι περισσότεροι πολύτεκνοι στη χώρα καταγράφονται στην Κάλυμνο. Το «νησί των πολυτέκνων» έχει πάνω από 2.200 πολυμελείς οικογένειες (με 4+ παιδιά).
Ακούγεται σχεδόν ανέφικτο να μεγαλώνουν τόσα παιδιά σε ένα σπιτικό σωστά, χωρίς πρακτικά να υστερούν στη φροντίδα και αγάπη που λαμβάνουν. Κι όμως, αυτό που παρατηρούν ειδικοί αλλά και δάσκαλοι στα σχολεία είναι ότι τα παιδιά των πολύτεκνων οικογενειών παρουσιάζουν συνήθως έναν χαρακτήρα «δομημένο», με αυτοπεποίθηση και αξιοπρόσεκτη αίσθηση υπευθυνότητας. Κι αντί για «παραμελημένα», όπως ίσως θεωρούν κάποιοι, είναι συχνά πιο ισορροπημένα, πιο κοινωνικά και χωρίς εγωιστικές τάσεις. Σαν να μαθαίνουν, τελείως φυσικά μέσα στο ίδιο τους το σπίτι, την επιμονή, την υπομονή και τη συνεργασία με τους άλλους για ένα κοινό καλό.
ΜΑΡΙΑ ΕΥΘΥΜΙΟΥ
Πολύτεκνη, μητέρα 18 παιδιών
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Με καταγωγή από την Κυπάρισσο Παρακαμπυλίων του Δήμου Αγρινίου, υπήρξε μια εμβληματική μορφή της περιοχής και σύμβολο της υπερπολύτεκνης οικογένειας στην Ελλάδα. Εζησε όλη της τη ζωή στο ορεινό χωριό Κυπάρισσος Αγρινίου. Μαζί με τον σύζυγό της, Γιώργο, δημιούργησε μία από τις μεγαλύτερες οικογένειες στη χώρα, μεγαλώνοντας τα συνολικά 18 παιδιά τους με πολλές στερήσεις, σκληρή δουλειά αλλά και τεράστια αφοσίωση μέσα σε ιδιαίτερα δύσκολες εποχές. Το 2016 το ζευγάρι γιόρτασε την 60ή επέτειο του γάμου του. Η Μαρία Ευθυμίου έγινε πανελληνίως γνωστή τον Ιανουάριο του 1976, όταν σε ηλικία 38 ετών γέννησε το 16ο παιδί της. Το ζευγάρι δήλωνε τότε με θάρρος πως ήθελε κι άλλα παιδιά, αφού είχαν τα βιολογικά περιθώρια. Για την προσφορά της στη μητρότητα η οικογένεια τιμήθηκε επίσημα από την Ανώτατη Συνομοσπονδία Πολυτέκνων Ελλάδος (ΑΣΠΕ) και τον Σύλλογο Πολυτέκνων Αγρινίου.
Εφυγε από τη ζωή σε ηλικία 89 ετών και η κηδεία της τελέστηκε στον Ιερό Ναό Αγίας Παρασκευής Κυπαρίσσου. Η οικογένεια αριθμεί πλέον δεκάδες μέλη, αφού η Μαρία Ευθυμίου άφησε πίσω της μια τεράστια οικογενειακή γραμμή που αποτελείται από πολλά εγγόνια και δισέγγονα.
