Ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, απέρριψε, μέσω αρμόδιων συνεργατών του, διπλωματική παράσταση της Αθήνας για τα πρόσφατα πλήγματα κατά πλοίων ελληνικών συμφερόντων στη Μαύρη Θάλασσα, αγνοώντας και τις επισημάνσεις της Ουάσινγκτον ότι η στόχευση της ναυτιλίας δεν αποσταθεροποιεί πια τη Ρωσία, αλλά τα οικονομικά συμφέροντα της Δύσης.
Το διάβημα προς την ουκρανική πλευρά κρίθηκε απαραίτητο, πρώτον, μετά την επιβεβαίωση, μέσω των αρμόδιων ελληνικών και συμμαχικών υπηρεσιών, ότι τα πληγέντα πλοία μετέφεραν ξηρό χύδην φορτίο και όχι υλικά στρατιωτικής ή διττής χρήσης. Δεύτερον, αξιολογήθηκε το στοιχείο ότι, ταυτόχρονα, οι Αρχές του Κιέβου συνεχίζουν την πρακτική ένταξης πολλών ελληνικών τάνκερ στον εθνικό κατάλογο κυρώσεων, αν και είναι πιστοποιημένο ότι -τουλάχιστον τα συγκεκριμένα- μεταφέρουν νομίμως ρωσικό πετρέλαιο (με την ορισθείσα οροφή τιμής) και δεν υπάρχουν υποψίες συνεργασίας τους με το λεγόμενο «σκιώδη στόλο» της Μόσχας. Υπενθυμίζεται ότι και το καλοκαίρι του 2023 η -τύποις ανεξάρτητη από την ουκρανική κυβέρνηση- «Εθνική Αρχή για την Καταπολέμηση της Διαφθοράς» είχε καταχωρίσει ελληνικές ναυτιλιακές εταιρίες στη λίστα της με τους «διεθνείς χορηγούς του πολέμου». Η Αθήνα είχε απαιτήσει και πετύχει τη διαγραφή τους έπειτα από τρίμηνη διαπραγμάτευση.
Το σκεπτικό απόρριψης
Το προφορικό διάβημα αποτελεί τη δεύτερη, εντός λίγων μηνών, διαμαρτυρία της Ελλάδας προς την Ουκρανία μετά την υποβολή της (γραπτής) ρηματικής διακοίνωσης στα τέλη Μαΐου για το γνωστό περιστατικό της ανεύρεσης ναυτικού drone κοντά στη Λευκάδα. Στην περίπτωση του drone, ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών, Αντρέι Σίμπιχα, δεν απαντούσε επί δέκα ημέρες, «λόγω φόρτου εργασίας», στα αιτήματα του ομολόγου του Γιώργου Γεραπετρίτη για τηλεφωνική συνομιλία τους. Αργότερα, απέφυγε συνάντησή τους στο περιθώριο Συμβουλίου της Ε.Ε. και, τελικά, απέρριψε τις ελληνικές θέσεις.
Το απορριπτικό σκεπτικό ανέφερε ότι το Κίεβο εκτιμά μεν τη στάση και συνδρομή της Ελλάδας και δεν επιθυμεί την εμπλοκή της στον πόλεμο, αλλά «έχει γνωστοποιήσει στους πάντες» πως τα πλοία του ρωσικού ναυτικού και του σκιώδους στόλου αποτελούν νόμιμους στρατιωτικούς στόχους ανεξάρτητα από τη γεωγραφική περιοχή που βρίσκονται. Η ουκρανική πλευρά δεν έλαβε καν υπόψη το ελληνικό επιχείρημα ότι, πέρα από την παραβίαση των χωρικών υδάτων, οι κινήσεις των οπλισμένων ναυτικών drones στο Ιόνιο και στην Αδριατική, ακριβώς πάνω στη «θαλάσσια γραμμή» των κρουαζιερόπλοιων, θέτουν σε κίνδυνο χιλιάδες αμάχους διάφορων εθνικοτήτων.
Δυστυχώς, το Κίεβο ακολουθεί, από το Μάιο ως σήμερα, την ίδια αλαζονική συμπεριφορά και αδιαφορία για τα νόμιμα συμφέροντα και ανησυχίες της Αθήνας. Σε αυτό το πλαίσιο, το διάβημα για τα πλήγματα κατά πλοίων ελληνικών συμφερόντων αντιμετωπίστηκε με παρόμοια φρασεολογία. Η ουκρανική πλευρά τόνισε ότι «είναι δημοσίως γνωστές» οι απαγορεύσεις της για τους πλόες στη Μαύρη Θάλασσα, χωρίς διακρίσεις και εξαιρέσεις. Ασφαλώς, για πολλοστή φορά, αυτή η τακτική δεν συνάδει ούτε με τις βασικές υποχρεώσεις μιας χώρας που ενδιαφέρεται να ενταχθεί στην Ε.Ε. ούτε με την επίδειξη στοιχειώδους εκτίμησης και σεβασμού έναντι της συνδρομής που έχει παράσχει η Αθήνα στο Κίεβο καθ’ όλη τη διάρκεια του αιματηρού πολέμου.
Η ελληνική βοήθεια
Οι πλέον πρόσφατες εκτιμήσεις (εξαιρουμένων φορτίων και συναλλαγών που παραμένουν απόρρητες) αναφέρουν ότι η Ελλάδα έχει παράσχει απευθείας στρατιωτική βοήθεια σχεδόν 150 εκατομμυρίων ευρώ, με εκκρεμούσα την οικονομική αποζημίωση -κάποιου- μέρους αυτής από τους μηχανισμούς της Ε.Ε. Επιπλέον, η αξία του εξοπλισμού μέσω αγορών από τρίτες χώρες -για παραχώρηση στο Κίεβο από τις ίδιες- προσεγγίζει τα 300 εκατ. ευρώ. Υπολογίζεται (χωρίς πλήρη επιβεβαίωση λόγω απορρήτου) ότι περίπου ίδια είναι η αξία υλικών που θα δοθούν, πάλι μέσω αγορών από τρίτες χώρες, τους προσεχείς μήνες. Πρέπει δε να σημειωθεί ότι, από πολιτικής και πρακτικής-επιχειρησιακής πλευράς, οι αγορές μέσω τρίτων έχουν ίσως και μεγαλύτερη αξία. Το Κίεβο θα έπρεπε να ευγνωμονεί την Αθήνα, επειδή πρόκειται για υλικά σπανίζοντα στη διεθνή αμυντική αγορά και, ως εκ τούτου, ακόμα πιο πολύτιμα. Αλλα εξ αυτών είναι συμβατά με τα παλαιά συστήματα ανατολικής κατασκευής της Ουκρανίας και άλλα καλύπτουν «αναλώσιμα» για τα νεότερα δυτικά συστήματα σε μια περίοδο που, ως γνωστόν, οι αποθήκες των μελών του ΝΑΤΟ και των αμυντικών βιομηχανιών «έχουν αδειάσει λόγω μεγάλης ζήτησης».
Ερμηνείες και αποφάσεις
Οι ερμηνείες για την παγίωση της προσβλητικής συμπεριφοράς του Κιέβου είναι πολλές, λαμβάνοντας υπόψη εξίσου πολλά στοιχεία, όπως οι στενές σχέσεις Ουκρανίας – Τουρκίας και ο εκνευρισμός για την ελληνική άρνηση παραχώρησης Mirage, συστημάτων αεράμυνας και 200 πυραύλων Patriot. Και -ίσως το σημαντικότερο- ο στενός κύκλος του κ. Ζελένσκι, προφανώς, κατέγραψε τη μαχητικότητα του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη υπέρ του ναυτιλιακού κλάδου (που μάλλον δεν έχει επιδείξει σε κανένα άλλο θέμα από την αρχή της θητείας του) κατά τη διαπραγμάτευση της 21ης δέσμης κυρώσεων της Ε.Ε. τον περασμένο Ιούλιο.
Η στάση του Κιέβου δεν πρόκειται, ασφαλώς, να μεταβάλει την πολιτική της ελληνικής κυβέρνησης εντός του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε. υπέρ της Ουκρανίας και κατά της Ρωσίας, αλλά προκαλεί εύλογο προβληματισμό για την ιεράρχηση των προτεραιοτήτων. Η Αθήνα είναι λογικό να ασχολείται περισσότερο με το «καλώδιο» ή άλλα θέματα με την Τουρκία, με τα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας και τη διάσταση απόψεων Ε.Ε. και ΗΠΑ έναντι του κ. Ζελένσκι. Κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αυτής της εβδομάδας, ο κ. Μητσοτάκης αναμένεται να συναινέσει στις προτάσεις της Κομισιόν (προστασία από υβριδικές απειλές, οικονομικές συνεισφορές των «27» για τις ανάγκες της Ουκρανίας ως τα τέλη του 2026 και ολόκληρο το 2027, εξεύρεση νέων πόρων), αλλά το κύριο ζητούμενο είναι ο περιορισμός -στο μέτρο του δυνατού- του κόστους που πληρώνουν η εθνική οικονομία και ο μέσος πολίτης.
