Η πρώτη ημέρα της Συνόδου Κορυφής της ΕΕ χαρακτηρίστηκε από απόλυτη σύγχυση και έντονες διπλωματικές τριβές, με τις συζητήσεις πίσω από τις κλειστές πόρτες να μην αποφέρουν καμία απολύτως συμφωνία στα κρίσιμα μέτωπα της ενέργειας και του νέου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού. Στο μικροσκόπιο του διεθνούς Τύπου, και ειδικότερα του Politico, μπαίνουν οι χειρισμοί του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, τον οποίο Ευρωπαίοι διπλωμάτες δεν δίστασαν να χαρακτηρίσουν έως και «διπρόσωπο» ή «ανεπαρκή».
Το ρεπορτάζ του Politico αποτυπώνει το μέγεθος της δυσαρέσκειας, υπογραμμίζοντας: «στη σύνοδο κορυφής της Πέμπτης ο Κόστα —ο οποίος, σε αντίθεση με τις περισσότερες από τις ισχυρές προσωπικότητες της σημερινής ΕΕ, είναι σοσιαλιστής— δέχθηκε την πιο έντονη κριτική από τότε που ανέλαβε την προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, σχεδόν πριν από δύο χρόνια. Η δυσαρέσκεια επικεντρώθηκε στον τρόπο με τον οποίο χειρίστηκε δύο διαφορετικές διαπραγματεύσεις, σχετικά με τον περιορισμό των τιμών της ενέργειας και τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ».
Οι προσδοκίες των κυβερνήσεων για ουσιαστική πρόοδο προκειμένου να στηριχθούν τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά απέναντι στην κρίση διαβίωσης εξανεμίστηκαν. Το Politico διαπιστώνει πως «οι κυβερνήσεις ήλπιζαν ότι και στις δύο συζητήσεις θα σημειωνόταν πρόοδος κατά τη διάρκεια της διήμερης συνόδου, η οποία επρόκειτο να συνεχιστεί την Παρασκευή. Αντί γι’ αυτό, το αποτέλεσμα ήταν, στην καλύτερη περίπτωση, ένα αδιέξοδο και, στη χειρότερη, η διεύρυνση των διαιρέσεων. Και όλα αυτά έπειτα από 14 ώρες συζητήσεων, με ελάχιστα απτά αποτελέσματα».
Η σύγκρουση για το ETS2 και το χάσμα Μερτς – Μελόνι
Το μεγάλο «αγκάθι» των διαπραγματεύσεων αποδείχθηκε η ευρωπαϊκή πολιτική για τους ρύπους. Σύμφωνα με πηγές του μέσου, «στη σύνοδο της Πέμπτης κυριάρχησαν οι συζητήσεις που κατέληξαν σε αδιέξοδο σχετικά με τη δεύτερη φάση του συστήματος τιμολόγησης των εκπομπών άνθρακα της ΕΕ, γνωστού ως ETS2. Η αντιπαράθεση για το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών —τόσο για το υφιστάμενο σύστημα όσο και για τη δεύτερη εκδοχή του, η οποία έχει ήδη θεσμοθετηθεί και θα επιβάλει τιμή στις εκπομπές άνθρακα από τη θέρμανση και τις μεταφορές από το 2028— βάλτωσε τόσο πολύ, ώστε ο Κόστα αναγκάστηκε να ακυρώσει την προγραμματισμένη συνέντευξη Τύπου της συνόδου και να αναβάλει τη συνέχιση των συνομιλιών για μετά το δείπνο, καθώς η κατάσταση είχε γίνει “χάος”».
Η κατάσταση εκτραχύνθηκε όταν τέθηκαν αντιμέτωπα δύο ισχυρά μπλοκ χωρών. Όπως αναφέρει το δημοσίευμα: «Ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, εξοργισμένος με αυτό που το Βερολίνο θεωρούσε αδιαλλαξία της Ιταλίδας ομολόγου του, Τζόρτζια Μελόνι, βρέθηκε στο επίκεντρο έντονων διαπραγματεύσεων. Από τη μία πλευρά βρέθηκε ένας συνασπισμός αποτελούμενος από τη Γερμανία, την Ισπανία, τη Γαλλία, την Πορτογαλία, τις σκανδιναβικές χώρες και την Ολλανδία και από την άλλη ένα ανυποχώρητο μπλοκ με επικεφαλής την Ιταλία και τη συμμετοχή της Ουγγαρίας, της Τσεχίας, της Σλοβακίας και της Πολωνίας, των χωρών που είναι γνωστές ως Ομάδα του Βίσεγκραντ (V4). Η Ρώμη και οι χώρες της V4 επιθυμούσαν την αναβολή του ETS2 από την ΕΕ, λόγω της επιβάρυνσης που θα προκαλούσε στους λογαριασμούς ενέργειας, σύμφωνα με πέντε διπλωμάτες».
Σφοδρά παράπονα: «Παράλογο χάος» και συγκρίσεις με Μισέλ – Τουσκ
Πολλοί ηγέτες φέρονται να δυσαρεστήθηκαν σφόδρα με τον Κόστα, καθώς «παρότι τα συμπεράσματα που είχαν προετοιμαστεί πριν από τη σύνοδο δεν προέβλεπαν καμία επανεξέταση του ETS2, οι χώρες επιχείρησαν να ανατρέψουν την κατάσταση μέσα στην αίθουσα της συνόδου, φέρνοντας τον Κόστα σε δύσκολη θέση».
Ευρωπαίος διπλωμάτης περιέγραψε στο Politico τη διαμάχη ως ένα «παράλογο χάος» που προκάλεσε «τεράστια απογοήτευση», τονίζοντας: «Συνέχισαν απλώς να προωθούν τα ιταλικά προσχέδια, αγνοώντας κείμενα που είχαν κατατεθεί νωρίτερα από άλλους, σαν να μην κατανοούσαν τις πολιτικές αποχρώσεις ολόκληρης της συζήτησης για το ETS». Άλλη πηγή σημείωσε ότι ο πρόεδρος «έχασε τον έλεγχο της αίθουσας», μη μπορώντας να διαχειριστεί τις απανωτές τροπολογίες.
Μοιραία, δεν έλειψαν οι συγκρίσεις με τους προκατόχους του. Διπλωμάτης εκτίμησε πως ο Κόστα τα πήγε «χειρότερα από τον Σαρλ Μισέλ», ενώ έτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος επεσήμανε πως «υπάρχει απογοήτευση επειδή τα πράγματα δεν αντιμετωπίζονται με λίγο πιο τουσκικό τρόπο», αναφερόμενος στην αποτελεσματικότερη περίοδο του Ντόναλντ Τουσκ.
Το ρήγμα Βορρά-Νότου στον προϋπολογισμό και οι υπερασπιστές του Κόστα
Η αμφισβήτηση επεκτάθηκε και στις διαπραγματεύσεις για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, με τις χώρες του Βορρά να κατηγορούν τον επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για μεροληψία υπέρ του Νότου. Διπλωμάτης από τα αποκαλούμενα «φειδωλά» κράτη ανέφερε αιχμηρά: «Ο Κόστα, προσωπικά και πολιτικά, ανήκει στο άλλο στρατόπεδο». Οι πιέσεις πλέον στρέφονται στην έκτακτη σύνοδο για τον προϋπολογισμό που έχει οριστεί για τις 26 Νοεμβρίου.
Παρ’ όλα αυτά, υπήρξαν και φωνές στήριξης, με χαρακτηριστικότερη αυτή του Βέλγου πρωθυπουργού, Μπαρτ ντε Βέβερ, που αντέτεινε: «Ο Κόστα αποφεύγει τις διαπραγματεύσεις για τη διατύπωση των κειμένων που βρίσκονται στο τραπέζι, κάτι που συνέβαινε συνεχώς επί του προκατόχου του και εκνεύριζε αφάνταστα τους πάντες, επειδή καταλήγαμε να είμαστε εδώ μέχρι τις τρεις το πρωί συζητώντας για συλλαβές, κόμματα και λέξεις, χωρίς να μπορούμε το επόμενο πρωί να διακρίνουμε πλέον τη διαφορά».
Στο ίδιο μήκος κύματος, άλλοι διπλωμάτες απέρριψαν τις ευθύνες του προέδρου, ρίχνοντας τα βέλη στην ιταλική πλευρά: «Δεν ήθελε να ξανανοίξει τα συμπεράσματα. Η V4 και η Ιταλία ήταν αυτές που το έκαναν», ανέφερε πηγή, καταλήγοντας: «Δεν βλέπω τι διαφορετικό θα μπορούσε να είχε κάνει».
