Κράτος-Καιάδας για τα ατομα με αναπηρία

Πόρτες κλειστές σε δομές φροντίδας, προσβλητική μεταχείριση σε επιτροπές πιστοποίησης και υπηρεσίες που μετατρέπουν την άσκηση δικαιωμάτων σε δοκιμασία είναι μερικά μόνο από όλα όσα αντιμετωπίζουν ατομα με αναπηρία, σύμφωνα με την ειδική έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη για το 2025. Τα ευρήματα εκθέτουν με τον πιο ωμό τρόπο τους αρμόδιους φορείς, αφού πίσω από τις νομοθετικές προβλέψεις παραμένουν αποκλεισμοί που αφήνουν ανθρώπους με αυξημένες ανάγκες και τις οικογένειές τους να αναζητούν μόνοι λύσεις.

Ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η εικόνα στις δομές κοινωνικής φροντίδας. ΚΔΑΠμεΑ και Κέντρα Διημέρευσης Ημερήσιας Φροντίδας καταγράφονται να απορρίπτουν ή να αποπέμπουν ανηλίκους και ενηλίκους με υψηλές ανάγκες υποστήριξης ή έντονες διαταραχές συμπεριφοράς, επικαλούμενα επιστημονική κρίση. Ανθρωποι που χρειάζονται περισσότερη φροντίδα βρίσκονται έτσι εκτός υπηρεσιών που προορίζονται ακριβώς για τη στήριξή τους.

Οι περιορισμοί χρηματοδότησης που συνδέονται με ελάχιστες παρουσίες επιβαρύνουν περαιτέρω τις οικογένειες. Η κρατική εποπτεία αλλά και η ευθύνη των φορέων λειτουργίας δεν μπορούν να εξαντλούνται στην τήρηση διοικητικών προϋποθέσεων, όταν το αποτέλεσμα είναι ο αποκλεισμός των πλέον ευάλωτων ατόμων. Αντίστοιχα, τραπεζικά εμπόδια και απαιτήσεις προσκόμισης ευαίσθητων ιατρικών δεδομένων προσθέτουν ταλαιπωρία στην ήδη δύσκολη καθημερινότητα των γονέων.

Στα ΚΕΠΑ οι αυξανόμενες αναφορές για τη συμπεριφορά ορισμένων γιατρών αποκαλύπτουν ακόμα και περιστατικά ιδιαίτερα προσβλητικής μεταχείρισης. Παρά τη στελέχωση του Ειδικού Σώματος Ιατρών και την εκπαίδευση από τον e-ΕΦΚΑ, η καθυστέρηση του Κώδικα Δεοντολογίας και η απουσία εξειδικευμένων κριτηρίων αξιολόγησης αφήνουν κενά στον πειθαρχικό έλεγχο. Οι καταγγελίες δεν αρκεί να συγκεντρώνονται χωρίς αποτελεσματικά εργαλεία διερεύνησης.

Ούτε η ψηφιοποίηση εξασφαλίζει αυτομάτως ισότιμη εξυπηρέτηση. Η έλλειψη εξοπλισμού και ψηφιακών δεξιοτήτων εμποδίζει την πρόσβαση σε παροχές, όπως ο κοινωνικός τουρισμός. Η δυνατότητα εξ αποστάσεως ταυτοποίησης για πιστοποίηση κινητού αποτελεί βελτίωση, αλλά αναδεικνύει παράλληλα πόσο αναγκαίες είναι διαδικασίες προσαρμοσμένες στις πραγματικές δυνατότητες των πολιτών. Στον τομέα των μετακινήσεων, θετικά βήματα αποτελούν η πλαστική κάρτα αναπηρίας στα μέσα μεταφοράς και η αποδοχή της για ατελή διέλευση διοδίων στη σύμβαση του ΒΟΑΚ.

Καταγράφονται, επίσης, η κατάργηση της απαίτησης πιστοποίησης διά βίου αναπηρίας για απαλλαγή από τέλη ταξινόμησης και η δρομολόγηση επιστροφών αχρεωστήτως καταβληθέντων τελών κυκλοφορίας. Ωστόσο, παρωχημένα κριτήρια εξακολουθούν να αποκλείουν τους δικαιούχους από τα δελτία στάθμευσης.

Σε ό,τι αφορά την απασχόληση των ατόμων με αναπηρία, παραμένουν εμπόδια και κίνδυνοι έμμεσων διακρίσεων, ειδικά στο κομμάτι της τηλεργασίας. Το εξωιδρυματικό επίδομα παραμένει εκτεθειμένο σε κατασχέσεις, ενώ καθυστερήσεις εμφανίζονται στην κατ’ οίκον αποστολή φαρμάκων υψηλού κόστους του ΕΟΠΥΥ. Το κόστος αυτών των παραλείψεων δεν είναι αφηρημένο, αντίθετα μεταφέρεται στον οικογενειακό προϋπολογισμό, στον χρόνο των φροντιστών και στη δυνατότητα συμμετοχής στην κοινωνική ζωή.