Προσβολές Κιέβου προς όσους δεν τον αναγνωρίζουν

Προκλητική παρέμβαση που οξύνει τις διαιρέσεις στους κόλπους της Ορθοδοξίας αποτελεί η νέα ανάρτηση του μητροπολίτη Κιέβου Επιφανίου, ο οποίος, αντί να επιδιώξει την προσέγγιση με τις Εκκλησίες που δεν αναγνωρίζουν την Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας, επιλέγει να τις χαρακτηρίσει «σύγχρονους ψευδάδελφους». Η φρασεολογία αυτή προκαλεί έντονο προβληματισμό, καθώς υπονομεύει το πνεύμα ενότητας και αδελφοσύνης που οφείλει να διακρίνει τις σχέσεις μεταξύ των κατά τόπους Ορθόδοξων Εκκλησιών.

Επικαλούμενος το περιστατικό της Αντιόχειας, όταν ο Απόστολος Παύλος έλεγξε τον Απόστολο Πέτρο, ο Επιφάνιος επιχειρεί να δικαιολογήσει τη στάση του απέναντι στο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων και άλλες Εκκλησίες. Υποστηρίζει ότι ακόμη και οι επικεφαλής των ιστορικών Πατριαρχείων μπορούν να σφάλλουν, αποδίδοντας στη δική του Εκκλησία τον ρόλο εκείνης που αντιστέκεται στα λάθη τους. Με αυτόν τον συλλογισμό, ωστόσο, μετατρέπει μια σύνθετη εκκλησιαστική διαφωνία σε αντιπαράθεση με βαρύτατους χαρακτηρισμούς, χωρίς να συμβάλλει στην αποκατάσταση της κοινωνίας.

Η χρήση του όρου «ψευδάδελφοι» είναι ιδιαίτερα προσβλητική, καθώς οι Πατέρες της Εκκλησίας προτάσσουν την ταπείνωση, τη διάκριση και την αποφυγή της αλαζονείας. Η διαφωνία για το ουκρανικό εκκλησιαστικό ζήτημα δεν μπορεί να επιλύεται με εκφράσεις που στιγματίζουν όσους έχουν διαφορετική θέση. Αντίθετα, τέτοιες αναφορές ενισχύουν την πόλωση και απομακρύνουν την προοπτική ενός ουσιαστικού διαλόγου.

Η αυτοκεφαλία που παραχώρησε το Οικουμενικό Πατριαρχείο το 2019 εξακολουθεί να διχάζει την Ορθοδοξία. Το Πατριαρχείο Μόσχας δεν αναγνωρίζει την Εκκλησία του Επιφανίου, ενώ ούτε το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων έχει αναγνωρίσει την αυτοκεφαλία της. Αντίστοιχες επιφυλάξεις διατηρούν και άλλες κατά τόπους Εκκλησίες, μεταξύ των οποίων οι Εκκλησίες της Σερβίας και της Πολωνίας, ενώ η στάση των υπολοίπων διαφέρει ως προς την αναγνώριση και την εκκλησιαστική κοινωνία. Στο Αγιον Ορος έχουν επίσης καταγραφεί διαφορετικές προσεγγίσεις και επιφυλάξεις για το ζήτημα.

Παράλληλα, οι επικριτές του Επιφανίου επισημαίνουν τις στενές σχέσεις της εκκλησιαστικής ηγεσίας του Κιέβου με την πολιτική εξουσία του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, αμφισβητώντας την ανεξαρτησία των επιλογών της. Οι αιτιάσεις αυτές, ωστόσο, δεν αναιρούν την ανάγκη συγκεκριμένης τεκμηρίωσης. Η νέα παρέμβαση του Επιφανίου προσθέτει ακόμη ένα επεισόδιο στην εκκλησιαστική αντιπαράθεση, με την επιθετική γλώσσα να απομακρύνει, αντί να φέρνει πιο κοντά, τις Ορθόδοξες Εκκλησίες.