Πώς μπορεί να εξηγηθεί η εμμονή της Γερμανίας γύρω από μια εμμονή της Γερμανίας γύρω από μια ανελαστική δημοσιονομική πολιτική στην Ε.Ε.
Στον «Economist» της 9ης – 15ης Μαΐου υπήρξε ένα εξαιρετικό άρθρο γύρω από την Υψηλή Οικονομική Κουλτούρα που διαπερνά τον γερμανικό μηχανισμό λήψης αποφάσεων. Ενα τέτοιο άρθρο είναι σημαντικό γιατί τοποθετεί τον διάλογο σε ορθολογικό επίπεδο δίνοντας το θεωρητικό πλαίσιο της όλης συζήτησης, ένα δεδομένο που το ξεχνάμε στην Ελλάδα εμμένοντας σε «εκ των έσω πληροφορίες» [sic] ή σενάρια συνωμοσίας.
Οπως αναφέρεται, το γερμανικό οικονομικό μοντέλο αναπτύχθηκε πρωτογενώς κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου με κεντρικό πρόσωπο τον οικονομολόγο Βάλτερ Εουκεν. Η σχολή σκέψης του Εουκεν αντιδρούσε απέναντι στον ασφυκτικό κρατικό οικονομικό σχεδιασμό των ναζί και της ΕΣΣΔ, αλλά δεν αποδεχόταν και το αγγλοσαξονικό φιλελεύθερο μοντέλο του laissez faire ούτε τον κεϊνσιανισμό. Το γερμανικό μοντέλο, που έμελλε να ενισχυθεί κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών του Ψυχρού Πολέμου στο εσωτερικό της Δυτικής Γερμανίας, έλαβε την ονομασία ordoliberalism – συντεταγμένος φιλελευθερισμός.
Σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή χρειάζεται μια ισχυρή κυβέρνηση, που να παρέχει ένα πλαίσιο κανόνων οι οποίοι θα επιτρέπουν στην ελεύθερη οικονομία όρους καλύτερης λειτουργίας. Τρεις είναι οι θεμέλιοι λίθοι του ordoliberalism: Α) Ισχυρή κρατική παρέμβαση απέναντι σε ολιγοπώλια που επηρεάζουν την πορεία της εθνικής οικονομίας. Β) Αυστηρή νομισματική πολιτική που επικεντρώνεται στη διάσταση της νομισματικής σταθερότητας. Γ) H αρχή του Haftung, η αυστηρή απόδοση ευθυνών – πολιτικών, νομικών αλλά και ηθικών σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, στην περίπτωση που παρουσιάζει συσσώρευση χρεών. Η προσέγγιση αυτή έχει επιτυχώς χαρακτηριστεί από τον Μάριο Ντράγκι ως μια οργανωμένη ηθική φιλοσοφία, ενώ ο Μάικλ Μπούρντα, Αμερικανός οικονομολόγος στο πανεπιστήμιο Χούμπολτ του Βερολίνου, δηλώνει σχετικά στον Economist: «Ο συντεταγμένος φιλελευθερισμός δεν είναι καθόλου πρακτικός. Είναι θρησκεία».
Μέσα από αυτό το πλαίσιο μπορεί να εξηγηθεί η εμμονή της Γερμανίας γύρω από μια ανελαστική δημοσιονομική πολιτική στο εσωτερικό της Ευρώπης. Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει και εμείς επιτέλους να βγάλουμε εκτός του εθνικού αφηγήματος ιδεοληψίες και σενάρια συνωμοσίας περί οργανωμένου ανθελληνισμού εκ μέρους του Βερολίνου. Η συζήτηση πρέπει να επικεντρωθεί με πρωτοβουλία ειδικών, πολιτικών επιστημόνων και οικονομολόγων σε πανευρωπαϊκό επίπεδο στο ότι η προσέγγιση του ordoliberalism όχι μόνο δεν προσφέρει στην Ε.Ε. μια σταθερή πορεία, αλλά έχει ήδη οδηγήσει όλους, εκτός της Γερμανίας -ακόμα και κράτη όπως η Ολλανδία, η Αυστρία και η Φινλανδία-, σε κοινωνική εξουθένωση και αναπτυξιακή ξηρασία. Κι αυτό γιατί από τη μια η γερμανική προσέγγιση δεν επιτρέπει στο κράτος να πάρει εμπρός μέσα από πρωτοβουλίες κεϊνσιανικής προσέγγισης, αλλά ούτε και ενισχύει την ελεύθερη οικονομία, αφού δεν επιτρέπει αναπτυξιακές πρωτοβουλίες laissez faire.
Η Ευρώπη βρίσκεται εγκλωβισμένη σε μια γερμανικού τύπου ηθική προσέγγιση περί της ολιστικής άρνησης απέναντι στο λάθος και στο δικαίωμα στην αποτυχία, ενώ σήμερα -περισσότερο από ποτέ- χρειάζεται μια προσέγγιση που θα στηρίζεται στο ευέλικτο και αισιόδοξο δόγμα του «Εκατό φορές θα καταρρεύσω – Εκατόν μία φορές θα σηκωθώ». Μια αρχή που οφείλουμε να την εντάξουμε και στο ημέτερο συλλογικό μας αφήγημα επιδεικνύοντας ευελιξία, αντοχή και προσήλωση στον στόχο, ο οποίος είναι μια Ελλάδα με συνειδησιακό κοσμοπολιτισμό, στον πυρήνα του δυτικού κόσμου, που θα πατά δυνατά στα πόδια της.
Σπύρος Λίτσας
