Οι ηγέτες των κομμάτων της αντιπολίτευσης στάθηκαν στο ύψος των περιστάσεων με τις ενωτικές δηλώσεις τους για το Κυπριακό μετά τις κατ’ ιδίαν συναντήσεις με τον πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα, διαψεύδοντας τους φόβους για εσωτερική διχόνοια στην Αθήνα ή -ακόμα χειρότερα- για διάσταση απόψεων με τη Λευκωσία. Ωστόσο ούτε εθνική στρατηγική χαράχθηκε πραγματικά, όπως θα γινόταν μέσω της σύγκλησης του Συμβουλίου Αρχηγών υπό τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ούτε και κανείς εκ των αρχηγών ή ο πρωθυπουργός (που είναι ο κυρίως υπεύθυνος) διαφώτισε την κοινή γνώμη με σαφείς θέσεις. Ολοι αναφέρθηκαν στα σχεδόν αυτονόητα της αποχώρησης των κατοχικών στρατευμάτων, της κατάργησης του συστήματος εγγυήσεων και της διασφάλισης του ευρωπαϊκού κεκτημένου, αλλά απέφυγαν να ανοίξουν τα χαρτιά τους επί της ουσίας και των ζωτικών λεπτομερειών.
Κανείς δεν μπήκε στον κόπο ή δεν ανέλαβε την πολιτική ευθύνη να διευκρινίσει αν μιλάμε για χρονοδιάγραμμα αποχώρησης του τουρκικού στρατού 10-15 ετών (όπως απαιτεί η Αγκυρα) ή λιγότερων ετών (όπως φέρεται ότι αποδέχεται ο Κύπριος Πρόεδρος Νίκος Αναστασιάδης) ή μόνο λίγων μηνών (όπως κρίνει το υπουργείο Εξωτερικών βάσει μελέτης του ΓΕΕΘΑ).
Ουδείς ξεκαθάρισε αν η κατάργηση των εγγυήσεων θα οδηγήσει σε άλλο σύστημα με πρωτοκαθεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και υποστήριξη από τις (τέως) εγγυήτριες δυνάμεις και τις δύο Κοινότητες της Κύπρου. Ούτε και όρισε αν το ευρωπαϊκό κεκτημένο θα εφαρμόζεται και σε θέματα διακυβέρνησης με αποκλεισμό της ιδέας της εκ περιτροπής προεδρίας Ελληνοκυπρίου – Τουρκοκυπρίου ή αν αυτή γίνεται αποδεκτή, όπως αποφεύγει να διαψεύσει ο κύριος Αναστασιάδης, με τη στήριξη διάφορων αφελών στην Αθήνα.
Τώρα, υπό την προϋπόθεση ότι η διαδικασία της Γενεύης θα συνεχιστεί τις επόμενες εβδομάδες και μήνες, η ελλαδική ηγεσία θα ήταν χρήσιμο να αξιοποιήσει τη σχετική άνεση χρόνου, για να ξεκαθαρίσει τι είδους λύση επιθυμεί. Δεν είναι δυνατόν αρκετά στελέχη όλων των κομμάτων να αναπαράγουν, χωρίς σωφρονισμό από τις ηγεσίες τους, την εύκολη καραμέλα (όποιου δεν γνωρίζει το Κυπριακό) περί «ιστορίας χαμένων ευκαιριών».
Η συγκεκριμένη φράση του Ευάγγελου Αβέρωφ παρερμηνεύεται εξόφθαλμα, καθώς αφορούσε μόνον τις προ του 1974 προτεινόμενες λύσεις (κυρίως το σχέδιο Ατσεσον) και όχι τις συζητούμενες μετά την τουρκική εισβολή ή μετά την ανακήρυξη του ψευδοκράτους το 1983, οπότε ισχύει το ακριβώς αντίθετο! Μέχρι πρότινος η ελληνική πλευρά ξανάρχιζε τη διαπραγμάτευση από χειρότερο σημείο, όχι επειδή το εκάστοτε προηγούμενο σχέδιο ήταν καλό, αλλά λόγω δικών της, όλο και μεγαλύτερων, υποχωρήσεων. Μοναδική εξαίρεση, χαρακτηριστικό παράδειγμα διαφορετικής πορείας και απόδειξη ότι -ακόμα και σε καιρούς κρίσης- η ελληνική εξωτερική πολιτική έχει ιδέες και ευελιξία, είναι η σημερινή (διακομματικά αποδεκτή) απαίτηση για κατάργηση των εγγυήσεων και του στρατιωτικού επεμβατικού δικαιώματος των τριών εγγυητριών δυνάμεων.
Τέτοια πρόβλεψη δεν υπήρχε στο Σχέδιο Ανάν (που όριζε μακρά παραμονή των κατοχικών δυνάμεων), οπότε η διαπραγμάτευση άρχισε τώρα από καλύτερο σημείο και αποδεικνύεται μύθος η θεωρία ότι -μετά το 1974- κάθε προηγούμενη λύση είναι καλύτερη. Παράλληλα, η πολιτική ηγεσία της χώρας αποφεύγει να τοποθετηθεί δημόσια και να ευαισθητοποιήσει την κοινή γνώμη επί όσων πολύ δύσκολων έρχονται στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Η τακτική όλων των φορέων εξουσίας της Αγκυρας -και όχι μόνον του προέδρου Ρ. Τ. Ερντογάν- προοιωνίζεται μεγάλες αναταράξεις. Και, δυστυχώς, ούτε για την αντιμετώπιση του Προσφυγικού – Μεταναστευτικού και την προστασία του Αιγαίου ή της Θράκης αρκούν οι γενικόλογες δηλώσεις, όπως οι προχθεσινές για το Κυπριακό.
Αλέξανδρος Τάρκας
*Εκδότης του περιοδικού «Αμυνα & Διπλωματία» και σύμβουλος ξένων εταιριών μελέτης επιχειρηματικού ρίσκου για τη ΝΑ Ευρώπη
