Το ηχηρό μήνυμα κατά της χρήσης σεξουαλικής βίας ως όπλο πολέμουΑπό τη
Βάσω Κόλλια
Ενα ξεχωριστό βραβείο Νόμπελ Ειρήνης δόθηκε φέτος. Ενα Νόμπελ ενάντια στη σεξουαλική κακοποίηση ως όπλο πολέμου. Τιμήθηκαν ο γυναικολόγος Ντένις Μουκουέγκε από το Κονγκό και η Γιαζίντι Νάντια Μουράντ για τις προσπάθειές τους κατά της χρήσης της σεξουαλικής βίας ως όπλο πολέμου. Στις ένοπλες συγκρούσεις υπάρχουν απώλειες που εξακολουθούμε να θεωρούμε «φυσικές» ή και «αναπόφευκτες» σε αυτή την ακραία αντικοινωνική κατάσταση. Μία από αυτές είναι η σεξουαλική βία απέναντι στον άμαχο πληθυσμό, κατά κύριο λόγο σε γυναίκες και κορίτσια. Θεωρείται μάλιστα τόσο «αυτονόητο» επακόλουθο της σύγκρουσης, που πιθανότατα αποδίδεται σε κάποιον αόριστο, άγραφο κώδικα του πολέμου, που ακολουθεί την ανθρωπότητα από τη δημιουργία της.
Παρ’ όλα αυτά, σήμερα διαθέτουμε ένα σαφές κανονιστικό πλαίσιο που δεσμεύει τη διεθνή κοινότητα, απαγορεύοντας τη σεξουαλική βία στις ένοπλες συγκρούσεις. Οι βάσεις του πλαισίου αυτού τέθηκαν ήδη από τον περασμένο αιώνα με τις Συμβάσεις της Γενεύης και τα συμπληρωματικά πρωτόκολλα, και εξειδικεύθηκαν αργότερα με ψηφίσματα και διακηρύξεις των Ηνωμένων Εθνών.
Η Ελλάδα ήταν από τις πρώτες χώρες που υπέγραψαν τη Διακήρυξη Δέσμευσης για τον Τερματισμό της Σεξουαλικής Βίας στις Ενοπλες Συγκρούσεις. Βεβαίως, τα ψηφίσματα και οι δηλώσεις δέσμευσης της διεθνούς κοινότητας δεν επαρκούν για να επιλύσουν το πρόβλημα. Οπως καταγγέλλουν τα Ηνωμένα Εθνη, σήμερα η σεξουαλική βία σε γυναίκες και κορίτσια χρησιμοποιείται συνειδητά, ολοένα και περισσότερο, ως τακτική πολέμου. Χρησιμοποιείται από τους ενόπλους για να ταπεινώσουν, να κυριαρχήσουν, να ενσπείρουν τον φόβο, να διαλύσουν ή και να προκαλέσουν βίαιη μετεγκατάσταση πολιτών που ανήκουν σε μία κοινότητα ή εθνοτική ομάδα.
Οι κοινωνίες μας αποστρέφουν σταθερά το βλέμμα από τις υποχρεωτικές ανθρωποθυσίες γυναικών και κοριτσιών, σε έναν ακήρυχτο πόλεμο, χωρίς καμία μεγαλοπρέπεια, χωρίς ηθική δικαίωση για κανέναν. Οι επιπτώσεις της σεξουαλικής βίας στις ένοπλες συγκρούσεις είναι δραματικές: Καταστρέφονται άτομα, οικογένειες, ολόκληρες κοινότητες. Εμποδίζονται οι προσπάθειες να επιτευχθεί ειρήνη, διαιωνίζονται η διαμάχη και η δυστυχία, ταλαιπωρώντας και τις επόμενες γενεές.
Η σεξουαλική βία στις ένοπλες συγκρούσεις αποτελεί ένα συνειδητό ειδεχθές έγκλημα όχι μόνο απέναντι στη γυναίκα, αλλά στην ανθρωπότητα. Και όπως κάθε έγκλημα, μπορεί και αυτό να αντιμετωπιστεί, να τιμωρηθεί, να προληφθεί. Η εφαρμογή του νομικού πλαισίου είναι το πρώτο βήμα, ώστε οι δράστες να πάψουν να αισθάνονται ασφαλείς. Ακόμη ένα απαραίτητο βήμα είναι η ειδική εκπαίδευση των ενόπλων δυνάμεων και των σωμάτων ασφαλείας, ειδικά σε περιοχές που υποφέρουν από ένοπλες συγκρούσεις.
Η ενίσχυση της θέσης των γυναικών στην κοινωνική, την οικονομική και την πολιτική ζωή δημιουργεί ισχυρά αναχώματα αντιστάσεων στην κοινωνία. Οι νέες συνθήκες αποκατάστασης της τάξης και της ασφάλειας που οικοδομούνται σε κοινωνίες συγκρούσεων θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες των γυναικών και των παιδιών τους, και να δημιουργούν συμμαχίες με τους άνδρες και τα αγόρια.
