Νέα δεδομένα δημιούργησε η «αιφνιδιαστική» στροφή της Γερμανίας και ειδικότερα της Α. Μέρκελ υπέρ της παραμονής της χώρας μας στην ευρωζώνη. Για αρκετούς εγχώριους πολιτικούς παράγοντες και δημοσιολογούντες επρόκειτο για κεραυνό εν αιθρία, αφού όλα έδειχναν δρομολογημένα προς την αντίθετη κατεύθυνση και ως εκ τούτου η Ελλάδα όφειλε να δώσει τον «υπέρ πάντων» αγώνα για να αποτρέψει τη μοιραία εξέλιξη.
Η πραγματικότητα αποδείχθηκε βέβαια διαφορετική και δεν εξέπληξε όσους παρακολουθούν με προσοχή τα ευρωπαϊκά δρώμενα, ενώ στο εσωτερικό της χώρας μας αυτοί που αποσυντονίστηκαν περισσότερο δεν ήταν άλλοι από τους «προθύμους» και τους εμφανιζόμενους συχνά πιο τροϊκανούς από την τρόικα.
Η εξέλιξη αυτή συνέπεσε πάντως με την κορύφωση των διαπραγματεύσεων για τα νέα άγρια μέτρα των (τουλάχιστον) 11,9 δισ. ευρώ μεταξύ των εκπροσώπων των δανειστών και της ελληνικής κυβέρνησης. Ετσι, μεταβλήθηκε αυτομάτως το φόντο, υπό το οποίο οι δύο πλευρές έκαναν τις συζητήσεις τους, επηρεάζοντας ταυτόχρονα και τη δυναμική τους. Ενώ δηλαδή η τρόικα κατέφτασε στην Αθήνα με την απειλή αποπομπής της Ελλάδας να επικρέμαται, στην πορεία ο εκβιασμός αυτός ακυρώθηκε, καθώς μεσολάβησε το νέο «μήνυμα» από το Βερολίνο. Ωστόσο, κάποιοι από τους εδώ συμμετέχοντες στις διαπραγματεύσεις συνέχισαν να συμπεριφέρονται (μόνο λόγω «κεκτημένης ταχύτητας») σαν να βρίσκεται η χώρα μας αντιμέτωπη με το εκτελεστικό απόσπασμα.
Με δεδομένη βέβαια την πάγια τακτική της απόλυτης πίεσης από τη γερμανική πλευρά, το ερώτημα που προέκυψε είναι γιατί το Βερολίνο «βιάστηκε» να κάνει γνωστή, μέσω του «Spiegel», την αλλαγή γραμμής.
Μπορούσε να περιμένει την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων στην Αθήνα και την ψήφιση των νέων μέτρων, ώστε χωρίς να έχει μεσολαβήσει καμιά «χαλάρωση» να παρουσιάσει, στη συνέχεια, τη νέα στρατηγική του. Τουναντίον, το έγκυρο γερμανικό περιοδικό έσπευσε να προαναγγείλει (δίχως να διαψευστεί, αντιθέτως ακολούθησαν έμμεσες επιβεβαιώσεις από τον Σόιμπλε και τους «δορυφόρους» του Βερολίνου) ότι ενώ «μέχρι πρόσφατα η Μέρκελ ήταν πρόθυμη να αφήσει την Ελλάδα να πέσει αν δεν εκπληρώσει τις δεσμεύσεις της, στο μεταξύ το ρίσκο μιας εξόδου της Ελλάδας από την ευρωζώνη έχει καταστεί πάρα πολύ μεγάλο». Κι έτσι η Γερμανίδα καγκελάριος έκανε «μια αξιοσημείωτη στροφή» και «η έκθεση της τρόικας, που ξεκίνησε την περασμένη εβδομάδα τους ελέγχους της, αναμένεται σε κάθε περίπτωση να είναι τέτοια, που να μπορεί η Ελλάδα να παραμείνει στην ευρωζώνη». Μάλιστα, το περιοδικό πρόσθετε ότι «όταν ο Ελληνας πρωθυπουργός Σαμαράς βρέθηκε πρόσφατα στο Βερολίνο, δεν του ξεκαθάρισαν πόσο έχει αλλάξει η εκτίμηση των Γερμανών. Αντ’ αυτού η Μέρκελ ανακοίνωσε σε εσωτερικές συνομιλίες ότι θα πρέπει να συνεχιστεί η άσκηση “μέγιστης πίεσης”, προκειμένου εκείνος να εφαρμόσει τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις».
«Στην καγκελαρία φοβούνται ότι μια έξοδος της Ελλάδας από την ευρωζώνη θα μπορούσε να προκαλέσει ένα φαινόμενο ντόμινο παρόμοιο με εκείνο της χρεοκοπίας της Lehman το 2008» είναι η εξήγηση του «Spiegel» για τη στροφή της κυρίας Μέρκελ. Μια άλλη συναφής αλλά πιο προωθημένη εκδοχή ψύχραιμων παρατηρητών είναι ότι το Βερολίνο άρχισε να διαπιστώνει με ανησυχία ότι η κρίση πλησιάζει και τη Γερμανία. Με βάση τα στοιχεία, θεωρείται πολύ πιθανό η παράταση της αβεβαιότητας για το ευρώ να πλήξει μετά το δεύτερο εξάμηνο του 2012 και τη γερμανική οικονομία με ο,τι μπορεί να συνεπάγεται αυτό για την τύχη της κυρίας Μέρκελ στις εκλογές του 2013.
Ο φόβος αυτός πρέπει να συνδυαστεί και με μια δεύτερη αβεβαιότητα που προϋπήρχε. Οπως προκύπτει -σύμφωνα με έγκυρες πληροφορίες- και από την επιχειρηματολογία που παρουσιάστηκε ενώπιον του Συνταγματικού Δικαστηρίου, όσον αφορά τον μηχανισμό στήριξης ESM, δεν υπάρχουν ασφαλή στοιχεία που να δείχνουν αν οικονομικά κοστίζει περισσότερο στη Γερμανία η έξοδος ή η διάσωση της Ελλάδας.
Σε κάθε περίπτωση πάντως, από τη στιγμή που το Βερολίνο επισφράγισε τη στροφή του, έγινε φανερό ότι η ελληνική πλευρά αποκτούσε περισσότερες διαπραγματευτικές δυνατότητες απέναντι στους εκπροσώπους της τρόικας. Αυτό παρασκηνιακά διαμόρφωσε στο εσωτερικό και των τριών κομμάτων που στηρίζουν την κυβέρνηση έναν οριζόντιο διαχωρισμό και ενίσχυσε τις δυνάμεις και τα στελέχη που θέλουν πιο σθεναρή στάση και επιμονή στις όποιες κόκκινες γραμμές είχαν απομείνει, ιδιαίτερα σε θέματα απολύσεων, αλλαγών στα εργασιακά και στις νέες περικοπές μισθών και συντάξεων.
Αντίθετα, ένιωσαν να «αδειάζονται» από τις εξελίξεις (στις οποίες ήρθε να προστεθεί και η δήλωση της Κρ. Λαγκάρντ για την ανάγκη «χαλάρωσης» απέναντι στην Ελλάδα) εκείνοι που είχαν ταχθεί ανεπιφύλακτα με την πλευρά των δανειστών, λειτουργώντας ενίοτε και ως εκφραστές τους. Νωπές είναι ακόμη οι δηλώσεις από ελληνικά χείλη που συντηρούσαν τις απαράδεκτες απειλές ότι η χώρα μας συνεχίζει να κινδυνεύει με χρεοκοπία και ότι, αν δεν εφαρμόσει στο ακέραιο τις απαιτήσεις του προγράμματος, θα δει την έξοδο της ευρωζώνης. Ορισμένοι, όπως και ο ίδιος ο υπουργός Οικονομικών Γ. Στουρνάρας, είχαν επενδύσει μάλιστα και πολιτικά σε αυτήν τη στάση ευελπιστώντας ότι με ένα «μεταρρυθμιστικό» προφίλ θα μπορέσουν να έχουν ρόλο στις εξελίξεις και στο νέο σκηνικό που τείνει να διαμορφωθεί.
Κάνουν ότι δεν βλέπουν αυτό που κατάλαβε ακόμα κι ο Τόμσεν
Ενώ ο κ. Τόμσεν και οι άλλοι εκπρόσωποι της τρόικας αντιλήφθηκαν αμέσως ότι πνέει άλλος άνεμος από την πλευρά των «αφεντικών» τους, ορισμένοι από τους εδώ συνομιλητές τους έδειχναν με τον τρόπο τους να τους ζητούν να παραμείνουν σκληροί και αδιάλλακτοι, ώστε να νομιμοποιείται και η δική τους στάση. Ολα αυτά, εν όψει της σύνταξης της έκθεσης από την τρόικα την ώρα που όμως έγινε επισήμως πια γνωστό από το Eurogroup στη Λευκωσία ότι οι αποφάσεις για την Ελλάδα θα είναι πολιτικές. Αλλωστε και γι’ αυτή την περίφημη έκθεση της τρόικας και το πώς πραγματικά συντάσσεται, το δημοσίευμα του «Spiegel» ήταν αποκαλυπτικό: «Ο εξωραϊσμός θα μπορούσε να επιτευχθεί με την αγαπημένη για τους οικονομολόγους μέθοδο “top-down”, κατά την οποία οι παράμετροι ενός μοντέλου αλλάζουν μέχρι τελικά να επιτευχθεί το επιθυμητό αποτέλεσμα. Ο πυρήνας της έκθεσης της τρόικας είναι η “ανάλυση της βιωσιμότητας του χρέους”, η οποία υπολογίζει υπό ποιες προϋποθέσεις θα φτάσει το ελληνικό χρέος στο ανεκτό όριο του 120% του ΑΕΠ. Οι λογαριασμοί ωστόσο είναι κάθε άλλο παρά μια επιστημονικά ακριβής πρόγνωση. Αρκεί να αλλάξει κανείς μια παράμετρο κι αμέσως θα έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Οι ειδικοί της τρόικας είναι εξασκημένοι σ’ αυτό. Τον Φεβρουάριο, όταν το Eurogroup αποφάσισε το τελευταίο ελληνικό πρόγραμμα, έκαναν λογαριασμούς επί τέσσερις ώρες, για να φτάσουν σε ένα επίπεδο χρέους της τάξης του 120%. Πρόκειται για άσκηση, που εύκολα μπορεί να επαναληφθεί».
