«Η φτώχεια είναι ο γονέας της επανάστασης και του εγκλήματος» είχε πει ο Αριστοτέλης και μπορεί στην Ελλάδα του Μνημονίου επανάσταση να μην έχει γίνει, ωστόσο εγκλήματα γίνονται κάθε μέρα. Και δεν αναφερόμαστε στις δολοφονίες που διαπράττονται με σκοπό τις ληστείες, που είναι καθημερινές ειδήσεις στα αστυνομικά δελτία, αλλά στους φόνους που κάνουν άνθρωποι της διπλανής πόρτας, διότι ξεσπούν πάνω στην οικογένειά τους την οργή που έχει συσσωρευτεί από το άγχος που προκαλούν τα χρέη και η ανεργία.
Οι ειδικοί γνωρίζουν ότι ο κυρίαρχος ψυχοπιεστικός παράγοντας, που είναι η παρατεταμένη οικονομική κρίση, έχει ξυπνήσει τα πιο βάρβαρα και πρωτόγονα ένστικτα του ανθρώπου. Μάλιστα, βλέπουν ότι η ενδοοικογενειακή βία, που εκφράζεται με ξυλοδαρμούς, βιασμούς, σοβαρούς τραυματισμούς, λεκτική βία και οικονομικό εκβιασμό, αλλά και η παιδική παραβατικότητα έχουν χτυπήσει κόκκινο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της παραφροσύνης που ζουν πολλοί άνθρωποι, εξαιτίας της ψυχολογικής πίεσης που τους ασκείται μέσα στο ασφυκτικά οικονομικό πλαίσιο που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια, είναι το άγριο φονικό στο Αγρίνιο, που πάγωσε το πανελλήνιο. Ο γιος μαχαίρωσε τη μητέρα του γιατί του ζήτησε στις δύο τα ξημερώματα να κλείσει την τηλεόραση και να πάει για ύπνο, καθώς το πρωί θα έγραφε στις Πανελλαδικές. Επίσης, η δολοφονία της 39χρονης στο Πόρτο Γερμενό από τον 26χρονο φίλο της, που την έπνιξε με τα χέρια του και την πέταξε σε ένα χωράφι.
Ακόμα όμως και οι σχεδόν 3.000 αυτοκτονίες που έχουν καταγράφει τα χρόνια του Μνημονίου, από το 2010 έως σήμερα, χαρακτηρίζονται «περιστατικά ακραίας βίας κατά του εαυτού μας», όπως λέει στην «κυριακάτικη δημοκρατία» ο δρ Κωνσταντίνος Αλεξανδρόπουλος, πρόεδρος της Ενωσης Επαγγελματιών Ψυχιάτρων και διευθυντής της Ψυχιατρικής Κλινικής του Νοσοκομείου Ευαγγελισμός.
«Είναι γεγονός αναμφισβήτητο ότι η αφόρητη οικονομική πίεση είναι ο κυρίαρχος ψυχοπιεστικός παράγοντας που καταβάλλει το μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού μας» αναφέρει ο κ. Αλεξανδρόπουλος και προσθέτει: «Μέσα σε τρία χρόνια οι άνθρωποι έχουν δει τη ζωή τους να ανατρέπεται. Επεσαν έξω στον οικογενειακό τους προγραμματισμό γιατί έμειναν άνεργοι, έβαλαν λουκέτα στα μαγαζιά τους, έχασαν ή κινδυνεύουν να τους πάρουν οι τράπεζες τα σπίτια τους, πουλάνε για ένα κομμάτι ψωμί τις περιουσίες τους, με συνέπεια εκατομμύρια άνθρωποι όχι μόνο να μην μπορούν να πληρώσουν τα χρέη τους, αλλά ούτε να ζήσουν. Η φτώχεια τούς έκλεψε την περηφάνια και την αξιοπρέπεια!»
Είναι λογικό, μέσα σε αυτό το «τοξικό οικονομικό πλαίσιο», οι Ελληνες να νιώθουν οργισμένοι, αδικημένοι, εξαπατημένοι, προδομένοι και να θέλουν να ξεσπάσουν: «Υπάρχει η έκφραση “economic depression”, δηλαδή “οικονομική κατάθλιψη”. «Οι οικονομολόγοι χρησιμοποιούν έναν καθαρά ψυχιατρικό όρο για να δείξουν τις τραγικές συνέπειες της οικονομικής κρίσης σε ολόκληρη την κοινωνία» εξηγεί ο κ. Αλεξανδρόπουλος και επισημαίνει ότι «η Πολιτεία έπρεπε να είχε δημιουργήσει ήδη ένα επιτελικό δίκτυο με εξειδικευμένους επιστήμονες, που θα ενημερώνουν για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης αλλά και της διαχείρισης του θύμου στα σχολεία, στους δήμους, στους αθλητικούς συλλόγους κ.α. Να υπάρχουν κέντρα όπου οι άνθρωποι να απευθύνονται στον ψυχίατρο για να αξιολογηθεί το είδος και η ένταση του θύμου του. Και αυτό γιατί άτομα που έχουν ψυχολογική ευαισθησία μπορεί κάτω από αυτές τις άσχημες οικονομικές συνθήκες να αναπτύξουν ψυχολογική διαταραχή είτε κάνοντας κακό στον εαυτό τους είτε στους άλλους».
Η φτώχεια φέρνει γκρίνια και ξεσπάσματα βίας
Σε πρόσφατη ερεύνα που διενεργήθηκε από την Εταιρία Μελέτης Ανθρώπινης Σεξουαλικότητας και το Ανδρολογικό Ινστιτούτο με θέμα «Η Ελλάδα της κρίσης και το Μνημόνιο» αποκαλύπτεται ότι οι άνεργοι άνδρες νιώθουν «οικονομικά ευνουχισμένοι», με συνέπεια να ξεσπούν στις συντρόφους τους.
Τα κρούσματα βίας, σωματικής, σεξουαλικής και λεκτικής, έχουν αυξηθεί κατά 47% μόλις τους τελευταίους μήνες στη χώρα μας, με συνέπεια τρεις στις 10 Ελληνίδες να έχουν ζήσει τον εφιάλτη του ξυλοδαρμού από τον σύντροφό τους.
Πρωταγωνιστές είναι συνήθως άνεργοι άνδρες λίγο μετά την ηλικία των 40, άνδρες με έντονο εργασιακό στρες, με πιεστικές οικονομικές υποχρεώσεις, αλλά και με «ψαλιδισμένη» σεξουαλική δραστηριότητα, καθ’ ομολογίαν των συντρόφων τους που απάντησαν στην τηλεφωνική έρευνα.
Αναλυτικότερα, οι άνδρες χρησιμοποιούν λεκτική βία σε ποσοστό 72%, ενώ το 59% εκβιάζει οικονομικά τις συντρόφους του και το 55% τις ταπεινώνει σεξουαλικά. Ακολουθούν οι ξυλοδαρμοί σε ποσοστό 23%, οι βιασμοί 18% και η πρόκληση σοβαρών τραυμάτων στο 8%.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το οικονομικό προφίλ των ανδρών που εκδήλωσαν βία έναντι των συντρόφων τους: Το 44% είναι άνεργοι, το 39% σε κακή οικονομική κατάσταση και μόνο το 17% είναι εύρωστοι οικονομικά.
Αξιοσημείωτο είναι ότι τα συνηθέστερα συναισθήματα που αναφέρουν οι άνδρες είναι: ανασφάλεια (61%), θυμός (50%), απογοήτευση (35%), φόβος (19%), αντίδραση (18%), θλίψη (8%).
Οι παιδοψυχολόγοι χτυπούν καμπανάκι για τις επιπτώσεις και στους ανηλίκους
Η μακροχρόνια ανεργία πλήττει την ψυχική υγεία και των παιδιών, υποστηρίζουν οι παιδοψυχολόγοι. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που στις μέρες μας είναι αυξημένα τα περιστατικά των ανηλίκων που… δεν κλείνουν μάτι εξαιτίας αϋπνίας ή έχουν μειωμένη απόδοση στα μαθήματα. Αυξημένα είναι και τα κρούσματα της ενδοσχολική βίας, όπως τονίζει στην «κυριακάτικη δημοκρατία» η ψυχολόγος – παιδοψυχολόγος και συγγραφέας Αλεξάνδρα Καππάτου. «Οι γονείς, εξαιτίας των οικονομικών προβλημάτων, δεν είναι ψυχικά διαθέσιμοι προς τα παιδιά τους. Δεν έχουν υπομονή να παίξουν και να ασχοληθούν με αυτά, με συνέπεια να μην καλύπτουν τις συναισθηματικές τους ανάγκες. Τα παιδιά το εκλαμβάνουν ως αδιαφορία και προσπαθούν πολλές φορές με άσχημους τρόπους να τους κεντρίσουν το ενδιαφέρον. Ετσι αναπτύσσουν εσωστρεφή ή επιθετική συμπεριφορά» είπε η κυρία Καππάτου και συμπλήρωσε: « Δυστυχώς αυτά τα περιστατικά τα βλέπουμε όλο και πιο συχνά».
Σύμφωνα με έρευνα που διενήργησε για λογαριασμό της UNICEF το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, οι συνθήκες οικονομικής κρίσης έχουν επιφέρει εκτόξευση της παραβατικότητας ανηλίκων. Ειδικότερα, καταγράφεται αύξηση κατά 58% όσον αφορά τα παιδιά από 9 έως 13 ετών, από το 2010 στο 2011, όπως συμπεραίνει η έρευνα. Ακόμη, σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη για το 2012, τα 2/3 των αμούστακων «κακοποιών» είναι Ελληνες και το 33,8% αλλοδαποί.
Ρίτα Μελά
