«Η χωρητικότητα των 10 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως του Νοτίου Διαδρόμου είναι πιθανώς μόνο η αρχή» έγραφε προ ημερών ο Αμερικανός πρέσβης Μάθιου Μπράιζα, ο οποίος επί χρόνια ασχολείται με το παιχνίδι των αγωγών στη νοτιοανατολική Ευρώπη, ως ένας από τους υποστηρικτές του Nabucco. Ο τελευταίος έχασε τη μάχη από τον αγωγό TAP, που διέρχεται από την Ελλάδα και την Αλβανία, προκειμένου να καταλήξει στην Ιταλία, αλλά ο Μπράιζα ανήκει στους αναλυτές που θεωρούν ότι το παιχνίδι με τον λεγόμενο Νότιο Διάδρομο μεταφοράς του φυσικού αερίου προς την Ευρώπη έχει μόλις ανοίξει. Τόσο ο Nabucco όσο και ο TAP είχαν σχεδιαστεί ώστε μέχρι τα μέσα της επόμενης δεκαετίας η χωρητικότητά τους να υπετριπλασιαστεί στα 30-35 δισ. κυβικά μέτρα.
Στόχος των Ευρωπαίων και των μετόχων του TAP δεν είναι μόνο η μεταφορά του φυσικού αερίου του Αζερμπαϊτζάν προς τη δυτική Ευρώπη, αλλά και η δημιουργία διαδρόμου για τη μεταφορά αερίου από τη Μέση Ανατολή (Ιράκ, Κατάρ κ.λπ.), καθώς και η συμμετοχή στη «μάχη» της ανατολικής Μεσογείου που τώρα ανοίγει, με το Ισραήλ, την Κύπρο και πιθανά ελληνικά κοιτάσματα. Οι Ευρωπαίοι, αλλά και οι Αμερικανοί, έχουν διαπιστώσει ότι ο Νότιος Διάδρομος δεν μπορεί να βασιστεί μόνο στο περιορισμένο φυσικό αέριο του Αζερμπαϊτζάν ώστε να απειλήσει τη ρωσική κυριαρχία στην Ευρώπη. Οι Δυτικοί γνωρίζουν ότι αν θέλουν να βάλουν τρικλοποδιά στο ρωσικό σχέδιο του αγωγού Southstream πρέπει ο Νότιος Διάδρομος να ενισχυθεί με φυσικό αέριο από τη Μέση Ανατολή και τον Περσικό Κόλπο. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι η πολύμηνη σφαγή στη Συρία συνδέεται με το γεγονός πως η χώρα αποτελεί σημαντικό κομμάτι του σχεδίου και η σημερινή της ηγεσία κοιτάζει προς το Ιράν και τη Ρωσία.
Ο Μπράιζα, χωρίς αναφορές στη Συρία, γράφει στο «Natural Gas Europe» ότι υπάρχουν πολλά «εάν» στο συγκεκριμένο σχέδιο, αλλά υποστηρικτικά έρχονται πρόσφατες δηλώσεις του κοινοτικού επιτρόπου Ενέργειας Γκ. Ετινγκερ. Ο Γερμανός επίτροπος υποστήριξε ότι η Ευρώπη χρειάζεται ένα ανεξάρτητο δίκτυο αγωγών (βασικός κορμός του οποίου μπορεί να είναι ο TAP) που θα φτάνει μέχρι την Ουκρανία, ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες της νοτιοανατολικής Ευρώπης, που εξαρτάται περισσότερο από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Ηδη προωθείται ο ελληνοβουλγαρικός αγωγός (Greece – Bulgaria Interconnector) από κοινοπραξία που συμμετέχει με 25% η ΔΕΠΑ, με 25% η ιταλική Edison και με 50% η βουλγαρική EAD. Ο αγωγός μπορεί να μεταφέρει στη Βουλγαρία φυσικό αέριο από τον TAP, ενώ στη συνέχεια το καύσιμο μπορεί να φτάσει μέχρι και την Ουγγαρία μέσω της υφιστάμενης διασύνδεσης Βουλγαρίας – Ρουμανίας (η οποία πρέπει να αναβαθμιστεί, ώστε να είναι σε θέση να διαχειριστεί τη μεταφορά φυσικού αερίου προς τις δύο κατευθύνσεις). Οι αναλυτές θεωρούν ότι το αζέρικο φυσικό αέριο μπορεί να φτάσει μέχρι την Αυστρία μέσω διασύνδεσης του ιταλικού δικτύου με τον κόμβο Baumgarten (εκεί θα κατέληγε ο Nabucco) με αξιοποίηση του αγωγού TAG.
Τόσο οι μέτοχοι του TAP όσο και οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αποφεύγουν να αναφερθούν επισήμως στην αξιοποίηση του Νοτίου Διαδρόμου για μεταφορά φυσικού αερίου από τη Μέση Ανατολή προς την Ευρώπη, επειδή γνωρίζουν ότι πρέπει πρώτα να επιλυθεί ένα δύσκολο γεωπολιτικό παζλ. Μια γεύση έχουν πάρει με όσα συμβαίνουν στο ιρακινό Κουρδιστάν το οποίο, σύμφωνα με εκτιμήσεις στελεχών της Κομισιόν, μπορεί να συνεισφέρει στην κάλυψη του TAP με 5-10 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως. Η τοπική κυβέρνηση του Κουρδιστάν και η ιρακινή κυβέρνηση βρίσκονται ήδη στα μαχαίρια με φόντο τα πολύτιμα κοιτάσματα, την ίδια στιγμή που υπάρχουν εκτιμήσεις για τεράστια αποθέματα φυσικού αερίου στο βόρειο Ιράκ (εκτιμώνται σε 6-8 τρισ. κυβικά μέτρα). Οι ισχυροί της παγκόσμιας αγοράς καυσίμων δεν περιμένουν να επιλυθούν οι εσωτερικές έριδες στο Ιράκ. Ηδη έχουν εγκατασταθεί σε περιοχές του Κουρδιστάν με στόχο τα τεράστια αποθέματα.
Η Συρία, η Τουρκία και το Ισραήλ
Η Συρία εμπλέκεται στον αγωγό Arab Gas Pipeline (AGP), μέσω του οποίου αιγυπτιακό φυσικό αέριο εξάγεται στη Μέση Ανατολή, με πιθανή επέκταση προς την Ευρώπη μέσω διασύνδεσης με το τουρκικό σύστημα αγωγών. Το καθεστώς Ασαντ δεν είχε κρύψει τις προθέσεις του για επέκταση του αγωγού AGP (που φτάνει σήμερα μέχρι τη Χομς) προς την Τουρκία και την Κύπρο, καθώς και σχέδια για ενίσχυσή του με φυσικό αέριο από το Ιράν και το Ιράκ, αλλά και το Αζερμπαϊτζάν. Στις 25 Ιουνίου 2011 είχε υπογράψει και συμφωνία με Ιράν και Ιράκ για την κατασκευή ενός νέου αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου (βαπτίστηκε Islamic Pipeline). Οι φίλα προσκείμενοι στον Ασαντ υποστηρίζουν ότι επιδίωκε να μετατρέψει τη Συρία σε κόμβο για τη μεταφορά φυσικού αερίου προς την Ευρώπη. Το Κατάρ, που φέρεται να προωθεί αντίστοιχο σχέδιο σε συνεργασία με την Τουρκία, δεν είδε με καλό μάτι τις πρωτοβουλίες του Ασαντ.
Το παζλ συμπληρώνεται με το Ισραήλ και την Κύπρο και τα σχέδια για την κατασκευή τερματικών σταθμών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), αλλά και αγωγού. Οι Ισραηλινοί δεν έχουν ακόμα ξεκαθαρίσει τη στάση τους για το θέμα του τερματικού LNG και του πιθανού αγωγού, αλλά οι Ευρωπαίοι (και φυσικά η ελληνική πλευρά) βλέπουν με καλό μάτι τη διασύνδεση των κοιτασμάτων της ανατολικής Μεσογείου με τον TAP.
Σκάκι συμφερόντων
«Ο Νότιος Διάδρομος μπορεί να επεκταθεί περαιτέρω, ώστε να συμπεριλάβει φυσικό αέριο από το Ισραήλ και την Κύπρο στην ανατολική Μεσόγειο, καθώς επίσης και από το Ιράκ και πιθανώς μια ημέρα από το Ιράν» γράφει ο Μ. Μπράιζα. Ο ίδιος θεωρεί ότι το άνοιγμα ενός τέταρτου διαδρόμου μεταφοράς φυσικού αερίου (οι υπόλοιποι τρεις είναι οι αγωγοί από Νορβηγία / Βόρεια Θάλασσα, από βόρεια Αφρική και από τη Ρωσία) είναι στρατηγικής σημασίας «όχι μόνο για την Ευρώπη, αλλά και για τη βορειοατλαντική συμμαχία ως σύνολο». Ομως, το παιχνίδι βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη.
Φώτης Κόλλιας
