Τι κοινό έχει ο Κενάν Ιμιρτζαλίογλου, γνωστός από τις τουρκικές τηλεοπτικές σειρές «Καρανταγί» και «Εζέλ», με τον στρατηγό Ιλκέρ Μπασμπούγ, τον πρώην επιτελάρχη των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων που καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη για την υπόθεση Εργκενεκόν στις αρχές της εβδομάδας;
Σε μια πρώτη ανάγνωση, απολύτως τίποτα. Ξετυλίγοντας όμως το κουβάρι της σύγκρουσης των ισλαμιστών με τους κεμαλιστές θα διαπιστώσει κανείς ότι οι δύο περιπτώσεις «συναντιούνται» στην γειτονιά Μπεσίκτας, στην ευρωπαϊκή πλευρά της Κωνσταντινούπολης, μια γειτονιά με κεμαλικές καταβολές, όπου ζουν κυρίως οι επικριτές του Ερντογάν. Σε αυτήν τη γειτονιά η τουρκική αστυνομία διεξήγαγε επί οκτώ μήνες έρευνα για κύκλωμα ναρκωτικών. Και σε αυτό το πλαίσιο συνελήφθησαν κάποιοι από τους πιο γνωστούς τηλεοπτικούς αστέρες της χώρας, όπως ο Ιμιρτζαλίογλου, ο Ενκίν Αλτάν Ντουζγιατάν από το «Σον», ο Ιλκέρ Αξούμ από το «Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής», η Νεχίρ Ερντογάν από το «Σον», ο Μουράτ Γιλντιρίμ από το «Ερωτας και τιμωρία», η Μπoυρτσίν Τερτζίογλου από το «Εζέλ». Εντελώς «τυχαία» όλοι συμμετείχαν στις διαδηλώσεις της πλατείας Ταξίμ και του πάρκου Γκεζί ενάντια στον Ερντογάν. Και το ίδιο «τυχαία» οι προσαγωγές τους έγιναν με διαφορά λίγων ημερών από την απόφαση του δικαστηρίου για την υπόθεση Εργκενεκόν, την πολύκροτη υπόθεση συνωμοσίας για την ανατροπή της ισλαμικής κυβέρνησης που δίχασε την τουρκική κοινωνία και πόλωσε την πολιτική ζωή του τόπου.
Ο πέλεκυς της Δικαιοσύνης ήταν βαρύς, Δικαιοσύνη αλά καρτ κατά τους επικριτές του κυβερνώντος AKP, που επιχειρεί να βάλει οριστικά την ταφόπλακα στους κεμαλιστές. Η ανακοίνωση των ποινών που επιβλήθηκαν στους 275 κατηγορουμένους για την υπόθεση Εργκενεκόν δεν προκάλεσε έκπληξη. Συνολικά 19 επιφανείς Τούρκοι, κορυφαίοι αξιωματούχοι του στρατού και του δημόσιου βίου, καταδικάστηκαν σε ισόβια, μεταξύ αυτών και ο πρώην αρχηγός ΓΕΕΘΑ Ιλκέρ Μπασμπούγ, ο οποίος κρίθηκε ένοχος «για απόπειρα καταστροφής της τουρκικής κυβέρνησης ή μερικής ή ολικής παρεμπόδισης της λειτουργίας της». Κάποιοι από τους κατηγορουμένους, ένας ιστορικός, απόστρατοι αξιωματούχοι του στρατού, δημοσιογράφοι και συγγραφείς καταδικάστηκαν σε ποινές φυλάκισης και κάθειρξης από έξι χρόνια έως ισόβια.
Ο απόστρατος συνταγματάρχης Αρίφ Ντογάν καταδικάστηκε σε ποινή κάθειρξης 47 ετών, ο πρώην διοικητής του στόλου της Βόρειας Θάλασσας Μεχμέτ Οτουζμπίρογλου καταδικάστηκε σε 20ετή ποινή κάθειρξης και ο δημοσιογράφος Ερόλ Μανίσαλι σε κάθειρξη εννέα ετών. Παράλληλα, τρεις βουλευτές της αντιπολίτευσης καταδικάστηκαν σε ποινές φυλάκισης από 12 έως 35 έτη. Το δικαστήριο αποφάσισε την αποφυλάκιση 17 καταδικασμένων, μεταξύ των οποίων είναι και ο Μεχμέτ Χαμπέραλ, ο οποίος είχε εκλεγεί βουλευτής του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος. Το δικαστήριο ανακοίνωσε τις αποφάσεις του ξεχωριστά για τον καθέναν από τους κατηγορουμένους, οι οποίοι αρνούνται τις κατηγορίες και έχουν εναποθέσει τις ελπίδες τους στην απόρριψη της απόφασης από το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο. Σε περίπτωση που υπάρξει απόρριψη, η δίκη θα επαναληφθεί. Η απόφαση προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων.
Το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα κάνει λόγο για κατασκευασμένες κατηγορίες με στόχο να φιμώσουν την αντιπολίτευση και να δαμάσουν το κοσμικό κατεστημένο. Ο ηγέτης του Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου χαρακτήρισε την ετυμηγορία «παράνομη από κάθε άποψη», προσάπτοντας στο δικαστήριο πολιτικές σκοπιμότητες ενορχηστρωμένες από την ισλαμική κυβέρνηση. Οσο για τις ίδιες τις ένοπλες δυνάμεις της Τουρκίας; Αυτές με ανακοίνωσή τους απηύθυναν κάλεσμα για «αυτοσυγκράτηση, υπομονή και ηρεμία», χωρίς ωστόσο να κρύψουν «τη βαθιά λύπη τους» για το αποτέλεσμα. Οι κυβερνώντες ισλαμιστές του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP), από την άλλη, πανηγύρισαν. Συγκεκριμένα, ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Εγκεμέν Μπαγίς χαρακτήρισε την ετυμηγορία «καλή εξέλιξη για τη δημοκρατία».
Η επιχείρηση «Βαριοπούλα» που είχε στόχο την πρόσκληση κρίσης με την Ελλάδα
Η ανακοίνωση των ετυμηγοριών «κλείνει» μια υπόθεση που μετρά χρόνια, από το 2007, όταν έγιναν οι πρώτες αποκαλύψεις για το σχέδιο Εργκενεκόν. Η κορύφωση της σύγκρουσης του κοσμικού κράτους που εκπροσωπούσαν οι στρατιωτικοί κεμαλιστές και του ισλαμικού κατεστημένου κορυφώθηκε όμως το 2010, όταν αποκαλύφθηκαν από την τουρκική εφημερίδα «Taraf» τα σχέδια της λεγόμενης επιχείρησης «Βαριοπούλα», η οποία παρουσιάστηκε ως μέρος της υπόθεσης Εργκενεκόν. Το σχέδιο «Βαριοπούλα» προέβλεπε δράση μιας ομάδας αξιωματικών των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων με στόχο να προκληθεί κρίση με την Ελλάδα και να επωφεληθεί από αυτήν η Αγκυρα. Το σχέδιο προέβλεπε κατάρριψη ελληνικού αεροσκάφους και εισβολή από το Αιγαίο και τον Εβρο, επιθέσεις σε τζαμιά, αλλά και δολοφονίες χριστιανών, με στόχο να δημιουργήσουν αναστάτωση για να προκαλέσουν έτσι επέμβαση του στρατού, που θα καλούνταν πλέον να αποκαταστήσει την… τάξη. Μέρος του σχεδίου ήταν επίσης η δολοφονία του Πατριάρχη Βαρθολομαίου. Toν Σεπτέμβριο του 2012 ο πέλεκυς της τουρκικής Δικαιοσύνης έπεφτε βαρύς για τους 365 αξιωματικούς του τουρκικού στρατού που εμπλέκονταν στην υπόθεση «Βαριοπούλα». Περισσότεροι από 170 κατηγορούμενοι καταδικάστηκαν σε 13 χρόνια έκαστος, ενώ μόνο 34 από τους 365 κατηγορουμένους αθωώθηκαν.
Η κατάληξη των δύο υποθέσεων είναι ένα κομμάτι των μεγάλων αλλαγών που γνώρισε η Τουρκία την τελευταία δεκαετία επί Ερντογάν. Ο άλλοτε πανίσχυρος τουρκικός στρατός αποδυναμώθηκε και η Τουρκία, που επί δεκαετίες πορευόταν υπό την ηγεσία του βαθέως κράτους, ανακτούσε και πάλι την οθωμανική της ταυτότητα. Πολλοί μιλούν για κυνήγι μαγισσών της κυβέρνησης Ερντογάν, στην προσπάθειά της να εξοντώσει όλους τους αντιπάλους της στο στρατόπεδο των κεμαλιστών. Τα τελευταία πέντε χρόνια όμως η υπόθεση Εργκενεκόν κατάφερε να διαλύσει την ψευδαίσθηση που είχαν κάποιοι ότι τους κυβερνούν μεταρρυθμιστές και προοδευτικοί, παρά την ισλαμική τους ταυτότητα.
Σήμερα, μετά και την ετυμηγορία του Εργκενεκόν και τις ταραχές της Κωνσταντινούπολης, η κυβέρνηση θεωρείται αυταρχική, κάτι που θα βρει μπροστά του ο πρωθυπουργός της Τουρκίας, ο οποίος συνειδητοποιεί ότι μόνο η αλματώδης οικονομική ανάπτυξη δεν αρκεί για να «βουλώσει» στόματα εντός και εκτός συνόρων.
Ο χαρισματικός και επικίνδυνα φιλόδοξος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει προκαλέσει πολλά ερωτήματα για τους στόχους και τις μεθόδους του, που διολισθαίνουν επικίνδυνα προς τον αυταρχισμό. «Ο Ερντογάν κατανοεί τη δημοκρατία με όρους πλειοψηφίας. Πιστεύει ότι με το 51% των ψήφων μπορεί να κυβερνά χωρίς κανέναν περιορισμό. Δεν θέλει ελέγχους και ισορροπίες» έλεγε πρόσφατα ο Ιλτέρ Τουράν, πολιτικός επιστήμονας στο πανεπιστήμιο Μπιλγκί στην Κωνσταντινούπολη. Η κυβέρνησή του έχει γίνει ο βασικός δεσμοφύλακας δημοσιογράφων και συγγραφέων της αντιπολίτευσης.
Θέλει να μετατραπεί σε «σουλτάνο»
Στόχος του Ερντογάν, μετά και το ξεκαθάρισμα των λογαριασμών με το βαθύ κράτος, είναι η αναθεώρηση του Συντάγματος για την εγκαθίδρυση μιας πιο ισχυρής προεδρίας, για την οποία θα είναι υποψήφιος. Το σχεδιαζόμενο συνταγματικό δημοψήφισμα στην Τουρκία θα μετατρέψει το κοινοβουλευτικό σύστημα σε προεδρικό και αυτό θα επιτρέψει στον Ερντογάν -η θητεία του οποίου ως πρωθυπουργού λήγει το 2015- να συνεχίσει να ηγείται της χώρας ως πρόεδρος μετά το 2014, οπότε έχουν προγραμματιστεί οι προεδρικές εκλογές.
Θα μεσολαβήσουν το φθινόπωρο και οι τοπικές εκλογές του Οκτωβρίου. Το AKP, παρά την αισιοδοξία του, γνωρίζει ότι οι τελευταίες εξελίξεις θα έχουν αντίκτυπο. Καταλυτικός παράγοντας θα είναι ο επιχειρηματικός κόσμος, καθώς και ένα μεγάλο κομμάτι της τουρκικής κοινωνίας που δεν κατοικεί στα βάθη της Ανατολίας, στο οποίο αρέσει η καλή ζωή αλλά και η ελευθερία του λόγου, και ασφυκτιά από το ισλαμικό καθεστώς.
Στέλλα Θεοδώρου
