Η Αμερικανική Ομοσπονδιακή Τράπεζα μοιάζει με τον πατέρα που ετοιμάζεται να τραβήξει τα χέρια του από το παιδί του που μαθαίνει ποδήλατο. Υπάρχει όμως ο κίνδυνος το παιδί να μην έχει μάθει ακόμα ισορροπία και έπειτα από λίγο να πέσει». Ετσι σχολίαζαν στις αρχές του καλοκαιριού οι «NYT» τις επόμενες κινήσεις του Μπεν Μπερνάνκι. Σήμερα ο μεγάλος φόβος στις παγκόσμιες αγορές είναι ένας. Οτι θα χρειαστούν λίγα μόλις λεπτά για να εξαφανιστεί η ανάπτυξη, ακόμη και η ισχνή, όσα και η ανακοίνωση του επικεφαλής της FED μετά τη συνεδρίαση στις 17-18 Σεπτεμβρίου. Από το «όχι» ή το «ναι» στη συνέχιση ενός νέου γύρου ποσοτικής χαλάρωσης θα εξαρτηθεί η επόμενη μέρα, όχι μόνο στις οικονομίες των αναπτυγμένων χωρών αλλά και στις οικονομίες των αναδυόμενων.
Ηδη ο πρόεδρος της FED έχει προϊδεάσει ότι δεν υφίσταται «επ’ ουδενί» μια «προκαθορισμένη πορεία» όσον αφορά την ασκούμενη νομισματική πολιτική, ακόμη κι αν και η πορεία της οικονομίας των ΗΠΑ, ιδίως η κατάσταση στο πεδίο της απασχόλησης, συνεχίζει να δικαιολογεί την πολιτική ποσοτικής χαλάρωσης. Ο ίδιος έχει ξεκαθαρίσει ότι το πρόγραμμα τόνωσης της οικονομίας με νομισματικά μέσα μπορεί να χαλαρώσει το 2014, εάν η ανάπτυξη παραμείνει σταθερή, όπως προβλέπεται. Ενώπιον της αμερικανικής Γερουσίας, ο Μπερνάνκι είχε αναφέρει ότι ο τερματισμός του προγράμματος ποσοτικής χαλάρωσης, ύψους 85 δισ. δολαρίων τον μήνα, δεν σημαίνει ότι η FED ετοιμάζεται να ακολουθήσει μια πιο σφικτή πολιτική, κάτι που θα σηματοδοτούσε πιθανόν την αύξηση των επιτοκίων της. Τα βασικά σημεία της πορείας της FED είναι η μείωση εντός του 2013 των τοποθετήσεων σε κρατικά ομόλογα και ο τερματισμός του έμμεσου τυπώματος χρήματος στα μέσα του 2014, εάν η οικονομία αναπτυχθεί με βάση τις προβλέψεις.
Από τι, όμως, εξαρτάται η απόφαση του Μπερνάνκι, ο οποίος έχει προκαλέσει με τις δηλώσεις του τη δυσαρέσκεια ακόμη και του προέδρου Μπαράκ Ομπάμα; Αυτό που κατά τους οικονομικούς αναλυτές έσωσε την Αμερική από βέβαιο όλεθρο μετά το 2008 και αποτέλεσε θέμα σύγκρουσης στην Ευρώπη για τον ρόλο της ΕΚΤ, το τύπωμα χρήματος, θα εξαρτηθεί από πολλούς παράγοντες, κυρίως όμως από τους δείκτες της αμερικανικής οικονομίας. Μέχρι στιγμής, η μεγάλη βουτιά που σημείωσαν οι παραγγελίες διαρκών αγαθών, τα κακά στοιχεία για το real estate αλλά και οι μετριοπαθείς ενδείξεις για ανάκαμψη στην αγορά εργασίας υποδηλώνουν ότι η απόφαση του επικεφαλής της Fed δεν θα είναι εύκολη.
Ο μεγαλοεπενδυτής Τζιμ Ρότζερς μιλώντας στο Reuters εκτιμά ότι τέλος του τυπώματος χρήματος από τις κεντρικές τράπεζες θα προκαλέσει «τεράστιο χάος». «Δεν έχουμε δει τίποτα ακόμα. Στα bear markets, οι αγορές σημειώνουν απώλειες 30-40% και οι επενδυτές εγκαταλείπουν. Δεν έχουμε δει ακόμα πανικό, τρόμο» λέει ο γκουρού των αγορών. Ο ίδιος προειδοποιεί ότι θα δούμε πανικό στις αγορές, όταν η «θάλασσα» του δωρεάν χρήματος που μοιράζουν οι κεντρικές τράπεζες τελειώσει. «Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία που όλες οι κεντρικές τράπεζες πλημμυρίζουν τις αγορές με τυπωμένο χρήμα. Όταν αυτό τελειώσει, θα επέλθει ένα τεράστιο χάος». Ο Ρότζερς προβλέπει δραματικές επιπτώσεις στις αγορές και από το σχεδιαζόμενο χτύπημα στη Συρία. Οπως λέει, οι ΗΠΑ είναι απελπισμένες να πάνε σε πόλεμο και, όταν αυτό γίνει, οι μετοχές θα πέσουν, ενώ το πετρέλαιο, οι τιμές των τροφίμων, των πρώτων υλών αλλά και του χρυσού θα ενισχυθούν. «Εχω στην κατοχή μου πετρέλαιο και χρυσό (…). Θα βγάλω πολλά χρήματα» λέει, προβλέποντας τεράστιες κινήσεις στο πετρέλαιο, καθώς, όπως προειδοποιεί, όσο καλά και εάν είναι σχεδιασμένο το χτύπημα, σε έναν πόλεμο κανείς δεν μπορεί να προβλέψει ακριβώς τις συνέπειες. Σε ό,τι αφορά τις αναδυόμενες οικονομίες, ο Ρότζερς εκτιμά ότι εκείνες που έχουν μεγάλα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών και εξαρτώνται από το εύκολο χρήμα της Fed για να τα καλύψουν, όπως είναι η Ινδία, η Ινδονησία και η Τουρκία, θα υποφέρουν.
Προβλέψεις για καινούργια κρίση και προβλήματα σε Ινδία, Βραζιλία και Τουρκία
Την ίδια ώρα ο Στίβεν Ροτς, επικεφαλής οικονομολόγος της Morgan Stanley, πρώην πρόεδρος της Morgan Stanley Asia και καθηγητής στο Yale, προειδοποιεί ότι η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται στα πρώτα στάδια μιας ακόμα κρίσης. Και πάλι, υπεύθυνη δεν είναι άλλη από τη FED, λέει ο Ροτς και εξηγεί: Καθώς η Fed επιχειρεί την έξοδό της από το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης (QE), δηλαδή από το πρωτοφανές πρόγραμμα τυπώματος χρήματος, πολλές αναδυόμενες οικονομίες που έως τώρα «έτρεχαν» βρίσκονται σε πολύ δύσκολη θέση. Νομίσματα και μετοχές σε Ινδία και Ινδονησία σημειώνουν βουτιά, με τη Βραζιλία, τη Ν. Αφρική και την Τουρκία να αποτελούν παράπλευρες απώλειες. «Η Fed επιμένει ότι δεν φταίει. Τηρεί την ίδια παράλογη θέση που έλαβε και στον απόηχο της μεγάλης κρίσης του 2008-2009, όταν επέμενε ότι η υπερβολικά χαλαρή νομισματική πολιτική δεν είχε καμία σχέση με τις φούσκες στα ακίνητα και τις πιστώσεις που παραλίγο να σπρώξουν τον πλανήτη στην άβυσσο» παρατηρεί ο οικονομολόγος και τονίζει ότι η Fed αυταπατάται.
Οι δείκτες της αμερικανικής οικονομίας, πάντως, προϊδεάζουν για αργή ανάκαμψη. Οι παραγγελίες για αγαθά που διαρκούν περισσότερα από τρία χρόνια (ψυγεία, αυτοκίνητα κ.λπ.) μειώθηκαν τον Ιούλιο κατά 7,3%, με το μεγαλύτερο πλήγμα να δέχονται οι παραγγελίες για αεροσκάφη και υπολογιστές. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη πτώση από τον Αύγουστο του 2012 και έπειτα από αύξηση 3,9% τον Ιούνιο. Οι αναλυτές περίμεναν μείωση 4%. «Πρόκειται για ακόμα ένα στοιχείο που προϊδεάζει για αργή ανάκαμψη» δηλώνει στο Bloomberg ο Eric Teal, επικεφαλής επενδύσεων της First Citizens BancShares Inc, που διαχειρίζεται 5 δισ. δολάρια. «Με δεδομένο ότι η στάση της Fed εξαρτάται από τα μακροοικονομικά στοιχεία, πιστεύω ότι τα επιχειρήματα υπέρ της σύσφιξης της νομισματικής πολιτικής μειώνονται». Πλέον, όλα τα βλέμματα στρέφονται στα στοιχεία του Αυγούστου για την αγορά απασχόλησης, που θα ανακοινωθούν στις 6 Σεπτεμβρίου και που δεν αναμένεται να δώσουν την ισχυρή ένδειξη που χρειάζεται η Fed για να επιμείνει η Fed στο σχέδιο για μείωση του τυπώματος χρήματος.
Το χρήμα της Fed, όμως, δεν συνδέεται μόνο με τις αναπτυγμένες οικονομίες. Οπως λέει ο Ροτς, χωρίς το τύπωμα χρήματος το λεγόμενο «hot money» δεν θα είχε πλημμυρίσει τις αναδυόμενες αγορές. Δεν είναι τυχαίο ότι, από τη στιγμή που η αμερικανική FED προανήγγειλε το τέλος του φθηνού χρήματος, άρχισε η μαζική εκροή κεφαλαίων από τις αναπτυσσόμενες οικονομίες.
Η πορεία ανάπτυξης
Οι αναπτυσσόμενες οικονομίες γνώρισαν τα τελευταία χρόνια ραγδαία οικονομική ανάπτυξη. Οι λεγόμενες BRIC (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία και Κίνα) πενταπλασίασαν το ΑΕΠ τους σε διάστημα μιας δεκαετίας, αλλά δεν εκμεταλλεύτηκαν τα χρόνια της ραγδαίας ανάπτυξης για να δρομολογήσουν σημαντικές μεταρρυθμίσεις. «Οι αναδυόμενες οικονομίες μπορεί να νιώθουν τώρα τις επιπτώσεις της ώρας της αλήθειας, για τη FED όμως είναι ένοχες, γιατί δεν αντιμετώπισαν τις δικές τους ανισορροπίες τις ημέρες του εύκολου χρήματος. Αλλά και η Fed είναι εξίσου ένοχη, εάν όχι περισσότερο, γιατί ενορχήστρωσε αυτή την αποτυχημένη πολιτική εξαρχής» λέει ο Στίβεν Ροτς.
Στέλλα Θεοδώρου
