Σιτοφύλακες, μετρονόμοι, γυναικονόμοι και πρυτάνεις στην αρχαία Αθήνα, ιππείς, αρμόσυνοι και εμπέλωροι στην αρχαία Σπάρτη, αγορανόμοι σε Κρήτη, Δήλο, Εφεσο και Αλικαρνασσό και έφοροι, επιμελητές κρουνών και φύλακες λιμένων σχεδόν σε όλες τις ελληνικές πόλεις.
Οι… πρόγονοι της σημερινής Αστυνομίας, ένα πλήθος ομάδων που φρόντιζαν για τη διασφάλιση της τάξης, την καθαριότητα, την προστασία των ηθών, την πρόληψη δημόσιων ατυχημάτων και την τήρηση των αγορανομικών κανόνων, έκαναν την εμφάνισή τους στον ελλαδικό χώρο ήδη τον 5ο αιώνα π.Χ. και είχαν τα δικά τους ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, που διαμορφώνονταν με βάση τη φύση του πολιτεύματος, την εποχή, τις ανάγκες των κατοίκων και τις συνθήκες που επικρατούσαν σε κάθε πόλη.
Οι αστυνομικές Αρχές «γεννήθηκαν» στην αρχαία Αθήνα, που διένυε τότε μια περίοδο ακμής και μεγαλείου, και βρίσκονταν υπό την εποπτεία του Αρείου Πάγου. Σταδιακά στην αθηναϊκή πολιτεία καθιερώθηκαν σώματα ασφαλείας όπως οι αστυνόμοι, οι οποίοι που έκαναν περιπολίες στους δρόμους, οι μετρονόμοι, αγορανόμοι, σιτοφύλακες και επιμελητές εμπορίου που επιτηρούσαν την αγορά και το εμπόριο, ο πολέμαρχος που επέβλεπε τη συμπεριφορά των ξένων, οι πρυτάνεις που φρουρούσαν τη Βουλή και την Εκκλησία του Δήμου, και οι περίπολοι, υποχρεωτικά στρατευμένοι νέοι, ηλικίας 18 – 20 ετών, που ζούσαν στα φρούρια της Αττικής και προστάτευαν την πόλη από τυχόν επιθέσεις.
Το σπαρτιατικό σύστημα
Στην αρχαία Σπάρτη, όπου ο κοινωνικός βίος ήταν πιο περιορισμένος, καταγράφονται λιγότερες ομάδες. Το σπαρτιατικό σύστημα ήταν χωρισμένο σε τέσσερις βασικές κατηγορίες (γενική αστυνομία, αστυνομία των ηθών, αστυνομία της αγορανομίας και αστυνομία γενικής ασφάλειας), ενώ τα σημαντικότερα όργανα ασφαλείας ήταν οι έφοροι, οι ιππείς, οι παιδονόμοι και οι αρμόσυνοι. Οι έφοροι ήταν μέλη μιας επιτροπής με πολύ μεγάλη εξουσία, που εκλέγονταν κάθε χρόνο από τους ενήλικες Σπαρτιάτες και εκτελούσαν χρέη δικαστή σε όλες τις αστικές και εγκληματικές υποθέσεις. Εκτός των άλλων καθηκόντων τους, ήταν και σωματοφύλακες του βασιλιά, τίτλος που θεωρούνταν ύψιστη τιμή, τόσο σε καιρό ειρήνης όσο και κατά τη διάρκεια πολεμικών συγκρούσεων.
Για την εκτέλεση των αποφάσεων των εφόρων ήταν υπεύθυνοι οι ιππείς, ένα σώμα 300 επίλεκτων πολιτών. Οι παιδονόμοι είχαν την επίβλεψη των νέων, ενώ οι αρμόσυνοι φρόντιζαν για την ευκοσμία των γυναικών και ασχολούνταν με αδικήματα όπως η πορνεία, οι βιασμοί, οι αποπλανήσεις και οι απαγωγές. Αλλες υπηρεσίες ήταν οι εμπέλωροι και οι αγρονόμοι, που λειτουργούσαν σαν αγορανομικά όργανα και επιτηρούσαν τις καλλιέργειες, καθώς και οι επί της κρυπτείας τεταγμένοι, που είχαν την εποπτεία των ειλώτων. Μέτρα για τους είλωτες λάμβανε η αστυνομία γενικής ασφάλειας, που έφτανε στο σημείο να τοποθετεί σε καίρια πόστα στα δάση οπλισμένους ενήλικες, οι οποίοι σκότωναν εν ψυχρώ διερχόμενους σκλάβους.
Γυναικονόμοι
Αστυνομικές Αρχές υπήρχαν σχεδόν σε όλες τις πόλεις της αρχαίας Ελλάδας, χωρίς όμως να έχουν τα ίδια καθήκοντα και την ίδια οργάνωση με τα σώματα ασφαλείας της Αθήνας και της Σπάρτης. Ενδεικτικά, στην Κνίδο, στη Συρία, στη Ρόδο, στην Τήνο και στις Συρακούσες χρησιμοποιούσαν αστυνόμους. Στη Δήλο, στην Κάρυστο και στο Ηράκλειο της Συρίας είχε καθιερωθεί ο θεσμός των σιτώνων ή σιταγερτών, στην Ανδανεία, στη Μαγνησία και στο Γάμβριο της Περγάμου εκείνος των γυναικονόμων, ενώ σε πολλές περιοχές είχαν αυξημένες αρμοδιότητες οι επιμελητές κρουνών, που φρόντιζαν για την καθαριότητα των πηγών και τη διανομή του νερού.