Αν η αχανής Κίνα διαθέτει κάποιο σπάνιο είδος ζώου, που συμβολίζει τη δική της μοναδικότητα και επιβλητική παρουσία στο διεθνές διπλωματικό στερέωμα, αυτό είναι δίχως άλλο το μεγαλόσωμο πάντα. Οι Κινέζοι το γνωρίζουν αυτό πολύ καλά, από την εποχή κιόλας της αυτοκράτειρας Γου Τζετιάν (625-705 μ.Χ.), η οποία είχε δωρίσει ένα ζευγάρι από τις εμβληματικές αρκούδες στον Ιάπωνα αυτοκράτορα. Ηδη από τότε οι ηγεμόνες της χώρας του κόκκινου δράκου καλλιεργούσαν διεθνείς επαφές βασισμένες σε έναν προσωπικό κώδικα εμπιστοσύνης και τιμής, που επισφραγιζόταν με τέτοιες σπάνιες προσφορές. Στη σύγχρονη εποχή αυτού του είδους η λογική έχει γίνει γνωστή ως «διπλωματία των πάντα». Χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιας προσφοράς ως «επιστέγασμα» της έναρξης μιας εποχής πιο στενών διμερών σχέσεων ήταν το δώρο δύο γιγαντιαίων πάντα, των Λινγκ-Λινγκ και Χσιγκ-Χσινγκ από τον Μάο Τσε Τουνγκ στον Ρίτσαρντ Νίξον, μετά την ιστορική επίσκεψή του στην Κίνα το 1972.
Πριν από λίγο καιρό, μία έρευνα από το πανεπιστήμιο της Οξφόρδης υποστήριζε ότι η «διπλωματία των πάντα» έχει μπει σε μια νέα φάση, με την Κίνα να χρησιμοποιεί πιο ξεκάθαρα, αλλά και πιο συχνά, τα συμπαθή ζώα για να «σφραγίσει» εμπορικές και εξαγωγικές συμφωνίες. Και να δείξει τις προτιμήσεις και τις αντιρρήσεις της στη διεθνή πολιτική σκακιέρα με έναν έμμεσο -όπως ταιριάζει στην ιδιοσυγκρασία της- πλην σαφή τρόπο. Οι ερευνητές εξηγούν ότι η σύνδεση των πάντα με το εμπόριο ξεκίνησε αρχικά τη δεκαετία του ’80, ύστερα από σειρά οικονομικών μεταρρυθμίσεων, αλλά και με την αύξηση των αναγκών της χώρας σε ξένο συνάλλαγμα. «Ξαφνικά χρειαζόταν δολάρια» εξηγεί ο Ντέιβ Τάουν, πρόεδρος του Ιδρύματος Προστασίας των Γιγάντιων Πάντα. Οπότε εγκαινίασε μια πολιτική βραχυπρόθεσμων συμβολαίων δανεισμού των πάντα σε ξένους ζωολογικούς κήπους, με ενοίκια που κυμαίνονταν σε περίπου 100.000 δολάρια τον μήνα. Η πολιτική συνάντησε αντιδράσεις από περιβαλλοντικές οργανώσεις και οι Κινέζοι αναθεώρησαν, επενδύοντας με τα ανταποδοτικά οφέλη στην έρευνα και την προστασία των ζώων.
Ομως, αναφέρουν οι ερευνητές, η στροφή προς τη νέα εποχή έγινε μετά το 2008, όταν ένας καταστροφικός σεισμός έπληξε την πατρίδα των υπό εξαφάνιση ζώων, την επαρχία Σετσουάν. Μετατρέποντας την αναγκαιότητα για τη μεταστέγασή τους σε φιλοτιμία και οικονομική εξωτερική πολιτική, μέσα στα επόμενα χρόνια οι Κινέζοι προσφέρουν με μεγάλη εκλεκτικότητα τα πάντα σε επιλεγμένους ζωολογικούς κήπους -έναντι ποσών που κυμαίνονται στο 1.000.000 δολάρια τον χρόνο! Η χώρα που θα έχει την τιμή να λάβει την εύνοια των πάντα (και να κοσμήσει τον ζωολογικό κήπο της με ένα από τα πιο σπάνια αποκτήματα στον πλανήτη) συνήθως έχει ήδη συνάψει ή πρόκειται να προχωρήσει σε κάποια ευνοϊκή συμφωνία με το Πεκίνο.
Ετσι, το 2011 διαπραγματεύτηκε μια συμφωνία πολλών εκατομμυρίων δολαρίων με τη Σκοτία, που περιελάμβανε τις εισαγωγές σκοτσέζικου σολομού, πετροχημικών, Land Rover και τεχνολογιών ανανεώσιμης ενέργειας. Σε αντάλλαγμα, ο ζωολογικός κήπος του Εδιμβούργου απέκτησε ένα ζευγάρι από τα πολύτιμα ζώα. Μάλιστα, αναλυτές εκτιμούν ότι με αυτόν τον τρόπο η Κίνα πέρασε σαφές μήνυμα και προς τη Νορβηγία, αποκλειστικό ως τότε εξαγωγέα σολομού, η οποία όμως έκανε το «λάθος» να βραβεύσει με το Νόμπελ Λογοτεχνίας τον Κινέζο διαφωνούντα Λιού Σιαμπάο. Με τον δανεισμό πάντα επισφραγίστηκαν και οι συμφωνίες εξαγωγής ουρανίου προς το Πεκίνο, που υπέγραψε με τον Καναδά, τη Γαλλία και την Αυστραλία, με σκοπό να αυξήσει τις δυνατότητες της παραγωγής πυρηνικής ενέργειας έως το 2050. Αντίστοιχα δάνεια προς τη Σιγκαπούρη και την Ταϊλάνδη συνέπεσαν με επικερδείς διμερείς συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου. Κάτι που πρόκειται να γίνει σύντομα και με τη Μαλαισία. Η Ιαπωνία, πάλι, έλαβε ένα ζευγάρι πάντα από την Κίνα το 2011, την εποχή που μία σύσφιξη σχέσεων θεωρούνταν απαραίτητη, προκειμένου να οδηγηθεί σε λύση το διπλωματικό αδιέξοδο των διαφιλονικούμενων νησιών Σενκάκου ή Ντιαογιού.
Οπως επισημαίνει ο Ντιν Τσενγκ από την αμερικανική δεξαμενή σκέψης Heritage Foundation, «οι Κινέζοι μπορούν να ενδυθούν τον μανδύα της υπεύθυνης οικολογίας» αντισταθμίζοντας το αρνητικό ρεκόρ τους σε μια σειρά άλλων περιβαλλοντικών θεμάτων. Η άνθηση της διπλωματίας των πάντα μετά το 2008 δεν πρόκειται να κοπάσει, συμφωνούν όλοι οι αναλυτές. Κι αυτό γιατί η διεθνής επιρροή της Κίνας μεγαλώνει, ενώ τα εμβληματικά και συμπαθή ζώα-γίγαντες είναι παγκοσμίως πιο αγαπητά από ποτέ.
Η τιμωρία του Μπαράκ Ομπάμα
Αντίστροφα, η Κίνα δηλώνει τη δυσαρέσκειά της παίρνοντας πίσω τα πολύτιμα «δάνεια». Οταν ο Μπαράκ Ομπάμα επισκέφθηκε τον Δαλάι Λάμα το 2010, παρά τις κινεζικές αντιρρήσεις, το Πεκίνο επαναπάτρισε ένα ζευγάρι πάντα που βρίσκονταν σε αμερικανικό ζωολογικό κήπο. Η Κίνα ενδιαφέρεται να έχει μια «πιο ανάλαφρη επιρροή δύναμης μέσω μιας παγκόσμιας οπτικοποιημένης σφραγίδας αποδοχής» υποστηρίζει η συγγραφέας της έρευνας Καθλίν Μπάκινγκχαμ. «Τα πάντα χρησιμεύουν για να σφραγίσουν μια συμφωνία και σηματοδοτούν ένα ενέχυρο για μια μακρά και ευημερούσα σχέση».
Μυρτώ Μπούτση
