Το απόλυτο χάος προκάλεσε στην ελληνική κοινωνία η επιβολή του Ενιαίου Φόρου Ιδιοκτησίας Ακινήτων (ΕΝΦΙΑ). Χιλιάδες πολίτες βρέθηκαν μπροστά στη δυσάρεστη έκπληξη να καλούνται να πληρώσουν εξωπραγματικό φόρο χιλιάδων ευρώ για εκτάσεις γης σε απομακρυσμένες περιοχές της χώρας ή για ακίνητα που είναι στα μπετά ή για μονοκατοικίες που ξαφνικά φορολογείται και το οικόπεδο. Για την «απάτη» του ΕΝΦΙΑ είχε πρώτη αναφερθεί η «δημοκρατία» και τώρα η κυβέρνηση, ως φυσικό επακόλουθο, κλυδωνίζεται συθέμελα από τις αντιδράσεις. Ως μια πρώτη προσπάθεια να πέσουν οι τόνοι αποφασίστηκε, ύστερα από πρόταση του ΠΑΣΟΚ, η πρώτη δόση για τον ΕΝΦΙΑ να δοθεί έως το τέλος Σεπτεμβρίου. Ηταν η δεύτερη μετάθεση, αφού αρχικά τα ειδοποιητήρια για τον ΕΝΦΙΑ ήταν προγραμματισμένο να σταλούν εντός του Ιουλίου. Παρά την πρώτη μετάθεση τον Αύγουστο, τα τραγικά λάθη δεν απετράπησαν.
Ο υπουργός Οικονομικών παραδέχτηκε επίσημα ότι ο ΕΝΦΙΑ έχει «μια δόση αυθαιρεσίας» και προανήγγειλε ότι τέλος τα μπάνια και οι διακοπές για τον ίδιο και τους συνεργάτες του ώσπου να μπορέσουν να διορθώσουν τα λάθη. Ο πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς έδωσε σαφείς εντολές να διορθωθούν τα λάθη και να υπολογιστεί ο φόρος με βάση την αποτίμηση των αξιών γης που είχε γίνει πέρσι. Ετσι προκύπτει ότι 4.000 οικισμοί σε 457 περιοχές της Ελλάδας, που βρίσκονται στη δίνη του κυκλώνα, αναμένεται να τύχουν νέου υπολογισμού του ΕΝΦΙΑ.
Οι γκάφες:
1. Η Γενική Γραμματεία Δημοσίων Εσόδων έσπευσε να επιβάλει τον ανώτατο φόρο σε ακίνητα, για τα οποία δεν είχε πλήρη στοιχεία του είδους τους και της θέσης τους. Ομως, ο φόρος υπολογίστηκε με λάθος στοιχεία του ίδιου του υπουργείου! Και όχι μόνο αυτό.
2. Η ΓΓΔΕ δεν έδωσε τη δυνατότητα στους ιδιοκτήτες ακινήτων να διορθώσουν τα δικά τους λάθη, διατηρώντας κλειστή την εφαρμογή για τροποποιητικές δηλώσεις. Απλώς ενημέρωσε ότι οι φορολογούμενοι μπορούν να κάνουν τροποποιητικές δηλώσεις έως το τέλος Νοεμβρίου 2014, χωρίς να ορίζει το πότε. Ετσι, άφησε εκτεθειμένους τους φορολογουμένους στον κίνδυνο ληξιπρόθεσμων οφειλών και στην επιβάρυνση με τον τόκο.
3. Η ΓΓΔΕ έστειλε ειδοποιητήριο φόρου και σε σεισμόπληκτους, που είχαν δηλώσει το πρόβλημα του ακινήτου, όπως για παράδειγμα στη Κεφαλλονιά, όπου επίσης ανήκουν στις ομάδες του πληθυσμού που, βάσει νόμου, τυχαίνουν εξαίρεσης από τον φόρο.
4. Η ΓΓΔΕ κάνει λόγο για συμψηφισμό των ποσών του ΕΝΦΙΑ που έχουν βεβαιωθεί στους πολίτες. Δεν έχει όμως ακόμα ξεκαθαρίσει εάν ο συμψηφισμός θα γίνει στις επόμενες δόσεις, έως την οριστική εκκαθάριση και αποπληρωμή του φετινού ΕΝΦΙΑ, ή αν θα μεταφερθεί στην επόμενη χρονιά.
5. Το πρόβλημα με τον ΕΝΦΙΑ, όπως τονίζουν έμπειροι φοροτεχνικοί, είναι ότι στην ουσία πρόκειται όχι για έναν, αλλά για δύο φόρους, τον κύριο και τον συμπληρωματικό. Εκτός από τον φόρο στον οποίο υπόκειται ένα ακίνητο, στην περίπτωση που οι ιδιοκτήτες έχουν ακίνητη περιουσία, η οποία συνολικά υπερβαίνει τα 300.000 ευρώ αθροιστικά, τότε προστίθεται ένας επιπλέον συμπληρωματικός φόρος. Ουσιαστικά ο ΕΝΦΙΑ δεν είναι ένας φόρος που επιβάλλεται επί του ακινήτου, αλλά επιβάλλεται επί του δικαιώματος της ιδιοκτησίας. Ετσι εξηγείται γιατί η εσφαλμένη χρήση των αντικειμενικών αξιών σε οικισμούς εκτός σχεδίου πόλεως «φούσκωσε» τα εκκαθαριστικά του ΕΝΦΙΑ σε πάρα πολλούς συμπολίτες μας.
6. Οι φοροτεχνικοί θεωρούν πως παρά το γεγονός ότι ο νόμος ψηφίστηκε στο τέλος του περασμένου έτους, δεν έγιναν σε αυτούς τους οκτώ μήνες του 2014 οι απαραίτητοι έλεγχοι από το υπουργείο Οικονομικών για να διαπιστωθεί στην πράξη η εφαρμογή του. Παρά το γεγονός ότι η αρχική πρόβλεψη ήταν να δοθούν τα εκκαθαριστικά του ΕΝΦΙΑ έως τις 18 Ιουνίου, υπήρξε καθυστέρηση για ενάμιση μήνα, αλλά ούτε τότε έγιναν οι απαραίτητες προβολές σε ακίνητη περιουσία, σε διάφορες περιοχές της χώρας. Ετσι διαπιστώνεται ότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα υπολογισμού του ΕΝΦΙΑ σχεδόν σε όλα τα νησιά και ειδικότερα στην Εύβοια, στη Ζάκυνθο, στην Κέρκυρα, αλλά και στην Αχαΐα, στην Ηλεία, στη Φωκίδα, στα Τρίκαλα, στην Αιτωλοακαρνανία.
7. Ξεχωριστή περίπτωση αποτελούν τα ημιτελή κτίρια. Υπολογίστηκαν ως κανονικά ακίνητα, κτίρια τα οποία είναι κυριολεκτικά στα… μπετά. Αποτέλεσμα ήταν να επιβληθεί στους ιδιοκτήτες πολύ μεγαλύτερος φόρος από αυτόν που θα έπρεπε. Για παράδειγμα, σε ημιτελές κτίριο στην Ιτέα της Φωκίδας επιβλήθηκε ΕΝΦΙΑ 970 ευρώ, χωρίς να ληφθεί υπόψη η έκπτωση κατά 60% που προβλέπει ο νόμος. Δίπλα ακριβώς από το συγκεκριμένο, υπό ανέγερση, κτίριο βρίσκεται ακίνητο 150 τ.μ. στον 1ο όροφο πολυκατοικίας, για το οποίο ο ΕΝΦΙΑ που βεβαιώθηκε είναι μικρότερος, δηλαδή στα 650 ευρώ.
8. Επίσης, πολύ μεγάλη επιβάρυνση έχουν και οι μονοκατοικίες που πλήρωναν κανονικά το χαράτσι της ΔΕΗ, καθώς τώρα με τον ΕΝΦΙΑ φορολογείται και το οικόπεδο στο οποίο έχουν χτιστεί, με αποτέλεσμα να είναι υψηλότερος ο τελικός φόρος, έως και διπλάσιος σε αρκετές περιπτώσεις.
9. Ο ΕΝΦΙΑ υπολογίζεται και επί του δικαιώματος αέρα που έχει κάποιος για να χτίσει μελλοντικά. Εάν, για παράδειγμα, δεν έχει γίνει χρήση όλου του συντελεστή δόμησης, ο ΕΝΦΙΑ επιβάλλεται και επί αυτού του δικαιώματος, δημιουργώντας απίστευτες υποχρεώσεις στους ιδιοκτήτες.
Τι θα γίνει τελικά με τις δόσεις
Το α΄ δεκαπενθήμερο του Σεπτεμβρίου αναμένεται να αναρτηθούν τα νέα εκκαθαριστικά, αλλά μόνο σε όσους θα έχουν μεταβολές στον ΕΝΦΙΑ. Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες, την ίδια περίοδο θα ανοίξει η εφαρμογή του TAXISnet για να ξεκινήσει η υποβολή τροποποιητικών δηλώσεων ακίνητης περιουσίας (Ε9) από τους πολίτες. Το οικονομικό επιτελείο προετοιμάζεται να καταθέσει σχετική νομοθετική ρύθμιση στο Γ΄ Θερινό Τμήμα της Βουλής, στις 26 Αυγούστου. Επίσης, από τις ίδιες πηγές γίνεται γνωστό ότι στόχος είναι οι δόσεις είτε να διατηρηθούν στις πέντε, δηλαδή να συμπεριληφθεί και ο Ιανουάριος του 2015, είτε να αυξηθούν σε έξι, άρα να προστεθεί και ο Φεβρουάριος του νέου έτους για την αποπληρωμή του ΕΝΦΙΑ. Σε κάθε περίπτωση, στόχος είναι να υπάρξει αλλαγή στον προσδιορισμό του φόρου σε περιοχές που βρίσκονται εκτός αντικειμενικού προσδιορισμού, με σκοπό να εξομαλυνθούν οι αντικειμενικές αξίες, ώστε να μειωθούν τόσο ο κύριος όσο και ο συμπληρωματικός φόρος.
Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του υπουργείου Οικονομικών, ο ΕΝΦΙΑ που βεβαιώθηκε ανέρχεται συνολικά στο ποσό των 3,053 δισ. ευρώ σε 6.145.096 φυσικά πρόσωπα και σε άλλα 457.000.000 ευρώ σε 42.806 νομικά πρόσωπα. Συνολικά ο φόρος που βεβαιώθηκε ξεπέρασε τα 3,5 δισ. ευρώ, πολύ παραπάνω από τα 3,2 δισ. ευρώ που ήταν η αρχική εκτίμηση, σύμφωνα με τη μνημονιακή δέσμευση. Υπενθυμίζεται ότι η αντίστοιχη εκτίμηση είναι ότι τελικά θα εισπραχθούν από τον ΕΝΦΙΑ περίπου 2,65 δισ. ευρώ.
Ανεπαρκείς σε όλα
Το υπουργείο Οικονομικών δέχεται σφοδρή κριτική από όλες τις πλευρές, γιατί δείχνει ανέτοιμο να διορθώσει τις παραλείψεις και τα χοντρά λάθη στα οποία το ίδιο έχει υποπέσει. Ακόμη και αυτές τις εκπτώσεις που προβλέπει ο ίδιος ο νόμος (4223/2013), ο οποίος πήρε ΦΕΚ 31.12.2013, δεν έχουν καταφέρει ακόμα στη Γενική Γραμματεία Δημοσίων Εσόδων να τις θέσουν σε εφαρμογή και να εκδώσουν τη σχετική εγκύκλιο. Αποτέλεσμα είναι, για παράδειγμα, ενώ θα έπρεπε να υπάρχει έκπτωση φόρου 60% για κτίσματα που ακόμα δεν έχουν ολοκληρωθεί και βρίσκονται στα μπετά, κάτι τέτοιο να μη συμβαίνει. Επίσης, δεν καρπώνονται έκπτωση ούτε οι τρίτεκνοι, οι πολύτεκνοι και οι ανάπηροι (50% έως 100%, ανάλογα με το ετήσιο εισόδημα), παρά το γεγονός ότι κάτι τέτοιο επίσης προβλέπεται στον νόμο. Οι αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Οικονομικών τρέχουν για να επισπεύσουν τη διαδικασία έκδοσης της επίμαχης εγκυκλίου, που όμως δεν αναμένεται πριν από το επόμενο 15νθήμερο, στην καλύτερη περίπτωση.
«Ετσι οι πολίτες θα γίνουν φοροφυγάδες»
Σύμφωνα με τον φοροτεχνικό Παναγιώτη Παντελή, εάν δεν ισχύσει η αποπληρωμή του ΕΝΦΙΑ σε έξι δόσεις, όπως ορίζει ο νόμος, τότε είναι σαν να θέλει η Πολιτεία να μετατρέψει τους πολίτες σε φοροφυγάδες: «Με τα έως τώρα εκκαθαριστικά που έχουμε δει ειλικρινά υπάρχει ένας παραλογισμός στα ποσά που έχουν έρθει. Στα εκκαθαριστικά του ΕΝΦΙΑ που έχουμε έως σήμερα επεξεργαστεί στο γραφείο μας υπάρχει επιτυχία 100%, δηλαδή ούτε ένα σωστό. Θα πρέπει άμεσα το υπουργείο Οικονομικών να διορθώσει τα εκκαθαριστικά του ΕΝΦΙΑ στα λάθη που το ίδιο έχει κάνει. Επίσης, να δώσει τη δυνατότητα στους φορολογουμένους να πληρώσουν σε έξι δόσεις, όπως προέβλεπε ο νόμος τον οποίο η Βουλή ψήφισε. Καταλαβαίνει κάποιος τα προβλήματα εσόδων του Ελληνικού Δημοσίου, αλλά το αποτέλεσμα θα πρέπει να είναι να βοηθάμε τους πολίτες και όχι να τους κάνουμε φοροφυγάδες». Οπως σημειώνουν με νόημα οι φοροτεχνικοί, είναι σαν ξαφνικά «η περιουσία των Ελλήνων από εκεί που είχε απαξιωθεί να πήρε τα πάνω της και να απέκτησε και πάλι αξία».
Ο «νονός» Ι. Στουρνάρας και οι «εμπνεύσεις» του Κ. Σημίτη
Ο «νονός» του ΕΝΦΙΑ δεν είναι άλλος από τον Γιάννη Στουρνάρα, τον μέχρι πρότινος υπουργό Οικονομικών. Σε συνεργασία με τον στενό του συνεργάτη, ειδικό στα φορολογικά ζητήματα, Νίκο Καραβίτη σχεδίασαν και τελικά έθεσαν σε εφαρμογή έναν φόρο που οι ίδιοι είχαν χαρακτηρίσει τον πιο «δίκαιο». Σύμφωνα με τον τέως «τσάρο» της ελληνικής οικονομίας, ο ΕΝΦΙΑ σχεδιάστηκε με τέτοιο τρόπο ώστε να «ελαφρύνει φορολογικά τις κατοικίες, τα μαγαζιά και τις επιχειρήσεις που επιβαρύνονταν μέχρι τώρα και να φορολογήσει με λογικό και αναλογικό τρόπο τα κτίρια και τη γη που δεν επιβαρύνονταν». Στο πλαίσιο αυτής της… αναλογικότητας βρέθηκε, για παράδειγμα, οικόπεδο επτά στρεμμάτων στον Αγιο Γεώργιο Πύργου, με κατοικία 180 τ.μ., 40 ετών, που το 2013 χρεώθηκε στο Ε9 με αντικειμενική αξία 128.221 ευρώ, ενώ το 2014, ελέω ΕΝΦΙΑ, η αντικειμενική αξία σκαρφάλωσε στα 872.986 ευρώ. Αποτέλεσμα να προκύψει φόρος 4.007 ευρώ.
Μάλιστα, ο κ. Στουρνάρας τον περασμένο Δεκέμβριο, κατά την ψήφιση του νομοσχεδίου για τον ΕΝΦΙΑ, καλούσε τους βουλευτές της συγκυβέρνησης να μείνουν «προσηλωμένοι στον μεγαλύτερο εθνικό στόχο από την εποχή της Μεταπολίτευσης».
Επί πρωθυπουργίας Κώστα Σημίτη, το 1997, τέθηκε σε εφαρμογή ο Φόρος Μεγάλης Ακίνητης Περιουσίας (ΦΜΑΠ), ο οποίος προέκυπτε μέσα από κλίμακες, ανάλογα με την αντικειμενική αξία του ακινήτου. Το 2008 η κυβέρνηση Καραμανλή ανακοίνωσε την εφαρμογή του Ενιαίου Τέλους Ακινήτων (ΕΤΑΚ). Το 2009 τη θέση του πήρε ο Φόρος Ακίνητης Περιουσίας (ΦΑΠ), που αρχικά είχε όριο τα 400.000 ευρώ αντικειμενική αξία και άνω. Στη συνέχεια, το 2010, το όριο επιβολής ΦΑΠ υποχώρησε στα 300.000 ευρώ για να καταλήξει το 2011 στα 200.000 ευρώ αντικειμενική αξία. Το φθινόπωρο του 2011, εν μέσω κρίσης στις διαπραγματεύσεις με την τρόικα, με πρωτοβουλία του τότε υπουργού Οικονομικών Ευάγγελου Βενιζέλου θεσμοθετήθηκε το Εκτακτο Ειδικό Τέλος Ηλεκτροδοτούμενων Επιφανειών (ΕΕΤΗΔΕ), γνωστό και ως χαράτσι της ΔΕΗ, αφού επιβλήθηκε μέσα από τους λογαριασμούς του ηλεκτρικού ρεύματος. Μετονομάστηκε σε Εκτακτο Ειδικό Τέλος Ακινήτων (ΕΕΤΑ) το 2013 για να δώσει τη θέση του τώρα στον ΕΝΦΙΑ.
