Σε ποιο κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον ανδρώθηκε στην Κρήτη ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος; Πόσο επηρέασαν το έργο του οι ομότεχνοί του;
Σε αυτά τα ερωτήματα προσπαθεί να απαντήσει η νέα έκθεση -και η τελευταία που πραγματοποιεί η χώρα μας, στο πλαίσιο της επετείου για τα 400 χρόνια από τον θάνατο του Ελ Γκρέκο-, που εγκαινιάζεται σήμερα στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο από τον υπουργό Πολιτισμού Κωνσταντίνο Τασούλα.
Ο τίτλος της είναι «Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος πριν από τον El Greco» και παρουσιάζει με ενάργεια όλες τις πτυχές του κοινωνικού και καλλιτεχνικού περιβάλλοντος της Κρήτης του 16ου αιώνα, την περίοδο δηλαδή που ωρίμασε εικαστικά ο σπουδαίος ζωγράφος.
Σχεδόν 200 έργα από τις συλλογές του μουσείου, τις εφορείες αρχαιοτήτων αλλά και από τα μουσεία της Ελλάδας και του εξωτερικού συγκεντρώθηκαν στο πολιτιστικό ίδρυμα της Βασιλίσσης Σοφίας, όπου και θα παραμείνουν έως και τα τέλη Μαρτίου 2015.
Η έκθεση -η οποία είναι χωρισμένη σε τρεις θεματικές ενότητες- εκτείνεται σχεδόν σε όλους τους χώρους του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου, με τα τρία έργα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου να δεσπόζουν ξέχωρα σε μια από τις επιβλητικές αίθουσες του Μεγάρου της Δουκίσσης Πλακεντίας. Μιλάμε, φυσικά, για την «Κοίμηση της Θεοτόκου», που «ταξίδεψε» στην Αθήνα από την Ιερά Μητρόπολη της Σύρου, τον «Ευαγγελιστή Λουκά που ζωγραφίζει την εικόνα της Παναγίας» αλλά και την «Προσκύνηση των Μάγων» από το Μουσείο Μπενάκη.
Για πρώτη φορά
Από τα πλέον σημαντικά έργα που εκτίθενται στο μουσείο είναι αδιαφιλονίκητα η εξαιρετική εικόνα του Γεωργίου Κλόντζα «Κήρυγμα σε ναό», που χρονολογείται στα τέλη του 16ου αιώνα και παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο κοινό. Το αριστουργηματικό αυτό έργο, που θίγει με μοναδική δεξιοτεχνία το ζήτημα της φτώχειας, «βγαίνει» για πρώτη φορά από το Σαράγιεβο, όπου και φιλοξενείται στον ναό των αγίων Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ.
Εργο όμως του Γεωργίου Κλόντζα είναι και ένας σπάνιος χειρόγραφος κώδικας από τη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη της Βενετίας, η πολύτιμη «Χρονογραφία», στις σελίδες της οποίας ξεπηδά όλη η ιστορία του ανθρώπου, από την πτώση των πρωτόπλαστων έως και τη Δευτέρα Παρουσία. Την… παρθενική εμφάνισή του στο κοινό θα κάνει επίσης και ένα χειρόγραφο από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Βιένης, με θέμα τις «Εννεάδες» του Πλωτίνου, ένα σπάνιο αρχείο που φέρει τη σπάνια εικονογράφηση και τον σχολιασμό από τον Κρητικό ζωγράφο Μάρκο Σπάθα.
«Η παρουσίαση αυτή προετοιμαζόταν για τρία ολόκληρα χρόνια» σχολίασε η απερχόμενη διευθύντρια του ΒΧΜ και νυν προϊσταμένη της Εφορείας Ανατολικής Αττικής Αναστασία Λαζαρίδου, τονίζοντας ότι σκοπός της έκθεσης είναι να ρίξει φως σε μια περίοδο άγνωστη για το ευρύ κοινό. Σύμφωνα με την ίδια, ο κατάλογος της έκθεσης θα αργήσει κατά περίπου δύο μήνες, αφού ελλείψει χρημάτων δεν μπόρεσε να τυπωθεί εγκαίρως.
Να σημειωθεί ότι η σημερινή βραδιά των εγκαινίων θα πλαισιωθεί από μουσική εκδήλωση.
Εικόνες από το Αγιον Ορος
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η παρουσίαση εικόνων από μονές του Αγίου Ορους (Παντοκράτορος και Ιβήρων), εκκλησίες και μητροπόλεις από όλη την Ελλάδα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η αμφιπρόσωπη εικόνα με θέμα την «Κοίμηση της Θεοτόκου» από τη Μονή Παντοκράτορος, ενώ για πρώτη φορά στην Ελλάδα παρουσιάζεται και το μοναδικό έργο «Ο Γάμος στην Κανά» του Μιχαήλ Δαμασκηνού.
Γιώτα Βαζούρα
