Η πρόωρη δημοσιοποίηση της απόφασης της Alpha Bank και της Eurobank να ζητήσουν βοήθεια συνολικού ύψους 5 δισ. Ευρώ από τον Έκτακτο Μηχανισμό Ρευστότητας (ELA) της Τράπεζας της Ελλάδος, μολονότι το σχετικό αίτημα θα συζητηθεί την Πέμπτη στη Φρανκφούρτη, επιδεινώνει το οικονομικό κλίμα, δίνοντας ώθηση στους φόβους για αυξημένη εκροή καταθέσεων τις επόμενες ημέρες. Οι τραπεζίτες δικαιολόγησαν την απόφαση να προχωρήσουν σε αυτή την κίνηση μόλις μία εβδομάδα πριν από τις εκλογές, επικαλούμενοι την
Ο φόβος ότι οι ουρές στις τράπεζες θα μεγαλώσουν τις επόμενες ημέρες και ότι οι εκροές καταθέσεων ενδέχεται να ενταθούν μετεκλογικά αν καθυστερήσει ο σχηματισμός νέας κυβέρνησης οδήγησε Alpha Bank και Eurobank στην απόφαση να υποβάλουν προληπτικά την περασμένη Πέμπτη αίτημα άντλησης ρευστότητας συνολικού ύψους περίπου 5 δισ. ευρώ από τον Εκτακτο Μηχανισμό Ρευστότητας (ELA) της Τραπέζης της Ελλάδος. Στην ίδια κίνηση εκτιμάται μάλιστα ότι θα προχωρήσουν τις επόμενες ημέρες Εθνική Τράπεζα και Τράπεζα Πειραιώς.
Η απόφαση της Κεντρικής Τράπεζας της Ελβετίας (SNB) να ανατιμήσει το ελβετικό φράγκο έναντι του ευρώ, καταργώντας την ελάχιστη συναλλαγματική ισοτιμία που είχε καθορίσει το 2011 μεταξύ των δύο νομισμάτων, και η πλήρης αποχώρηση των ξένων επενδυτών από την αγορά εντόκων γραμματίων του Ελληνικού Δημοσίου επιτάχυναν την προσφυγή των ελληνικών τραπεζών στον ELA. Τα εγχώρια χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα στρέφονταν ούτως ή άλλως στον ELA μετά τις 28 Φεβρουαρίου, αν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) ενεργοποιούσε την απειλή να τους κλείσει τη στρόφιγγα της ρευστότητας σε περίπτωση που η Ελλάδα βρεθεί εκτός ευρωπαϊκού προγράμματος στήριξης. Η χρήση του ELA συνεπάγεται αυξημένο κόστος δανεισμού για τις τράπεζες και άρα έτσι εντείνεται η πιστωτική ασφυξία στην πραγματική οικονομία.
Η ισχυρή πίεση που δέχεται η ρευστότητα των τραπεζών είναι, όμως, ο ένας μόνο από τους τρεις μεγάλους αντιπάλους τους οποίους θα αντιμετωπίσει με το «καλημέρα» η νέα κυβέρνηση στο πεδίο της οικονομίας. Οι άλλοι δύο είναι τα εξαιρετικά στενά περιθώρια εντός των οποίων πρέπει να κινηθεί η ελληνική πλευρά, προκειμένου να μη μείνει η χώρα χωρίς ευρωπαϊκή «ομπρέλα» και να καλύψει τις δανειακές υποχρεώσεις της, καθώς και η «τρύπα» των 3,9 δισ. ευρώ που προέκυψε στα έσοδα στο σύνολο της περσινής χρονιάς, σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία εκτέλεσης του Προϋπολογισμού του 2014.
Τα ταμειακά διαθέσιμα του Δημοσίου βρίσκονται σε οριακό σημείο, καθώς όλα δείχνουν ότι τα 4,6 δισ. ευρώ δανειακών υποχρεώσεων του πρώτου τριμήνου του 2015 θα χρειαστεί να καλυφθούν χωρίς την εκκρεμή δανειακή βοήθεια των 7,2 δισ. ευρώ από την τρόικα. Ηδη το περιθώριο έκδοσης εντόκων γραμματίων και προσφυγής σε ενδοκυβερνητικό δανεισμό (μέσω repos) έχει σχεδόν εξαντληθεί, οξύνοντας το πρόβλημα. Ετσι, η νέα κυβέρνηση θα πρέπει να πετύχει συμφωνία-εξπρές με τους δανειστές μας για την αξιολόγηση του Μνημονίου και εν συνεχεία την ένταξη της Ελλάδας στην αυστηρή πιστωτική γραμμή στήριξης του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM) ή να βρει άλλους τρόπους κάλυψης των δανειακών υποχρεώσεων και να αποδεχθεί παράταση του σημερινού Μνημονίου για άλλους τρεις έως έξι μήνες.
Σύμφωνα με πηγές της οδού Νίκης, όπου βρίσκεται το υπουργείο Οικονομικών, μετά την προκήρυξη των εκλογών οι επαφές του οικονομικού επιτελείου με την τρόικα δεν περιελάμβαναν καμία ουσιαστική συζήτηση για τον γεμάτο «αγκάθια» κατάλογο των εκκρεμών μνημονιακών μέτρων. Ομως, οι εκπρόσωποι των δανειστών μας έχουν πλήρη εικόνα των τελευταίων άκρως ανησυχητικών στοιχείων για την πορεία του Προϋπολογισμού του 2014. Τα στοιχεία αυτά, που δείχνουν υστέρηση 3,9 δισ. ευρώ στα έσοδα, είναι μεν προσωρινά και θα πρέπει να περιμένουμε πώς θα διαμορφωθούν οι συνολικές εισπράξεις του Ενιαίου Φόρου Ιδιοκτησίας Ακινήτων (ΕΝΦΙΑ) και άλλα έσοδα του πρώτου διμήνου του 2015 τα οποία εγγράφονται στον περσινό Προϋπολογισμό. Εντούτοις, είναι ενδεικτικά της αιμορραγίας που ξεκίνησε τους τελευταίους μήνες στα έσοδα και δίνουν λαβή στην τρόικα να επανέλθει με ακόμη πιο άγριες διαθέσεις αναφορικά με το δημοσιονομικό κενό του 2015.
Οι φόβοι
Προτού προκύψει αυτή η αστοχία, η τριμερής έκανε λόγο για δημοσιονομικό κενό 1,7-1,8 δισ. ευρώ (σε προηγούμενη φάση το είχε προσδιορίσει στα 2,5-3,5 δισ. ευρώ), εφόσον η ελληνική πλευρά προχωρήσει στα μέτρα που είχε βάλει στο τραπέζι, όπως η αύξηση του ΦΠΑ στα ξενοδοχεία. Με τα νέα δεδομένα εκφράζονται φόβοι ότι οι δανειστές μας θα εκτινάξουν τους υπολογισμούς τους για την «τρύπα» του 2015 πολύ υψηλότερα.
Η εξέλιξη αυτή προκύπτει μοιραία από το γεγονός ότι οι κυβερνητικές προβλέψεις με βάση τις οποίες διαμορφώθηκε ο Προϋπολογισμός της φετινής χρονιάς στηρίζονταν σε υπεραισιόδοξες εκτιμήσεις για το πώς θα κλείσει το 2014. Είναι χαρακτηριστικό ότι στον Προϋπολογισμό του 2015 υπολογιζόταν ότι το πρωτογενές πλεόνασμα του 2014 θα έφθανε το 1,8% του ΑΕΠ, αλλά πλέον είναι σαφές ότι δεν μπορεί να ξεπεράσει το 1,5% του ΑΕΠ. Η εν λόγω διαφορά ναρκοθετεί τον, ούτως ή άλλως υψηλό, στόχο για πρωτογενές πλεόνασμα 3% το 2015.
Η βασική προϋπόθεση
Παράγοντες που μετείχαν στις διαπραγματεύσεις με την τρόικα εκτιμούν ότι οι δανειστές μας είναι διατεθειμένοι να συζητήσουν μια καθοδική αναθεώρηση των εξωπραγματικών στόχων για τα πρωτογενή πλεονάσματα των επόμενων ετών, αλλά προϋπόθεση για κάτι τέτοιο είναι η νέα κυβέρνηση να καταλήξει σε συμφωνία με την τριμερή και να δεσμευτεί για συνέχιση των μεταρρυθμίσεων.
Μάριος Ροζάκος
