«Ο πατέρας μου είδε τις εκτελέσεις… Ήταν πρωί και είχε πάει στο χωράφι να δει εάν ήταν έτοιμα τα στάχυα για τον θερισμό. Εκεί είδε τους στρατιώτες και τα αυτοκίνητα που μετέφεραν τους κρατουμένους και την εκτέλεση…»
Τα δραματικά γεγονότα της 6ης Ιουνίου 1944, όπως του τα μετέφερε ο πατέρας του, αυτόπτης μάρτυρας της εκτέλεσης των 101 ελλήνων πατριωτών από τους ναζί, στα Διαβατά Θεσσαλονίκης εξιστορεί στο ΑΠΕ -ΜΠΕ ο Κώστας Τσαμπάζης, κάτοικος της περιοχής.
Στις 6 Ιουνίου 1944, την ίδια μέρα της απόβασης των συμμάχων στην Νορμανδία που σήμανε και την αρχή της κατάρρευσης του Γ’ Ράιχ, στη Θεσσαλονίκη οι δυνάμεις κατοχής υλοποιούσαν τη μαζική εξόντωση των 101 συλληφθέντων, εγκλείστων στην πλειοψηφία τους στο στρατόπεδο «Παύλος Μελάς». Από τους εκτελεσθέντες, οι 98 ήταν κρατούμενοι στο στρατόπεδο «Παύλος Μελάς» και οι 3 σε άλλες φυλακές και στο σύνολό τους προέρχονταν από διάφορες πόλεις και νομούς της Ελλάδας, από τη Θεσσαλονίκη, την Ημαθία, την Πιερία, τις Σέρρες, κ.α.
Ο πατέρας του Κώστα Τσαμπάζη, ο Αθανάσιος Τσαμπάζης ήταν τότε μόλις δεκαοκτώ χρονών. Στις 6 Ιουνίου του 1944 έτυχε να βρίσκεται στην περιοχή από το ξημέρωμα για να προετοιμάσει το χωράφι του για το θέρος και είδε τους στρατιώτες και τη φάλαγγα με τα καμιόνια που μετέφεραν τους κρατουμένους να πλησιάζει και να σταματά σε μικρή απόσταση. Ο ίδιος παρακολούθησε και διηγήθηκε αργότερα στο γιό του ότι είχε δει με τα ίδια του τα μάτια, όλη τη διαδικασία της εκτέλεσης, μέχρι που τέλειωσε.
«Είχε κρυφτεί μέσα στα στάχια, όπως μου είπε, αν θυμάμαι καλά τη διήγηση του. Τα είδε όλα. Μας τα έλεγε, ο πατέρας μου, σε μένα και στα αδέλφια μου, μας έλεγε τι είχε συμβεί, είχε στεναχωρηθεί πάρα πολύ, την κρατούσε αυτή την ανάμνηση στο μυαλό του όλα τα χρόνια» λέει ο κ. Τζαμπάζης και προσθέτει : «Ανάμεσα στους εκτελεσθέντες ήταν και πολιτικοί κρατούμενοι που είχαν συλληφθεί και φυλακιστεί πριν από την κατοχή και παρέμεναν στη φυλακή κι αυτοί είχαν την ίδια μοίρα με τους άλλους».
Τα ίχνη του εγκλήματος δεν σβήστηκαν, καθώς υπάρχουν οι ληξιαρχικές πράξεις θανάτου των θυμάτων. Στο διασωθέν αρχείο αναγράφονται τα ονόματα, οι ηλικίες, ο τόπος καταγωγής των θυμάτων και δίπλα η ημερομηνία θανάτου τους, η 6η Ιουνίου 1944. Στο μνημείο που στήθηκε στο 7ο χιλιόμετρο της παλιάς εθνικής οδού Θεσσαλονίκης – Κιλκίς στα Διαβατά, κοντά στο σημείο της εκτέλεσης, είναι γραμμένα τα ονόματα των θυμάτων.
«Τα Διαβατά και ο δήμος Δέλτα, έχουν το θλιβερό προνόμιο και συνάμα, την πατριωτική τιμή, να αποτελεί έναν τόπο μαρτυρίου όπου συντελέστηκε ένα από τα δεκάδες ναζιστικά εγκλήματα. Είναι βαριά, η υποχρέωση όλων μας απέναντι στη συλλογική μνήμη. Είναι καθήκον μας προς τις νεότερες γενιές να μην ξεχνάμε την ιστορία μας» δήλωσε ο δήμαρχος Δέλτα, Μίμης Φωτόπουλος.
Αύριο, Κυριακή 7 Ιουνίου, στις 11 το πρωί, στο μνημείο των εκτελεσθέντων στα Διαβατά, ο δήμος Δέλτα σε συνεργασία με την Πανελλήνια Ένωση Θυμάτων Γερμανικής Κατοχής ο “Φοίνικας” (μέλος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Αντιστασιακών FIR) διοργανώνει ειδική τιμητική εκδήλωση και κατάθεση στεφάνου για τους «ηρωικούς πατριώτες που πορεύτηκαν στο Γολγοθά τους με αγάπη για την πατρίδα και τη λευτεριά ενάντια στο φασισμό», όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στην τιμητική πλάκα.
