Πώς το κράτος καταπατά τον νόμο (2009) και επιτρέπει -ελλείψει κονδυλίων (;)- τη βεβήλωση ορθόδοξων χώρων, που γίνονται μουσεία και… πασαρέλες μόδας. «Κόβουν» ακόμα και τα ονόματα Αγίων!
Aπό τον
Βασίλη Σπυρόπουλο
Οι σχέσεις του αλβανικού κράτους με την Ορθόδοξη Εκκλησία της χώρας ήταν σχεδόν πάντοτε τεταμένες. Αν και η Ορθόδοξη Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Αλβανίας, υπό την καθοδήγηση του Αρχιεπισκόπου κ. Αναστασίου, έχει αναγνωριστεί ως μία από τις τρεις επίσημες θρησκείες της χώρας, η εκάστοτε αλβανική κυβέρνηση βάζει προσκόμματα, προκαλώντας συνεχώς το θρησκευτικό αίσθημα των ορθοδόξων.
Το πιο ακανθώδες ζήτημα, που χρήζει άμεσης λύσης, είναι το περιουσιακό. Υστερα από συζητήσεις μεταξύ των δύο πλευρών -κράτους και Ορθόδοξης Εκκλησίας- βρέθηκε κοινός τόπος και ψηφίστηκε σχετικός νόμος το 2009 (Συμφωνία του Υπουργικού Συμβουλίου της Δημοκρατίας της Αλβανίας και της Ορθοδόξου Αυτοκεφάλου Εκκλησίας της Αλβανίας), ο οποίος ρητά και κατηγορηματικά κάνει λόγο για επιστροφή στην Ορθόδοξη Αυτοκέφαλη Εκκλησία της χώρας όλων των ιερών ναών, των μονών, των ιερών λειψάνων, των εικόνων και των αντικειμένων λατρείας, τα οποία αποτελούν πολύτιμη παρακαταθήκη για όλους τους ορθοδόξους, όπως, βεβαίως, και για τους πιστούς που ζουν στην Αλβανία. Αν και ο νόμος ψηφίστηκε και ισχύει εδώ και επτά χρόνια, η αλβανική κυβέρνηση δεν έχει κάνει τίποτα για την πλήρη εφαρμογή του.
Στο πλαίσιο της γενικότερης προκλητικότητας, πρόσφατα η αλβανική κυβέρνηση προχώρησε σε μια κίνηση που δεν συνάδει με τον νόμο του 2009. Με απόφαση του υπουργείου Πολιτισμού παραχωρούνται σε ιδιώτες -με μίσθωση/ενοικίαση από ένα έως 20 χρόνια- τα πολιτιστικά μνημεία της χώρας, με τη δικαιολογία ότι το κράτος δεν διαθέτει ούτε τα απαραίτητα κονδύλια ούτε το προσωπικό που χρειάζεται για να τα διαχειριστεί. Η επίσημη απόφαση του αλβανικού υπουργείου Πολιτισμού δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 17 Μαρτίου του τρέχοντος έτους, παρά το γεγονός ότι η αρχική απόφαση, σύμφωνα με πληροφορίες, είχε ληφθεί από τον Οκτώβριο του 2015.
Ο κίνδυνος που ελλοχεύει είναι ότι στα χέρια ιδιωτών (ποιος ξέρει με ποια κατάληξη) υπάρχουν σημαντικές πιθανότητες να πέσουν εκκλησίες και μοναστήρια που κανονικά ανήκουν στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Και αυτό γιατί δεκάδες ορθόδοξοι τόποι λατρείας έχουν χαρακτηρισθεί από το αλβανικό κράτος «πολιτιστικά μνημεία» και ήδη λειτουργούν ως μουσεία ή πολιτιστικές εκθέσεις, με το δικαίωμα να τελείται η θεία λειτουργία μία φορά τον χρόνο, την ημέρα της πανήγυρης του ναού ή του μοναστηριού.
ΟΙ… ΣΑΡΑΝΤΑ
Εκτός από αυτές τις περίεργες ενέργειες του αλβανικού κράτους, υπάρχουν και συνεχείς προσπάθειες διαστρέβλωσης της ονομασίας όχι μόνο των ναών αλλά και των χωριών, όταν αυτά περιλαμβάνουν ονόματα Αγίων! Για παράδειγμα, όταν ένας ναός είναι αφιερωμένος στην Παναγία, αλλάζουν το όνομα και τον αποκαλούν Ναό της Αγίας Μαρίας. Κατ’ αντιστοιχία, ναός αφιερωμένος στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος ονομάζεται Ναός του Αγίου Σωτηρίου. Από την άλλη πλευρά, το χωριό των Αγίων Σαράντα ονομάζεται Σαράντα, σε μια προσπάθεια να αποβάλουν οποιοδήποτε ορθόδοξο στοιχείο.
Παράλληλα, ένα μεμονωμένο περιστατικό, το οποίο ωστόσο προκάλεσε αλγεινή εντύπωση, είναι η επίθεση που δέχθηκε πέρυσι ορθόδοξος ιερέας στους Αγίους Σαράντα, ο οποίος ξυλοκοπήθηκε άγρια από αγνώστους και μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο. Ο συγκεκριμένος ιερέας είναι ο πατέρας του προέδρου της ελληνικής οργάνωσης Ομόνοια (εκπροσωπεί τους Βορειοηπειρώτες) Λεωνίδα Παππά, γεγονός που δεν αποκλείει την ύπαρξη «σκοτεινών» κινήτρων από την πλευρά των δραστών. Παρ’ όλα αυτά, οι ιερείς όλων των δογμάτων και των θρησκειών είναι πρόσωπα που εμπνέουν σεβασμό στους Αλβανούς.
Εδωσαν άδεια σε νύφες μοντέλα να ποζάρουν πάνω σε δεσποτικό θρόνο!
Ακριβώς επειδή ορθόδοξοι ναοί και μοναστήρια ανήκουν στη δικαιοδοσία του κράτους, το οποίο τους παρέχει οποιαδήποτε χρήση μπορεί κανείς να φανταστεί, συχνά όσα συμβαίνουν ξεπερνούν τα εσκαμμένα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα περιστατικά που έλαβαν χώρα σε ορθόδοξους ιστορικούς ναούς του Βερατίου και του Ελμπασάν. Με άδεια που έδωσαν οι κρατικές Αρχές πραγματοποιήθηκε φωτογράφιση νυφικών μέσα στους ναούς! Φωτογραφίες που είδαν το φως της δημοσιότητας παρουσιάζουν νεαρές κοπέλες ντυμένες με νυφικά να ποζάρουν στον φακό, ενώ κάθονται στον δεσποτικό θρόνο, στην Ωραία Πύλη ή μπροστά στις εικόνες του εικονοστασίου. Το πρωτοφανές αυτό γεγονός προκάλεσε τη σφοδρή αντίδραση της Κληρικολαϊκής Συνέλευσης της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας -στην οποία συμμετείχαν συνολικά 300 μέλη, κληρικοί και λαϊκοί, άνδρες, γυναίκες και νέοι-, η οποία σε σχετική ανακοίνωση έκανε λόγο για «προφανή ιεροσυλία», που «προσβάλλει γενικότερα το θρησκευτικό αίσθημα». Επίσης, η ανακοίνωση ανέφερε: «Τέτοιες ιεροσυλίες δεν “προβάλλουν” την πολιτισμική κληρονομιά και δεν έχουν γίνει σε άλλη θρησκευτική κοινότητα της Αλβανίας. Διαμαρτυρόμεθα, διότι κρατικές υπηρεσίες οι οποίες κατακρατούν μετά από είκοσι πέντε χρόνια Δημοκρατίας τους ιερούς αυτούς χώρους δίνουν άδειες που βεβηλώνουν τα ιερά και τα όσια της Ορθοδόξου Εκκλησίας».
Πιστοί πήραν πίσω τις εκκλησίες που είχαν γίνει αποθήκες! Στην Πρεμετή ο δήμος είχε πετάξει άμφια και σκεύη!
Οσοι από αυτούς δεν είναι φανατικοί μουσουλμάνοι -όπως ισχύει με εκείνους του Κοσόβου- δεν εχθρεύονται τους ορθοδόξους. Σύμφωνα με έγκυρες πληροφορίες, ένα αρκετά μεγάλο ποσοστό μουσουλμάνων που προέρχονται από εξαλβανισμένους και εξισλαμισμένους χριστιανούς έχει κοινά ήθη και έθιμα με τους Ελληνες ορθοδόξους. Πηγαίνουν στην εκκλησία ανήμερα την Ανάσταση του Χριστού και ανάβουν ένα κερί, βάφουν κόκκινα αβγά και, γενικότερα, τιμούν με ευλάβεια τις εορτές των Αγίων των ορθοδόξων. Πολλοί μουσουλμάνοι σε περιοχές όπου δεν υπάρχει χωριό με ορθοδόξους νιώθουν δέος απέναντι στους ναούς και τους Αγίους, το οποίο τους κάνει να προστατεύουν με κάθε τρόπο όσους επιβουλεύονται τις εκκλησίες και τα μοναστήρια! Σέβονται την πίστη των ορθοδόξων και αναγνωρίζουν τα θαύματα των Αγίων. Θεωρούν ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι κάτι ιερό, παρά το γεγονός ότι πιστεύουν στον Αλλάχ και διαβάζουν το Κοράνι.
Εκείνο που επισημαίνουν όσοι γνωρίζουν καλά τα πράγματα στη γειτονική χώρα είναι ότι οι ναοί που επέστρεψαν στη δικαιοδοσία της Ορθόδοξης Εκκλησίας βρίσκονται κυρίως σε χωριά και όχι σε πόλεις. Κάτι τέτοιο συνέβη σε όσα χωριά οι ορθόδοξοι αποτελούν την πλειονότητα του πληθυσμού. Μάλιστα, έχουν καταγραφεί περιπτώσεις κατά τις οποίες οι κάτοικοι με το «έτσι θέλω» πήραν πίσω τους ναούς. Στη Δερβιτσάνη, για παράδειγμα, ένα ελληνικό κεφαλοχώρι κοντά στο Αργυρόκαστρο, κάτοικοι, επιβάλλοντας τη βούλησή τους, έβγαλαν από τον ναό τα λιπάσματα του κρατικού αγροτικού συνεταιρισμού, επαναφέροντάς τον στη λατρεία. Δεν ήταν όμως δυνατόν να γίνει το ίδιο και στις πόλεις όπου δεν υπερτερεί το ορθόδοξο στοιχείο. Στην Πρεμετή πριν από μερικά χρόνια ο δήμος πέταξε τα άμφια και τα ιερά σκεύη, καθώς ήθελε να τον εκμεταλλευτεί για άλλη χρήση, γεγονός που προκάλεσε μεγάλες αντιδράσεις.
ΙΣΤΟΡΙΑ
Ο χριστιανισμός κάνει την εμφάνισή του στη σημερινή περιοχή της Αλβανίας ήδη από τα πρώτα αποστολικά χρόνια, καθώς μαρτυρείται ότι από την περιοχή πέρασε και δίδαξε ο Απόστολος των Εθνών Παύλος. Η Εκκλησία οργανώνεται σε Επισκοπές και Μητροπόλεις. Κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας ένα μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού εξισλαμίζεται. Κυρίως πλήττονται οι αλβανικοί πληθυσμοί λόγω και της έλλειψης χριστιανικής φιλολογίας στη μητρική γλώσσα τους. Παράλληλα, οι ρωμαιοκαθολικοί δρουν προπαγανδιστικά στην περιοχή της Χειμάρρας. Ωστόσο οι ορθόδοξοι αντιστέκονται. Ιδρύονται αρκετά μοναστήρια, που αποτελούν τη συγκεκριμένη περίοδο κέντρα αντίστασης των ορθοδόξων, πνευματικής καλλιέργειας και εκπαίδευσης αλλά και κοινωφελούς δράσης. Παράλληλα, στη νότια Αλβανία ανεγείρονται πολλοί ναοί και σχολεία, με σκοπό την ενίσχυση της αντίστασης στα καταστροφικά σχέδια των Οθωμανών. Αυτή τη χρονική περίοδο είναι τεράστια η συμβολή των κληρικών και των Αρχιερέων στη διατήρηση της χριστιανικής ταυτότητας των πιστών. Εξίσου μεγάλος είναι και ο αριθμός των νεομαρτύρων και των Οσίων της συγκεκριμένης περιόδου οι οποίοι ενισχύουν με το μαρτύριό τους την πίστη των ορθοδόξων.
Ωστόσο καθοριστικό χρονικό σημείο είναι το 1912, όταν δημιουργείται το αλβανικό κράτος. Οι πιέσεις από κέντρα εκτός Αλβανίας για την ανεξαρτητοποίηση όλων των θρησκευτικών κοινοτήτων ήταν τεράστιες. Ο Φαν Νόλι (Θεοφάνης Στυλιανού Νόλι ή Μαυρομάτης) έπαιξε σημαντικό ρόλο και ήταν εκείνος που ουσιαστικά με τις ευλογίες της αλβανικής κυβέρνησης προχώρησε μονομερώς στην ανακήρυξη του Αυτοκεφάλου της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας, κάτι που δεν προκάλεσε την άμεση αντίδραση του Οικουμενικού Πατριαρχείου, θεωρώντας αυτές τις ενέργειες αντικανονικές. Εως το 1937 διατηρείται ένα καθεστώς εκκλησιαστικής ανωμαλίας, το οποίο εξομαλύνεται με την έκδοση του Πατριαρχικού και Συνοδικού Τόμου «Περί ευλογίας του Αυτοκεφάλου της εν Αλβανία Ορθοδόξου Εκκλησίας» τον Απρίλιο του ίδιου έτους.
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο επιβάλλεται πλήρως το κομμουνιστικό καθεστώς, το οποίο διώκει όλες τις θρησκείες. Το 1967 με διάταγμα η Αλβανία ανακηρύχθηκε επισήμως το πρώτο και μοναδικό άθεο κράτος στον κόσμο και στην Ιστορία, στο οποίο απαγορεύθηκε συνταγματικά κάθε θρησκευτική έκφραση. Εκατοντάδες ναοί κατεδαφίστηκαν, άλλοι μετατράπηκαν σε μηχανουργεία, στάβλους, αποθήκες, κινηματογράφους και λέσχες. Σχεδόν όλες οι μονές καταστράφηκαν ή έγιναν στρατιωτικοί καταυλισμοί. Η εικόνα αλλάζει ριζικά το 1991, όταν το Οικουμενικό Πατριαρχείο αποστέλλει ως έξαρχό του στην περιοχή τον τότε Επίσκοπο Ανδρούσης κ. Αναστάσιο Γιαννουλάτο. Ο κ. Αναστάσιος ενεργεί άμεσα με σκοπό τη δημιουργία μιας στοιχειώδους εκκλησιαστικής δομής για την εκπροσώπηση της τοπικής Εκκλησίας. Το 1992 εκλέγεται Αρχιεπίσκοπος Τιράνων και πάσης Αλβανίας, και από τότε έως σήμερα προσπαθεί με κάθε τρόπο να βοηθήσει στην πνευματική, οικονομική και κοινωνική ανόρθωση όλων των Αλβανών, ανεξαρτήτως θρησκείας, καταγωγής ή φρονήματος.
ΟΙ 800.000 ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ
Πόσοι ορθόδοξοι ζουν σήμερα στην Αλβανία; Επίσημες απογραφές του κράτους κάνουν λόγο για ένα μικρό ποσοστό, που αγγίζει το 7%. Ωστόσο ο αριθμός αυτός δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και μάλλον κρύβει σκοπιμότητες, σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές. Είναι ενδεικτικό πως, όταν τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης κρατικής απογραφής έγιναν γνωστά πριν από μερικά χρόνια, ο Αρχιεπίσκοπος κ. Αναστάσιος, ο οποίος γενικότερα τηρεί πολύ προσεκτική στάση στο πλαίσιο διατήρησης ενός κλίματος ειρήνης και καταλλαγής, εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του, τονίζοντας ότι δεν μπορεί οι ορθόδοξοι να είναι λιγότεροι από τους Καθολικούς, ακόμη και από τους αθέους. Σύμφωνα με στοιχεία που η Εκκλησία έχει στη διάθεσή της, τα οποία βασίζονται σε δικές της απογραφές και αντικατοπτρίζουν όσα σήμερα ισχύουν, οι ορθόδοξοι αποτελούν περίπου το 22% του συνολικού πληθυσμού της χώρας, δηλαδή περίπου 800.000 άνθρωποι. Παρά το γεγονός ότι ποσοτικά είναι η τρίτη σημαντικότερη θρησκεία (μετά το Ισλάμ και τον καθολικισμό), η Ορθοδοξία βρίσκεται αρκετές φορές στο στόχαστρο, χωρίς να υπάρχει λόγος.
Από την Εφημερίδα Ορθόδοξη Αλήθεια
