Αν θεωρείτε -και λογικά- ότι οι μεγαλύτεροι χαυλιόδοντες στον κόσμο βρίσκονται κάπου στην Αφρική ή στην Ασία, πλανάστε. Το εν λόγω ρεκόρ, που καταχωρίστηκε και στο Βιβλίο Γκίνες, κατέχει η χώρα μας και συγκεκριμένα η Μηλιά Γρεβενών!
Το μήκος καθενός από το ζευγάρι χαυλιοδόντων είναι πέντε μέτρα και δύο εκατοστά! Ομως το μυαλό σας μην πάει στον σημερινό ελέφαντα. Οι τεράστιοι αυτοί χαυλιόδοντες ανήκουν στον προϊστορικό πρόγονό του, έναν μαστόδοντα (mammut borsoni), που έζησε πριν 2.500.000-3.000.000 χρόνια. To τεράστιο παχύδερμο υπολογίζεται ότι είχε ύψος γύρω στα τριάμισι μέτρα, ζύγιζε εξίμισι τόνους, ενώ έτρωγε 300 κιλά χόρτα και έπινε 200 λίτρα νερό την ημέρα! Επίσης είχε τέσσερις χαυλιόδοντες (δύο πάνω και δύο κάτω). Με την εξέλιξη του είδους ατρόφησαν και έμειναν οι δύο, όπως προκύπτει ήδη από τον πολύ νεότερό του ελέφαντα των Γρεβενών στα 200.000 χρόνια.
Τα ευρήματα της Μηλιάς είναι τέτοια και τόσα που δικαιολογούν τον χαρακτηρισμό της ως Παρθενώνα της παλαιοντολογίας. Γι’ αυτό άλλωστε το ενδιαφέρον Ελλήνων και ξένων επιστημόνων είναι έντονο.
Ολα ξεκίνησαν τη δεκαετία του ’90, όταν ο Θανάσης Δεληβός εντόπισε απολιθωμένα οστά ζώων. Ενημέρωσε σχετικά και ξεκίνησαν έρευνες στην περιοχή, από την ομάδα της επίκουρης καθηγήτριας του ΑΠΘ Ευαγγελίας Τσουκαλά. Το 1997 βρέθηκε ένα ζευγάρι χαυλιόδοντες μαστόδοντα, μήκους τεσσάρων μέτρων και 39 εκατοστών.
Δέκα χρόνια αργότερα, σε ένα αμμωρυχείο, ο γεωλόγος Φώτης Μπόκας εντόπισε τους μεγαλύτερους χαυλιόδοντες του κόσμου. Ο ίδιος κατά την ξενάγησή μας στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Μηλιάς μάς πληροφορεί ότι τα ευρήματα εντοπίστηκαν σε βάθος πέντε μέτρων, ενώ εξηγεί ότι η σύσταση του εδάφους (αμμώδες) της περιοχής, σε συνδυασμό με την ύπαρξη ποσοτήτων νερού, ευνόησε την απολίθωση των οστών και τη διατήρησή τους για εκατομμύρια χρόνια.
Ο κ. Μπόκας σημειώνει ότι όσο περισσότερα οστά βρίσκονται τόσο ασφαλέστερα συμπεράσματα εξάγονται για την πανίδα, τη χλωρίδα, το κλίμα και εν γένει το τοπικό περιβάλλον εκείνα τα χρόνια.
Για παράδειγμα, η ανακάλυψη οστού είδους ταπίρου -ο αντίστοιχος των ημερών μας ζει σε βάλτους στη Λατινική Αμερική- παραπέμπει σε βαλτώδεις εκτάσεις, αλλάζοντας τις ως τότε εκτιμήσεις. Συνεπώς 2.500.000 -3.000.000 πριν η περιοχή δεν θύμιζε μόνο τη ζούγκλα που ξέρουμε σήμερα. Σημαντικά θεωρούνται και τα οστά του μαχαιρόδοντα -προγόνου του λιονταριού- και του προϊστορικού ρινόκερου. Οι έρευνες συνεχίζονται, βασιζόμενες στην ευαισθητοποίηση των κατοίκων, παρότι το κράτος δεν έχει διαθέσει ούτε ένα ευρώ και η όλη προσπάθεια στηρίχτηκε οικονομικά μόνο από την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Βεβαίως, ο χώρος του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας της Μηλιάς δεν επαρκεί για την έκθεση των ευρημάτων. Εξ ου και η στόχευση της Δημοτικής Αρχής Γρεβενών για τη δημιουργία Κέντρου Παλαιοντολογίας, το οποίο προβλέπεται να συμβάλει και στην προσέλκυση επισκεπτών. Το ερχόμενο διάστημα αναμένεται να υπογραφεί μνημόνιο συνεργασίας μεταξύ του Δήμου Γρεβενών και του ΑΠΘ για το Κέντρο Παλαιοντολογίας Μηλιάς, το οποίο σχεδιάζεται να λειτουργεί ως πανεπιστημιακό εργαστηριακό τμήμα.
Δημήτρης Κυριακόπουλος
