Η έρευνα του Eteron επιβεβαιώνει τη βαθιά κρίση εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολίτες και τους πολιτικούς, και χαρτογραφεί την απογοήτευση και τη δυσπιστία της κοινωνίας
Σε μια περίοδο που η τοξικότητα, η πόλωση, τα σκάνδαλα και οι… σκιές αδιαφάνειας επικρατούν στο πολιτικό σκηνικό, επαναφέροντας ερωτήματα για την ποιότητα του δημόσιου βίου, η έρευνα της aboutpeople για το Eteron, με τίτλο «Unmute Democracy: Η φωνή των πολιτών για τη Δημοκρατία στην Ελλάδα σήμερα», επιβεβαιώνει τη βαθιά κρίση εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολίτες και στο σύστημα εξουσίας εν γένει. Σε αυτή την «ακτινογραφία» του πολιτικού σώματος καταγράφονται η δυσαρέσκεια, η απογοήτευση αλλά και η απαίτηση των πολιτών για δομικές μεταρρυθμίσεις.
- Από τον Κώστα Καββαδία
Οι πολίτες αξιολογούν τη λειτουργία της δημοκρατίας στα τάρταρα, με ιδιαίτερα χαμηλά ποσοστά ανάμεσα και στα νεανικά κοινά, ενώ εκφράζεται έντονη ανησυχία για τη συνεχιζόμενη διαφθορά, την ατιμωρησία αλλά και την πολιτική επιρροή στα ΜΜΕ.
Η νέα πανελλαδική έρευνα του Eteron αποτυπώνει ακόμη τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται οι πολίτες τη λειτουργία των θεσμών, και εντοπίζει τις κυριότερες πηγές της δυσπιστίας απέναντι στην εξουσία. Παράλληλα, αναδεικνύεται μια ισχυρή διάθεση για θεσμικές αλλαγές, όπως η κατάργηση της ασυλίας των βουλευτών, η ενίσχυση των ανεξάρτητων Αρχών και ο διαφορετικός τρόπος επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης.
Συγκεκριμένα, για να αντιληφθούμε τις διαμορφωμένες τάσεις, σε μια κλίμακα από το 0 έως το 10 οι 1.876 ερωτώμενοι της έρευνας βαθμολογούν τη δημοκρατία με μόλις 3,85, επίδοση που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί πολιτικό καμπανάκι, καθώς αποτυπώνει μια συλλογική αίσθηση αποστροφής και δυσαρέσκειας απέναντι στο κράτος, την κυβέρνηση και τα κόμματα. Το πιο ηχηρό μήνυμα όμως προέρχεται από τη νεολαία. Οι ηλικίες από 17 έως 34 ετών βαθμολογούν τη λειτουργία της δημοκρατίας με 3,23, επιβεβαιώνοντας ότι αντιμετωπίζουν μια συνθήκη που ούτε τους εκπροσωπεί ούτε τους εμπνέει. Το χάσμα αυτό αναδεικνύει ένα έλλειμμα αντιπροσώπευσης και αξιοπιστίας, με συγκεκριμένες αιτίες γι’ αυτή την απαξίωση.
Σχεδόν έξι στους δέκα πολίτες θεωρούν ότι η διαφθορά του πολιτικού συστήματος (59,4%) και η έλλειψη δικαιοσύνης και ατιμωρησίας (57,6%) είναι οι βασικότερες απειλές για τη δημοκρατία. Το αίσθημα αυτό -ιδίως ύστερα από τραγωδίες, όπως εκείνη των Τεμπών- έχει μετατραπεί σε διάχυτο κοινωνικό αίτημα για λογοδοσία. Οι πολίτες δείχνουν να μην πιστεύουν πλέον ότι «ο νόμος ισχύει για όλους» και θεωρούν πως οι κυβερνώντες δρουν ανεξέλεγκτα, χωρίς πραγματικούς μηχανισμούς ευθύνης.
Ακολουθεί η πολιτική και η οικονομική επιρροή στα ΜΜΕ (32,3%), που κατά την κοινή γνώμη υπονομεύει ευθέως την ενημέρωση και τη διαφάνεια. Οι πολίτες συνομολογούν ότι μεγάλο μέρος του μιντιακού συστήματος λειτουργεί ως προέκταση της εξουσίας, και όχι ως αντίβαρο ελέγχου της. Σε αυτό το περιβάλλον, η έλλειψη εμπιστοσύνης προς τα κόμματα είναι αναμενόμενη. Το 80% των ερωτηθέντων πιστεύει ότι οι πολιτικοί δεν ενδιαφέρονται να ακούσουν τους πολίτες, ενώ πάνω από τους μισούς θεωρούν ότι τα κόμματα δεν γνωρίζουν καν τι πιστεύει η κοινωνία. Η πολιτική αντιπροσώπευση, δηλαδή, έχει μετατραπεί σε μια αποκρουστική διαδικασία χωρίς κοινωνική σύνδεση.
Παράλληλα, το 40% των πολιτών εντοπίζει ως κύριο πρόβλημα την έλλειψη ικανών και έντιμων στελεχών, στοιχείο που καταδεικνύει κόπωση και απαξίωση του πολιτικού προσωπικού συνολικά. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ότι το 90% των συμμετεχόντων θεωρεί πως η ποιότητα της δημοκρατίας θα βελτιωνόταν, αν οι πολιτικοί άκουγαν περισσότερο τη φωνή των πολιτών, ενώ το 61,7% ζητά μεγαλύτερη προσοχή στις απόψεις ειδικών και τεχνοκρατών.
Ζητούν κατάργηση της βουλευτικής ασυλίας εδώ και τώρα
Κρυστάλλινο ήταν και το αίτημα για ουσιαστικές αλλαγές, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας της δημοκρατίας. Στο ζήτημα των θεσμικών παρεμβάσεων οι πολίτες εμφανίζονται αποφασισμένοι, με το 93% να ζητά κατάργηση της ασυλίας των βουλευτών, ενώ σχεδόν ίδιο ποσοστό (93,7%) θέλει αλλαγή του τρόπου επιλογής των ανώτατων δικαστών. Παράλληλα, πάνω από 85% υποστηρίζει την ενίσχυση των ανεξάρτητων Αρχών. Αυτά τα αιτήματα συνθέτουν ένα ξεκάθαρο κοινωνικό υπόμνημα διαφάνειας και λογοδοσίας, το οποίο ωστόσο η κυβέρνηση δείχνει πεισματικά να αγνοεί.
Κούρασαν η απύθμενη υποκρισία και τα σκάνδαλα της κυβερνητικής ελίτ
Αναμφίβολα, τα ευρήματα της έρευνας αποτυπώνουν την εικόνα μιας κοινωνίας κουρασμένης από την υποκρισία της εξουσίας. Οι πολίτες βλέπουν μια χώρα όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται πίσω από κλειστές πόρτες, όπου οι θεσμοί λειτουργούν επιλεκτικά και η Δικαιοσύνη καθυστερεί ή σιωπά μπροστά σε σκάνδαλα που αγγίζουν την κυβερνητική ελίτ.
Η κρίση, συνεπώς, δεν είναι αφηρημένη, αλλά έχει ονόματα και αιτίες. Η υπερσυγκέντρωση εξουσιών στο Μαξίμου, ο έλεγχος της Δικαιοσύνης, η χειραγώγηση της ενημέρωσης και η αδιαφάνεια στη δημόσια ζωή είναι τα κυριότερα ζητήματα που θέτει η συντριπτική πλειονότητα των πολιτών κι αυτή η διάγνωση βαραίνει πρωτίστως την κυβέρνηση, που επιμένει να παρουσιάζει τα πάντα «καλώς καμωμένα», την ώρα που οι πολίτες αισθάνονται όλο και πιο ανίσχυροι απέναντι στην εξουσία.
Οπως επισημαίνουν οι δημιουργοί της έρευνας Αντωνης Γαλανόπουλος και Πέτρος Ιωαννίδης, η χαμηλή αξιολόγηση της δημοκρατίας διαπερνά όλες τις κοινωνικές κατηγορίες, ανεξαρτήτως εισοδήματος ή μόρφωσης. Πρόκειται για συστημική κρίση εμπιστοσύνης κι όσο η κυβέρνηση αποφεύγει να απαντήσει με θεσμικές τομές, διαφάνεια και λογοδοσία τόσο θα εδραιώνεται η αίσθηση πως η Ελλάδα κινείται προς μια ιδιότυπη «μεταδημοκρατία», όπου η συμμετοχή είναι τυπική, οι αποφάσεις προκαθορισμένες και η κοινωνία απλός παρατηρητής. Η έρευνα του Eteron μοιάζει με έναν καθρέφτη μιας δημοκρατίας σε οριακή κατάσταση κι όσο αυτός ο καθρέφτης δείχνει παραμορφωμένος, η ευθύνη ανήκει όχι στους πολίτες που αμφισβητούν, αλλά σε εκείνους που κυβερνούν χωρίς να ακούν.
