Νέο πλαίσιο για συγκυριότητες, ποσοστά κληρονομιάς, συντρόφους και διαχείριση περιουσίας
Μετά από σχεδόν οκτώ δεκαετίες, το κληρονομικό δίκαιο στην Ελλάδα αλλάζει εκ βάθρων. Η κυβέρνηση προχωρά σε συνολική αναθεώρηση των ρυθμίσεων που αφορούν μεταβιβάσεις περιουσιών, ποσοστά κληρονομιάς και δικαιώματα συζύγων και συντρόφων.
Στόχος είναι η αντιμετώπιση του φαινομένου των «νεκρών» περιουσιών, δηλαδή ακινήτων που παραμένουν ανεκμετάλλευτα λόγω πολυπλοκότητας στις διαδικασίες ή διαφωνιών μεταξύ συγκληρονόμων.
Η αναμόρφωση αφορά χιλιάδες οικογένειες και αλλάζει πρακτικές που ίσχυαν σχεδόν αμετάβλητα από τη δεκαετία του 1940.
Τέλος στα «αδελφομοίρια»: Καταργείται η συγκυριότητα εξ αδιαιρέτου
Η πιο καίρια αλλαγή αφορά την κατάργηση της υποχρεωτικής συγκυριότητας εξ αδιαιρέτου, τα γνωστά «αδελφομοίρια». Η μέχρι σήμερα πρακτική προέβλεπε ότι αν ένας γονιός άφηνε ένα ακίνητο σε δύο παιδιά, αυτά γίνονταν αυτομάτως συγκύριοι ακόμη και αν υπήρχε διαφωνία για τη διαχείριση.
Το αποτέλεσμα ήταν συχνά δυσλειτουργικό: αδυναμία πώλησης, παρεμπόδιση επενδύσεων, εγκατάλειψη ακινήτων, ακόμη και επιβάρυνση γειτονικών περιουσιών.
Με το νέο μοντέλο:
• Ένας μόνο κληρονόμος θα αποκτά το ακίνητο.
• Ο δεύτερος (ή οι υπόλοιποι) θα αποζημιώνονται με χρήματα ή ισάξιο περιουσιακό στοιχείο.
• Αν δεν υπάρξει συμφωνία, το δικαστήριο θα καθορίζει το ύψος της αποζημίωσης και το ποιος θα λάβει το ακίνητο.
Στόχος είναι να σταματήσει η κατάτμηση των περιουσιών σε μικρά ποσοστά που ουσιαστικά δεν αξιοποιούνται ποτέ και να επιτρέψει στα ακίνητα να παραμείνουν λειτουργικά και εκμεταλλεύσιμα.
Οι νέες ρυθμίσεις τροποποιούν και τη νόμιμη μοίρα. Αν ένας γονιός αφήσει ένα ακίνητο σε ένα παιδί, το δεύτερο δεν θα γίνεται αυτόματα συνιδιοκτήτης. Θα έχει όμως δικαίωμα αποζημίωσης ίσης αξίας.
Έτσι αποφεύγεται η πολυκυριότητα, ενώ παράλληλα δεν καταργείται το δικαίωμα του παιδιού που δεν έλαβε το ακίνητο να προστατευθεί οικονομικά.
Νέοι κανόνες για συζύγους: Αναπροσαρμογή ποσοστών και δικαίωμα παραμονής στην κατοικία
Επανεξετάζονται και τα ποσοστά κληρονομιάς που λαμβάνει ο επιζών σύζυγος:
• Όταν υπάρχει ένα παιδί, το ποσοστό του συζύγου αυξάνεται από 25% σε 33%.
• Όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, παραμένει στο 25%, ενώ το 75% μοιράζεται στα παιδιά.
Παράλληλα θεσπίζεται δικαίωμα παραμονής στην κύρια κατοικία για τον σύζυγο ή τη σύζυγο που μένει πίσω, για τουλάχιστον τρία χρόνια. Πρόκειται για σημαντική πρόβλεψη που αποτρέπει αναγκαστική μετακόμιση ή πιέσεις από συγκληρονόμους, ειδικά σε περιπτώσεις όπου το σπίτι δεν μπορεί άμεσα να μοιραστεί ή να αξιοποιηθεί.
Πώληση ακινήτου με παραμονή του ιδιοκτήτη: Νέα δυνατότητα διαχείρισης περιουσίας
Η αναμόρφωση εισάγει και έναν νέο τύπο συμφωνίας που προσομοιάζει σε «ζωή με αντιπαροχή». Ο ιδιοκτήτης μπορεί:
• να πουλήσει το σπίτι ή το εξοχικό του όσο ζει
• να λάβει το τίμημα άμεσα
• να συμφωνήσει ότι θα παραμείνει στο ακίνητο για το υπόλοιπο της ζωής του
• ή να συνεχίσει να κατοικεί στον χώρο καταβάλλοντας ενοίκιο, αν αυτό συμφωνηθεί με τον αγοραστή
Με αυτόν τον τρόπο, οι ηλικιωμένοι ιδιοκτήτες αποκτούν οικονομική ευχέρεια χωρίς να χάσουν το σπίτι τους, ενώ ο αγοραστής εξασφαλίζει μελλοντική απόκτηση του ακινήτου.
