Προ των πυλών βρίσκεται η εκτεταμένη θεσμική αναδιάρθρωση στον χώρο της πολεοδομίας, σηματοδοτώντας το τέλος ενός μοντέλου που επί δεκαετίες βασίστηκε στη διοικητική αποκέντρωση. Το σύστημα έκδοσης οικοδομικών αδειών και ελέγχου της δόμησης στην Ελλάδα εισέρχεται σε μια νέα εποχή, με την ευθύνη να μεταφέρεται σταδιακά από τους δήμους και τις νομαρχίες στο κεντρικό κράτος.
Στον πυρήνα της μεταρρύθμισης βρίσκεται το Ελληνικό Κτηματολόγιο, το οποίο αλλάζει ρόλο και δομή, μετεξελισσόμενο σε Εθνικό Οργανισμό Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης. Ο νέος φορέας αναλαμβάνει αρμοδιότητες που μέχρι σήμερα ασκούνταν σε τοπικό επίπεδο: την έκδοση οικοδομικών αδειών, τον έλεγχο των κατασκευών και τη συνολική εποπτεία της πολεοδομικής νομοθεσίας. Μαζί του μεταφέρονται και οι μηχανικοί που στελεχώνουν τις 185 Υπηρεσίες Δόμησης της χώρας, οι οποίοι εντάσσονται σε ένα ενιαίο οργανωτικό σχήμα.
Τι σηματοδοτεί αυτή η αλλαγή
Η εφαρμογή του νέου μοντέλου ξεκινά πιλοτικά από την 1η Ιουλίου, με τις πρώτες πολεοδομίες να υπάγονται στη διοικητική «ομπρέλα» του Κτηματολογίου. Η διαδικασία θα εξελιχθεί σταδιακά, με ορίζοντα ολοκλήρωσης τον Ιανουάριο του 2027, οπότε και το σύνολο των Υπηρεσιών Δόμησης θα έχει ενσωματωθεί στον νέο Οργανισμό. Η αλλαγή αυτή, η οποία είχε προαναγγελθεί ήδη από το φθινόπωρο, σηματοδοτεί την επιστροφή της ευθύνης των αδειοδοτήσεων στο κεντρικό διοικητικό επίπεδο, με στόχο την άρση των ανισοτήτων και των αποκλίσεων που παρατηρούνταν μεταξύ διαφορετικών περιοχών.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, ο νέος φορέας θα αξιοποιεί το εκτεταμένο δίκτυο των κτηματολογικών γραφείων και θα καλύπτει σχεδόν ολόκληρο το φάσμα των διαδικασιών δόμησης. Από τη χορήγηση βεβαιώσεων όρων δόμησης και τις προεγκρίσεις έως την τελική άδεια και τους ελέγχους κατά την εκτέλεση των έργων, όλες οι κρίσιμες διαδικασίες συγκεντρώνονται σε ένα ενιαίο διοικητικό πλαίσιο. Κεντρικός στόχος είναι η ομοιόμορφη εφαρμογή των κανόνων και η ενίσχυση της διαφάνειας σε πανελλαδικό επίπεδο.
Παράλληλα, εισάγεται μητρώο ανεξάρτητων ελεγκτών, καθιστώντας υποχρεωτικό τον έλεγχο κάθε οικοδομικής άδειας πριν από την έναρξη των εργασιών. Ο μηχανισμός εποπτείας ενισχύεται περαιτέρω με την αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, τα οποία θα χρησιμοποιούνται για την ιεράρχηση και τη στοχοθέτηση των ελέγχων, βάσει αντικειμενικών κριτηρίων και εκτίμησης κινδύνου.
Ο ρόλος των δήμων
Οι δήμοι, αν και αποχωρούν από την αδειοδοτική διαδικασία, διατηρούν έναν περιορισμένο αλλά κομβικό ρόλο. Παραμένουν αρμόδιοι για τον πολεοδομικό σχεδιασμό, τις χρήσεις γης και τα έργα ανάπλασης, διαμορφώνοντας το αναπτυξιακό πλαίσιο των περιοχών τους, χωρίς όμως εμπλοκή στην καθημερινή διαχείριση των αδειών.
Για τον πολίτη, το νέο σύστημα υπόσχεται απλούστευση και ταχύτερη εξυπηρέτηση. Δημιουργείται ένα ενιαίο ψηφιακό σημείο επαφής –ένα σύγχρονο one stop shop– στο οποίο συνδέονται ιδιοκτησιακά δικαιώματα, άδειες δόμησης και έλεγχοι σε κοινή πλατφόρμα. Στόχος είναι η μείωση της γραφειοκρατίας, η επιτάχυνση των διαδικασιών και η συνεπής εφαρμογή της πολεοδομικής νομοθεσίας σε όλη την επικράτεια, μέσα από ένα κεντρικά ελεγχόμενο και τεχνολογικά αναβαθμισμένο σύστημα.
