Τρία χρόνια μετά τη σιδηροδρομική τραγωδία στα Τέμπη, που συγκλόνισε συθέμελα την ελληνική κοινωνία, η πολυσυζητημένη δίκη για το πολύνεκρο δυστύχημα της 28ης Φεβρουαρίου 2023 ξεκινά, έπειτα από αλλεπάλληλες καθυστερήσεις, αστοχίες και ερωτήματα που παρέμεναν αναπάντητα. Μια διαδικασία που δοκίμασε τα όρια της κοινωνικής ανοχής και της εμπιστοσύνης στη Δικαιοσύνη ανοίγει πλέον τον δρόμο για την απόδοση ευθυνών.
Η δικαστική διαδικασία, που χαρακτηρίζεται ως η «μητέρα» των δικών, αρχίζει σήμερα στη Λάρισα, στην ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα του Συνεδριακού Κέντρου του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, στο συγκρότημα «ΓΑΙΟΠΟΛΙΣ», ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων. Το ενδιαφέρον είναι τεράστιο, με δημοσιογράφους από την Ελλάδα και το εξωτερικό να έχουν καταφθάσει στην πόλη και τις αρχές να επιστρατεύουν ακόμη και πλήρως εξοπλισμένα κοντέινερ για την κάλυψη των αυξημένων αναγκών.
Η κύρια αίθουσα του δικαστηρίου, επιφάνειας 283,75 τ.μ., έχει χωρητικότητα περίπου 500 ατόμων και θα φιλοξενεί τη δικαστική έδρα, τους κατηγορουμένους, τους δικηγόρους και το κοινό. Παράλληλα, έχει διαμορφωθεί δεύτερη αίθουσα 109,57 τ.μ. για περίπου 200 άτομα, με οθόνες για την παρακολούθηση της διαδικασίας, ενώ υπάρχει και τρίτος βοηθητικός χώρος 83 τ.μ. για την αναμονή του κοινού. Επιπλέον, ένας μικρός χώρος 17 τ.μ. λειτουργεί ως χώρος υποστήριξης για δημοσιογράφους και φωτορεπόρτερ.
Το συγκρότημα «Γαιόπολις» θυμίζει φρούριο, καθώς εδώ και ημέρες παραμένει απροσπέλαστο για το κοινό και τους φοιτητές και φυλάσσεται από ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις, ενώ για την έναρξη της δίκης αναμένεται συγκέντρωση χιλιάδων πολιτών έξω από τον χώρο.
36 κατηγορούμενοι και βαρύ κατηγορητήριο
Στο εδώλιο κάθονται συνολικά 36 κατηγορούμενοι, μετά από ανάκριση που διήρκεσε 2,5 χρόνια. Πρόκειται για στελέχη του ΟΣΕ, της ΕΡΓΟΣΕ, της Ρυθμιστικής Αρχής Σιδηροδρόμων, του υπουργείου Μεταφορών και της Hellenic Train.
Ανάμεσά τους βρίσκονται οι τρεις σταθμάρχες της μοιραίας βραδιάς στον Κεντρικό Σταθμό Λάρισας, ο επιθεωρητής τους, 11 υπεύθυνοι τμημάτων του ΟΣΕ, 16 πρώην στελέχη της ΕΡΓΟΣΕ, ένα πρώην υψηλόβαθμο στέλεχος της ΡΑΣ, δύο Γενικοί Διευθυντές του Υπουργείου Μεταφορών και Υποδομών και δύο πρώην υψηλόβαθμα στελέχη της Hellenic Train.
Οι 33 από τους 36 αντιμετωπίζουν το κακούργημα της «επικίνδυνης παρέμβασης στη συγκοινωνία μέσων σταθερής τροχιάς με ενδεχόμενο δόλο», που συνδέεται με τον θάνατο δεκάδων ανθρώπων, βαριές σωματικές βλάβες και σοβαρές ζημιές σε υποδομές και επισύρει ποινές έως και ισόβια κάθειρξη. Παράλληλα, αντιμετωπίζουν και πλημμεληματικές κατηγορίες, όπως ανθρωποκτονία από αμέλεια και σωματικές βλάβες κατά συρροή.
Τα δύο στελέχη της Hellenic Train κατηγορούνται μόνο για πλημμελήματα, ενώ μία υπάλληλος του ΟΣΕ, που φέρεται να ενέκρινε τη μετάταξη του σταθμάρχη, αντιμετωπίζει την κατηγορία της παράβασης καθήκοντος.
Το κλητήριο θέσπισμα που περιγράφει τις κατηγορίες αριθμεί 1.267 σελίδες, αποτυπώνοντας το εύρος της υπόθεσης.
Τα κρίσιμα ερωτήματα της δίκης
Στο επίκεντρο της διαδικασίας βρίσκεται η διαπίστωση ότι κρίσιμα συστήματα ασφαλείας δεν λειτουργούσαν, κυρίως λόγω της καθυστέρησης υλοποίησης της σύμβασης 717/2014 για τη σηματοδότηση και την τηλεδιοίκηση. Η απουσία αυτών των συστημάτων, σε συνδυασμό με τη χρόνια υποβάθμιση των σιδηροδρομικών υποδομών, δημιούργησε -σύμφωνα με τα πορίσματα- ένα περιβάλλον όπου το δυστύχημα κατέστη ουσιαστικά προδιαγεγραμμένο.
Παράλληλα, αντιδράσεις έχουν προκληθεί για την παράλειψη διερεύνησης της πυρόσφαιρας, με συγγενείς θυμάτων να χαρακτηρίζουν τη δίκη «κολοβή».
Την ίδια ώρα, στον Άρειο Πάγο εκκρεμούν αποφάσεις σχετικά με την πιθανή παραπομπή πολιτικών προσώπων, μεταξύ των οποίων δύο πρώην υπουργών.
Μια από τις πιο σύνθετες δίκες των τελευταίων ετών
Η δίκη των Τεμπών συγκαταλέγεται στις πιο πολυπρόσωπες και σύνθετες των τελευταίων ετών. Συνολικά 352 μάρτυρες έχουν κληθεί να καταθέσουν, εκ των οποίων οι 230 είναι συγγενείς θυμάτων και τραυματίες που έχουν δηλώσει παράσταση προς υποστήριξη της κατηγορίας.
Στη διαδικασία συμμετέχουν επίσης πραγματογνώμονες, ενώ η δικογραφία είναι τεράστια, καταλαμβάνοντας ψηφιακό χώρο 2 terabyte, δηλαδή περίπου 60.000 σελίδες.
Ο αριθμός των δικηγόρων ξεπερνά τους 250, με τη συντριπτική πλειονότητα να εκπροσωπεί συγγενείς θυμάτων και τραυματίες, ενώ οι υπόλοιποι υπερασπίζονται τους κατηγορουμένους.
Ξεχωριστή παρουσία θα έχει και η Ολομέλεια των Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδος, η οποία θα δηλώσει παράσταση προς υποστήριξη της κατηγορίας, εκπροσωπούμενη από τους Δημήτρη Βερβεσό, Θεόδωρο Μαντά και τη Μαρία Δημόκα.
Η σύνθεση του δικαστηρίου και η διάρκεια
Τη σύνθεση του δικαστηρίου αποτελούν τέσσερις γυναίκες και τρεις άνδρες. Πρόεδρος είναι η Γεωργία Στεφανίδου, με αναπληρωματική πρόεδρο την Ιωάννα Κοσίνα. Εισαγγελέας της έδρας είναι η Αγγελική Κουρινιώτη, με αναπληρωτή τον Φίλιππο Καρατσίδη.
Στη σύνθεση συμμετέχουν επίσης οι πάρεδροι Δημήτρης Χριστόπουλος και Χρυσοβαλάντης Λέτσιος, ενώ αναπληρωματικό μέλος είναι η εφέτης Μαρία Τσάνα.
Η παρουσία αναπληρωματικών μελών κρίνεται απαραίτητη λόγω της πολυπλοκότητας και της αναμενόμενης μεγάλης διάρκειας της δίκης, η οποία εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει τα δύο έτη.
