Ενα νέο εργαλείο για την πολεοδόμηση εγκαταλελειμμένων, μικρών και φθινόντων οικισμών των νησιών και πολλών άλλων περιοχών της χώρας εισάγει το υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Ο λόγος για τα Ειδικά Σχέδια Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ανάπτυξης (ΕΣΠΕΡΑΑ) για την αναβίωση των οικισμών, «παρέχοντας παράλληλα δυνατότητες αξιοποίησης ιδιωτικών εκτάσεων που συνδέονται λειτουργικά με τους οικισμούς», όπως υποστηρίζει η κυβέρνηση την ώρα όμως που εκφράζονται βάσιμοι φόβοι ότι πρόκειται για μια περίεργη διάταξη με την οποία στην πραγματικότητα ο αρμόδιος υπουργός Σταύρος Παπασταύρου ανοίγει τον δρόμο για την τσιμεντοποίηση των μικρών νησιών υπό το πρόσχημα της «ιδιωτικής πολεδόμησης».
Ειδικά για κατοικημένα νησιά, τα ΕΣΠΕΡΑΑ δεν θα περιορίζονται μόνο σε παρεμβάσεις εντός του υφιστάμενου οικισμού, αλλά θα μπορούν να προβλέπουν και την ανάπτυξη λειτουργικά συνδεόμενων όμορων εκτάσεων. Στις εκτάσεις αυτές μπορούν να καθορίζονται χρήσεις γης και να προβλέπεται πολεοδόμηση, υπό την προϋπόθεση ότι οι όμορες εκτάσεις έχουν ελάχιστη συνολική επιφάνεια 30 στρεμμάτων και ότι το σύνολο της περιοχής παρέμβασης (υφιστάμενος οικισμός και νέες προς πολεοδόμηση εκτάσεις) κυμαίνεται από 50 έως 200 στρέμματα.
Οι διατάξεις αυτές αποτελούν ξεχωριστό κεφάλαιο στο υπό διαβούλευση νομοσχέδιο για τα ύδατα και ο τρόπος εφαρμογής τους επαφίεται στην ηγεσία του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Συγκεκριμένα, οι προδιαγραφές των ειδικών πολεοδομικών μελετών των ΕΣΠΕΡΑΑ, τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, οι διαδικασίες ελέγχου καταλληλότητας των εκτάσεων, καθώς και ο τρόπος εφαρμογής της ειδικής χρηματικής εισφοράς υπέρ των έργων αναβάθμισης των εγκαταλελειμμένων και φθινόντων οικισμών θα καθοριστούν με υπουργικές αποφάσεις. Κάτι που γεννά ανησυχίες για τις προθέσεις και τους σκοπούς της ρύθμισης.
Σημειώνεται ότι από την εφαρμογή των ρυθμίσεων εξαιρούνται η Αττική, η Θεσσαλονίκη και οι περιοχές της Πάτρας, των Ιωαννίνων, του Βόλου, της Λάρισας και του Ηρακλείου. Τα Ειδικά Σχέδια θα εγκρίνονται με Προεδρικό Διάταγμα που θα εκδίδεται έπειτα από πρόταση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Το νομοσχέδιο εισάγει συγκεκριμένα κριτήρια για τον χαρακτηρισμό των οικισμών ως «εγκαταλελειμμένων» και «μικρών και φθινόντων». Ως εγκαταλελειμμένοι χαρακτηρίζονται οι προ του 1923 οικισμοί που εμφανίζουν μηδενικό πληθυσμό στις απογραφές της ΕΛΣΤΑΤ του 1981, ενώ ως μικροί και φθίνοντες θεωρούνται οι οικισμοί με λιγότερους από 150 κατοίκους που παρουσιάζουν δημογραφική συρρίκνωση κατά την τελευταία 30ετία ή μικρή μεταβολή πληθυσμού έως 5%.
Ο οικισμός θα πρέπει να κρίνεται ενδιαφέρων αρχιτεκτονικά, να μην έχει χαρακτηριστεί γεωλογικά ακατάλληλος, δηλαδή να μην υπάρχει πρόβλημα κατολισθήσεων ή άλλης γεωλογικής επικινδυνότητας και να διαθέτει «συνεκτικό τμήμα», δηλαδή αναγνωρίσιμο πυρήνα υφιστάμενης οικιστικής ανάπτυξης. Το σχέδιο νόμου προβλέπει ότι οι νέες περιοχές ανάπτυξης δεν θα αποτελούν αυτοτελείς οικιστικές ενότητες, αλλά θα πρέπει να συνδέονται λειτουργικά με τον υφιστάμενο οικισμό και να εξυπηρετούνται από κοινά δίκτυα τεχνικών και κοινωνικών υποδομών. Πέρα απ’ αυτό, οι φορείς ανάπτυξης υποχρεούνται να παραχωρούν και να υλοποιούν, με δικές τους δαπάνες και χωρίς αποζημίωση από τον οικείο δήμο, τουλάχιστον το 50% της πολεοδομούμενης έκτασης. Από το ποσοστό αυτό τουλάχιστον το 25% θα πρέπει να κατευθύνεται στη δημιουργία κοινόχρηστων και κοινωφελών χώρων. Το υπόλοιπο μπορεί να διατεθεί για ειδικές χρήσεις που προβλέπονται από το σχέδιο ανάπτυξης ή, σε ποσοστό έως 15%, να μετατραπεί σε ειδική χρηματική εισφορά υπέρ του δήμου.
