Από την παράνομη παραγωγή μέχρι το λαθρεμπόριο, το παράνομο εμπόριο καπνού εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό πρόβλημα για την Ε.Ε., με αρνητικές συνέπειες στα οικονομικά της, στη δημόσια υγεία και την ασφάλεια. Aυτό είναι το συμπέρασμα μιας νέας έκθεσης του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ), που επισημαίνει ότι, παρά τις προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των χωρών της Ε.Ε. να καταπολεμήσουν αυτό το παγκόσμιο εγκληματικό φαινόμενο, η δράση τους δεν είναι τόσο συντονισμένη όσο θα έπρεπε.
- Από τον
Κων/νο Σ.
Μαργαρίτη
Η παράνομη παραγωγή στην Ε.Ε. αυξάνεται διαρκώς, οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται στο λαθρεμπόριο γίνονται όλο και πιο περίπλοκες, ενώ αυξάνονται συνεχώς τα νέα προϊόντα καπνού.
Στο πλαίσιο αυτό το ΕΕΣ επικρίνει την ελλιπή συνεργασία μεταξύ των διάφορων χωρών, η οποία πάσχει από κενά και απουσία συντονισμένης προσέγγισης σε επίπεδο Ε.Ε.
Το παράνομο εμπόριο καπνού έχει αλλάξει άρδην τα τελευταία χρόνια.
Ενεργώντας στρατηγικά, οι ομάδες του οργανωμένου εγκλήματος έχουν μεταφέρει την παραγωγή από την Ουκρανία στην Ε.Ε., συντέμνοντας με αυτό τον τρόπο τις αλυσίδες εφοδιασμού και εξασφαλίζοντας αμεσότερη πρόσβαση για τους καταναλωτές.
Το λαθρεμπόριο παραμένει πρόβλημα, ταυτόχρονα δε παράνομες εγκαταστάσεις παρασκευής έχουν εντοπιστεί σε όλες σχεδόν τις χώρες της Ενωσης και η παράνομη παραγωγή εμφανίζεται αυξημένη στην Ε.Ε. συνολικά.
Για παράδειγμα, σε ένα εργοστάσιο παράνομης παραγωγής τσιγάρων σε μεγάλη κλίμακα στο Βέλγιο κάθε μηχανή μπορούσε να παράγει περί το 1 εκατ. τσιγάρα την ώρα.
Στο μεγαλύτερο παράνομο εργοστάσιο που αποξηλώθηκε στην Ισπανία κατασχέθηκαν 3 εκατ. πακέτα παραποιημένα τσιγάρα, ποσότητα που αντιστοιχούσε 56 φορές στο ύψος του όρους Εβερεστ αν τα τσιγάρα στοιβάζονταν κάθετα.
«Η Ε.Ε. δεν έχει την πολυτέλεια να αφήσει τη μάχη της κατά της μάστιγας του παράνομου καπνού να καεί σαν τσιγαρόχαρτο» δήλωσε ο Petri Sarvamaa, μέλος του ΕΕΣ και επικεφαλής του ελέγχου.
«Εάν όντως μας ενδιαφέρει η υγεία, το πορτοφόλι και η ασφάλεια των πολιτών, η Επιτροπή και τα κράτη-μέλη πρέπει να προετοιμαστούν για μια ολομέτωπη μάχη με αυτή την εγκληματική δραστηριότητα».
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Επιτροπής, το παράνομο εμπόριο καπνού στερεί ετησίως από τους προϋπολογισμούς της Ε.Ε. και των κρατών-μελών της έσοδα ύψους 13 δισ. ευρώ.
Βέβαια, ο αριθμός αυτός βασίζεται σε εξωτερικές μελέτες και αναφέρεται με κάθε επιφύλαξη. Παρ’ όλα αυτά, γεγονός παραμένει ότι η Επιτροπή δεν διαθέτει μια αξιόπιστη και ανεξάρτητη εκτίμηση της αγοράς του παράνομου καπνού, της δομής της και των οικονομικών επιπτώσεών της, π.χ. από άποψη απώλειας φορολογικών εσόδων, η οποία να καλύπτει ολόκληρη την Ε.Ε.
Τα στοιχεία αυτά, ωστόσο, είναι καθοριστικά για τον προσδιορισμό του μεγέθους του προβλήματος και τον σχεδιασμό ενός αποτελεσματικού τρόπου αντιμετώπισής του.
Στην παρούσα φάση, το σύστημα αναφοράς στοιχείων της Επιτροπής βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις κατασχέσεις και δεν δίνει πλήρη εικόνα της κατάστασης.
Την τελευταία δεκαετία η Ε.Ε. και τα κράτη-μέλη της έλαβαν μέτρα για την καταπολέμηση του παράνομου εμπορίου καπνού.
Εντούτοις, η ενωσιακή νομοθεσία δεν είναι εναρμονισμένη και οι προσπάθειες των κρατών-μελών χαρακτηρίζονται από ανομοιογένεια.
Για παράδειγμα, οι βασικοί συντελεστές παραγωγής, όπως ο ακατέργαστος καπνός και τα μηχανήματα παραγωγής, και οι νέοι τύποι προϊόντων, όπως τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού και τα υγρά για ηλεκτρονικά τσιγάρα, δεν αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλη την Ε.Ε.
Συγχρόνως, το κανονιστικό πλαίσιο της Ενωσης παρέχει στα κράτη-μέλη την ευχέρεια να επιλέγουν τα αντίμετρα που λαμβάνουν, με συνέπεια κενά στην επιβολή που μπορούν εύκολα να εκμεταλλευτούν προς όφελός τους οι ομάδες οργανωμένου εγκλήματος.
Φτάνουν το 8,8% της συνολικής κατανάλωσης
Αν και η συνολική κατανάλωση καπνού στην Ε.Ε. μειώνεται διαρκώς, η ποσότητα των παράνομων προϊόντων καπνού έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια. Το 2023 η Επιτροπή εκτίμησε ότι η ποσότητα αυτών των παράνομων προϊόντων αντιστοιχούσε στο 8,8% της συνολικής κατανάλωσης τσιγάρων.
Αν εξαιρέσουμε τα τσιγάρα, η παράνομη αγορά καπνού στην Ε.Ε. ανέρχεται σε σχεδόν 21.000 τόνους. Βάσει εκτιμήσεων, αυτά τα νέα προϊόντα αντιπροσωπεύουν το 13% της αγοραίας αξίας των προϊόντων καπνού που πωλούνται στην Ε.Ε. και προσελκύουν νεότερους σε ηλικία καταναλωτές. Τα παράνομα προϊόντα καπνού είναι ιδιαίτερα ελκυστικά για τις ομάδες οργανωμένου εγκλήματος, λόγω του μεγάλου κέρδους που αποφέρουν και του συγκριτικά χαμηλού κινδύνου (συνήθως οι ποινές είναι ελαφρές και τα ποσοστά εντοπισμού χαμηλά).
Μια τέτοια παράνομη δραστηριότητα δεν αποτελεί μόνο μια σημαντική πηγή εισοδήματος για τους εγκληματίες, αλλά υπονομεύει επίσης τις προσπάθειες για μείωση της κατανάλωσης καπνού, καθώς προσφέρει φθηνότερα προϊόντα καπνού. Τέλος, φέρνει απώλειες από άποψη τελωνειακών δασμών, ΦΠΑ και εθνικών ειδικών φόρων κατανάλωσης.
